کتاب سرگذشت زبان فارسی دری

در این کتاب ریشه‌یابی تاریخی و خاستگاه زبان فارسی دری توجه شده و شیوه گسترش آن مورد بررسی قرار گرفته است.

باید گفت که آریانای کهن، خراسان دورۀ اسلامی و یا افغانستان کنونی از قدیم‌ترین ادوار تاریخ محل ظهور عالی‌ترین و درخشان‌ترین تمدن‌های جهان بوده و فروغ آنهمه ذخایر فکری و گنجینه‌های معنوی به شکل علوم، فرهنگ، اخلاقیات و ادبیات به ما رسیده است که در ادوار مختلف به زبان‌های مختلف نگاشته آمده و امروز از آن زبانهای تاریخی و باستانی، زبان فارسی دری (زبان خراسانی) و چندین زبان محلی دیگر به ما رسیده است.

از شرح بالا این نکته روشن می‌شود که زبان فارسی دری، زادۀ پهلوی اشکانی و زبان اشکانی دنبالۀ زبان اوستایی است. اما اغلب محققان معاصر عقیده دارند که زبان فارسی دری به طور مستقیم از اوستا  برآمده و آنچه را که ما پهلوی اشکانی می‌گوییم، همان زبان فارسی دری است؛ به دو دلیل:

اول این که اگر آثار باقیماندۀ پهلوی اشکانی با قدیم‌ترین آثار باقیماندۀ فارسی دری مقایسه و مقابله گردد معلوم می‌شود که گویا مادر و فرزند بوده باشند و اختلاف چندانی در آنها به نظر نمی‌رسد.

دوم این که به وجود آمدن این همه آثار بدون سابقۀ تاریخی خالی از اشکال نیست، به این معنی که زبانی که بایست، کم ازکم دو سه قرن متداول و مروج بوده باشد تا این قدرت و ورزیدگی را پیدا کند که شعری چون شعر رودکی با آن به میان آید.