کتاب مثل‌های کلیله و دمنه

در کتاب مثل‌های کلیله و دمنه نوشتۀ وارش گیلانی، سعی شده، مشهورترین‌های امثال کلیله و دمنه از نگارش نصرالله منشی که بیشتر در قالب ابیات شعرا است معرفی گردند.

این کتاب توسط علما و براهنه هند فراهم آورده شده است؛ در انواع مواعظ و ابواب حکم و امثال، و همیشه حکمای هر صنف از اهل عالم می‌کوشیدند که مجموعه‌ای سازند مشتمل بر مناظم حال و مآل و مصالح معاش و معاد.

کلیله و دمنه کتابی کهن در ادبیات فارسی است که در عهد خسرو انوشیروان ساسانی از چند اثر هندی توسط برزویه پزشک به فارسی میانه ترجمه شد.

روزبه پورداودویه مشهور به ابن مقفع آن را به عربی فصیح ترجمه نمود این ترجمه بنیان ترجمه‌های بعدی به فارسی، یونانی، ترکی، اسپانیایی، روسی و آلمانی قرار گرفت، چنان که ابوالفضل بلعمی در عهد سامانیان آن را به فارسی ترجمه نمود و رودکی آن را به نظم کشید.

ابوالمعالی نصرالله منشی در دربار بهرام شاه غزنوی در قرن ششم بار دیگر آن را به نثر مصنوع از عربی به فارسی برگرداند و در این برگردان به عبارت پردازی و استفاده از مثل‌های مشهور دوران خود و بهره‌گیری از ابیات شعرا پرداخت.

کتاب مثل‌های کلیله و دمنه (idioms of kalilah and demnah)، بارها توسط دیگران هم به فارسی ترجمه و یا منظوم شد مانند انوار سهیلی، تصنیف ملا حسین کاشفی در قرن دهم که توسط شیخ عبدالکریم دستگردی به نظم در آمد. هر کدام از مترجمان و یا ناظمان کلیله و دمنه به فراخور حال ابیات و احادیث و ارتباط‌های فرهنگی و اجتماعی زمان خود را نیز در آن متبلور نمودند، چنان که در کلیله و دمنه نصرالله منشی ابیات زیادی از رودکی و سنایی به چشم می‌خورد.