کتاب قدرت کتیبه در معماری

کتاب قدرت کتیبه در معماری اثر صادق نیک پور سعی دارد واقعیت قدرت کتیبه، به‌خصوص واقعیت اعتقاد به قدرت کتیبه را در تاریخ و انواع جوامع و فرهنگ‌ها و جهانبینی‌های متعاقب آن را نمایان سازد.

از یک نظر هر آنچه که نوشته شود کتیبه است و کتاب را هم کتیبه گویند به‌خصوص اگر خطی باشد اما کتیبه نام انحصاری بر نوشته‌هایی است که در بنا و صخره و اشیا و نگین و مانند آن‌ها به‌کار رفته، لذا کتیبه و کتاب خطی با هم اختلافاتی دارند. عمده‌ترین وجه تمایز آن‌ها از دید نوشتاری این است که بیشتر کتیبه‌ها انتخاب جملات خاص به‌گونه اختصار هستند. در واقع عصاره فکری و اعتقادی جوامع و پدیدآورندگان کتیبه‌ها را می‌توان در انتخاب مضامین و مفاهیم به‌کار برده شده در کتیبه‌ها دید.

کتیبه‌نگاری در بنا و ساختمان و معماری بیشتر با واژه اپی‌گرافی شناخته شده است که به عنوان تخصصی در حاشیه معماری ورود پیدا نمود، هر چند اعتقاد و ساخت کتیبه و کتیبه‌نگاری منحصر به معماری نیست.

کتیبه‌نگاری به اندازه تاریخ قدمت دارد و بهره‌گیری از قدرت کتیبه از همان هنگام که انسان شروع به نوشتن نمود شروع گشت هر چند کتیبه‌پژوهی بیشتر مختص رشته باستان‌شناسی است اما انواع نگرش‌های متعدد در رابطه با آن از نظر تاریخی، اجتماعی، فرهنگی، فلسفی، ادبی و نیز رموز و اسرار مختلف نهفته در آن‌ها منجر گردیده که با دیگر رشته‌ها نیز ارتباط برقرار کند.

کتیبه‌های متعددی در تاریخ تمدن بشری از دوران‌های کهن تا به امروز شناسایی شدند و از دوران باستانی یونان، روم، ایران، مصر، یمن، هندوستان، چین انواع کتیبه‌های باستانی باقی مانده‌اند. در دوران اسلامی در میان مسلمانان کتیبه‌نگاری باز ارج خود را حفظ نمود و آمیخته با اعتقادات مذهبی و برگرفته از روایات و به‌خصوص قرآن ماندگاری و زیبایی آفرینی هم بر بهره‌گیری از قدرت اعجازگونه کتیبه به آن افزدوه گشت و علاوه بر بناهای مذهبی مانند مساجد و مصلاها و در درون گنبد و گلدسته و سایر اجزای معماری آن‌ها در دیگر بناهای معماری با کاربری‌های مختلف و حتی خانه‌ها و بازار و مدارس هم جای ویژه خود را حفظ نمود. در این دوران کتیبه‌ها اختصاصی برای اهداف و کاربردهای خاص به‌وجود آمدند و یا از فرهنگی دیگر مبدل گشتند و آداب و رسومی برای کتیبه‌نگاری و استفاده از آن‌ها در معماری مد نظر قرار گرفت.

در کتاب قدرت کتیبه در معماری (Inscrption Power of Architecture) به قصد ایجاز فقط نمونه شواهدی ارائه می‌گردند که نهادینه بودن واقعیت اعتقادی مشترک همه جوامع با فرهنگ‌ها و ادیان مختلف به قدرت کتیبه و نقش آن در زندگی و هستی را نشان دهیم. و نیز بگوییم این اعتقاد در هر جامعه‌ای و هر دورانی نمودهای مختلف اعتقادی داشته است نوع عبارات کتیبه‌ها جهان بینی آن‌ها را نشان می‌دهد.