کتاب تاریخ سیاسی ایران باستان

کتاب تاریخ سیاسی ایران باستان نوشتۀ محمود رضاقلی، کوششی است بر تحلیل رویدادها و سنجش بینش‌ها، کنش‌ها و نهاد‌های سیاسی در ادوار تاریخی ایران پیش از اسلام. شوربختانه تحلیل‌ها و ارزیابی‌های کنونی در این زمینه اساسا با اهداف و انگیزه‌های سیاسی برتری جویانه و سلطه گرانه به عمل آمده‌اند.

تاریخ‌نگاری با انگیزه‌های سیاسی سلطه‌گرانه، که از سده گذشته آغاز شده است، نه تنها مانع شناخت واقع‌بینانه و سنجش عادلانه فرمانروایان، نهادها و جنبش‌های سیاسی در ایران باستان گشته است، که با ارزیابی‌های وارونه و بت سازی از برخی شخصیت‌های سیاسی این دوره به بازیابی هویت تاریخی راستین مردم ایران نیز آسیب‌های سنگینی وارد ساخته است، و از این راه سدی گشته است در برابر هم‌بستگی ملی و رشد و پیشرفت‌های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی این سرزمین. رویکرد علمی به تاریخ ایران باستان تنها راه گریز از تاریخ‌‌سازی‌های سیاسی و بت سازی‌های ویرانگر، و بازیابی هویت راستین تاریخی، فرهنگی مردم ایران است.

کتاب تاریخ سیاسی ایران باستان، در نخستین گام به بررسی ضرورت‌های بازنگری انتقادی تاریخ سیاسی ایران باستان می‌پردازد. پس از آن دیدگاه‌های بنیادی و روش‌های کاربردی در تاریخ نگاری‌های کنونی نقد و بررسی می‌شوند. به دنبال این دو گفتمان، ادوار گوناگون تاریخ ایران به ترتیب از کهن‌ترین ادوار شناخته شده تا فروپاشی حکومت ساسانی و ورود اسلام به ایران بازخوانی می‌گردند. نهاد سیاست در کانون این پژوهش تاریخی است که دوری و نزدیکی آن در دوره‌های گوناگون با اخلاق، آزادی، حقوق، ارزش‌های انسانی و عدالت اجتماعی مورد بررسی و سنجش و ارزیابی قرار گرفته است. دیگر نهادهای اجتماعی در ایران باستان همچون مذهب و اقتصاد و دادگستری و فرهنگ نیز در پیوند با سیاست، و نه جداگانه، بررسی گشته‌اند. شناخت و سنجش ماهیت و کارکرد نهاد سیاست و سامانه‌های مرتبط به آن در ایران و خاورمیانه باستان پیش نیاز فهم و تحلیل بسیاری از پدیده‌ها، روندها و تحولات تاریخ ایران پس از اسلام نیز است و امروز نیز راهنمای نقد و ارزیابی اندیشه‌ها و کنش‌های موجود سیاسی و بازسازی انقلابی جامعه خواهد بود.