کتاب چین نامه

این کتاب چین‌نامه از متن‌های ارزنده و در نوع خود یگانه زبان فارسی است، از چند نظر: به اعتبار مقام شامخ هنری مترجم آن محمد زمان که از نقّاشان بزرگ و مکتب‌گذار در تاریخ هنر ایران به شمار می‌آید، به لحاظ نمونه‌ای شیوا از نثرنویسی فارسی آن هم از دوره‌ای که برحسب داوری‌های ناسنجیده و نادرست ناشی از عادت به پیروی و اکتفا به نقل و تکرار مشهورات و متداولات بدون بازنگری و کسب نظر شخصی به غلط و غفلت به دوره تنزل و انحطاط نثر فارسی نام برآورده، و سرانجام به لحاظ نمونه‌ای از ترجمه مستقیم و بی‌واسطه از زبان لاتین به زبان فارسی در سه قرن و نیم پیش و افزون بر همه این‌ها به اعتبار متنی کهن در چین‌ شناسی به زبان فارسی.

بر حضرات مطالعه‌کنندگان پوشیده نماند که از قدیم الایام قانون اهل چین آنست که مردم بیگانه و غیر اهل چین را به ملک خود راه و درآمدن نمی‌دهند و مردم چین را نمی‌گذارند که به ملک دیگر بروند و از این جهت است که در هیچ جای دنیا مردم چین دیده نمی‌شود و نیز حقایق و اخبار واقعی چین و اهل چین کما ینبغی به مردم ولایت دیگر نرسیده.
بدانکه مردم چین دانشمندان و علما را بسیار و بغایة الغایت اعزاز و احترام می‌نمایند و جویای امثال آن مردم‌اند. تا آنکه در سنه نهصد و هفتاد هجری جمعی از پادریان و علمای فرنگ به حوالی چین رسیدند. بعضی از مردم چین با پادریان مذکور ملاقات و معاشرت نموده بر اوضاع و احوال ایشان بالکلیه مطلع گشتند که مردم دانا و مرتاض‌اند.
پس به حکم بزرگان و حکام چین، پادریان مذکور  به چین درآوردند و به جهت سکنای ایشان جایهای خوب دادند. بعد از آن پادریان به مرور ایام لغت وزبان اهل چین را آموخته جمیع خطوط و علوم ایشان را تحصیل نمودند و عالم و واقف رسوم و اطوار ایشان و ممالک ایشان شدند.
بعدها پادری ریکسوس که پیشوای پادریان مذکور بود کتابی تصنیف کرد مشتمل بر اخبار و حقایق چین و آن کتاب را به فرنگستان فرستاده مشتهر کردند و به هر طرف فرستادند. به حسب اتفاق بنده بی‌زبان محمد زمان مشهور به فرنگی‌خوان به جهان‌آباد رسید و در پیش پادری بوزیو 1 که پیشوای پادریان ساکن جهان‌آباد است کتاب مذکور را دید و به خاطر رسید که آن کتاب را به زبان فارسی ترجمه نماید و پادری هم ترغیب نمود. پس، از واجب الوجود استعانت نموده شروع ترجمه نمود.