معرفی و دانلود کتاب ایرانشهر: تاریخ و تمدن ساسانی

معرفی کتاب ایرانشهر: تاریخ و تمدن ساسانی

اشکانیان که بیش از 300 سال در برابر روم مقاومت کرده بودند، تصور نمی‌کردند قدرت حاشیه‌ای ساسانیان بتواند آن‌ها را نابود کند و تخت سلطنت را برباید، اما تاریخ همه را شگفت‌زده کرد. کتاب ایرانشهر: تاریخ و تمدن ساسانی نوشته‌ی تورج دریایی، تاریخ سلسله‌ی ساسانی را با کمک سکه‌های باستانی و کتیبه‌های کهن، از دوران قبل از به‌قدرت رسیدن تا زمان سقوط امپراتوری ساسانی را با نگاهی واقع‌بینانه و به‌دور از افسانه‌پردازی‌های حماسی، برای ما شرح می‌دهد.

درباره‌ی کتاب ایرانشهر: تاریخ و تمدن ساسانی

ساسانیان سلسله‌ای هستند که کارنامه‌ی آن‌ها آمیخته‌ای از نیکی و شرارت است. پادشاهان ساسانی همان‌قدر که توانستند ایران را به امپراتوری‌ای قدرتمند تبدیل کنند و در زمینه‌های صنعت و هنر به رشد و پیشرفت برسند، به همان اندازه نیز موجب افزایش نابرابری‌های اجتماعی و اقتصادی، تعمیق شکاف میان طبقات اجتماعی و افزایش نارضایتی عمومی شدند. این سلسله آغازی قدرتمند داشت و توانست با منتسب نشان دادن خود به سلسله‌ی هخامنشیان، پشتوانه‌ی مردمی و حمایت بزرگان را نیز کسب کند؛ اما کتاب ایرانشهر: تاریخ و تمدن ساسانی درباره‌ی انتساب اردشیر بابکان به هخامنشیان چندان نظر مساعدی ندارد.

تورج دریایی با بهره‌گیری از آثار مکتوب به‌جامانده از دوران باستان و تطبیق‌های تاریخی، می‌کوشد به ما نشان دهد که نسب و نیای شاهان ساسانی به فَرَتَرَکه‌ها و پادشاهان پارس می‌رسد، نه به سلسله‌ی هخامنشی. کتاب تاریخی ایرانشهر: تاریخ و تمدن ساسانی ما را به لایه‌های نادیده‌ی اعماق تاریخ می‌برد؛ جایی که قرار است حقایق تاریخی را بازخوانی کنیم و با امپراتوری باشکوه و در عین حال بدفرجام ساسانیان آشنا شویم.

اردشیر علیه بابکان

برخلاف روایت‌های رسمی و تاریخ رایجی که درباره‌ی اردشیر می‌دانیم و تصور می‌کنیم او از همان ابتدا علیه اشکانیان قیام کرد، تورج دریایی معتقد است که اردشیر بابکان نخست علیه برادر خود، شاپور، که فرمانروای استخر بود، شورش کرد. این خوانش تاریخی ما را با واقعیت پنهان مواجه می‌کند که نخستین قیام‌کننده علیه اشکانیان اردشیر بابکان نبود، بلکه پدر او ابتدا علیه اشکانیان قیام کرد و پسر بزرگش شاپور را بر تخت نشاند؛ اما اردشیر که نمی‌توانست به قدرت رسیدن برادرش را تاب بیاورد، علیه او قیام کرد.

کتاب ایرانشهر: تاریخ و تمدن ساسانی برای اثبات ادعای خود سکه‌ها و الواح گوناگونی از دوران ماقبل ساسانیان ارائه کرده و سکه‌هایی را که به‌نام «پابگ و حاکم محلی پارس» و در ادامه به‌نام «شاپور» ضرب شده‌اند، به ما نشان می‌دهد. این روایت با تاریخ‌نگاری رسمی ساسانی که اردشیر را جانشین مستقیم پابگ می‌داند، مغایرت دارد و با کمک الواح و کتیبه‌ها به این نتیجه می‌رسد که اردشیر علیه برادرش کودتا کرده است.

جنگ اقتصادی اشکانیان و سرنوشت شوم اشکانیان

آنچه در تاریخ‌نگاری ساسانی درباره‌ی قدرت نظامی و ارتش اردشیر بابکان بازگو شده، حالتی افسانه‌گونه و حماسی دارد و مورخان دوران باستان کوشیده‌اند این ارتش را شکست‌ناپذیر و قدرتمند نشان دهند؛ در صورتی‌که کتاب ایرانشهر: تاریخ و تمدن ساسانی با استفاده از کتیبه‌های به‌جامانده در سرزمین‌های گوناگون هم‌عصر با اردشیر بابکان و تاریخ طبری، استناد می‌کند که اردشیر بیش از آن‌که از طریق قوای نظامی اشکانیان را از پای درآورد، به عمد شبکه‌های تجاری اشکانیان را نابود کرد و در مقابل، شبکه‌ی تجارت دریایی و بنادر خلیج فارس را که تحت تسلط خاندان ساسانی بود، رونق بخشید.

تورج دریایی از مناطقی همچون «فتح شرق»، «کوشان» و معابد نیز نام می‌برد که اردشیر بابکان تمام ثروت و طلای این مناطق را مصادره کرد و از این طریق بودجه‌ی لازم برای تجهیز ارتش ساسانیان را تأمین نمود. نقش اردشیر بابکان در این دوره‌ی تاریخی بیشتر نقش «ارگبد» و مدیر مالی بود تا فرمانده‌ی نظامی.

تحولات فرهنگی در ایرانشهر

کتاب ایرانشهر: تاریخ و تمدن ساسانی، نقش‌نگاره‌ها و کتیبه‌های گوناگونی را به مخاطبان خود ارائه کرده است؛ مثلاً در نخستین نقش نگاره‌ی مراسم دیهیم‌ستانی (مراسم اعلام رسمی پادشاهی) که در سال‌های ابتدایی حکومت ساسانی است، فقط اردشیر، ولیعهد و اورمزد حضور دارند اما در نقش‌نگاره‌ی نقش رستم، دو زن نجیب‌زاده که یکی از آن‌ها به احتمال زیاد ملکه دینگ، همسر اردشیر، و دیگری شاپوردختگ است. البته این دو زن حق ورود به مراسم اعلام پادشاهی را نداشتند و پشت مانعی دور از پادشاه ایستاده‌اند. تورج دریایی با ارائه‌ی این نقش‌نگاره‌ها به ما نشان می‌دهد موقعیت اجتماعی زنان در دوره‌ی ساسانی چندان بهتر از دوران پس از ورود اسلام نبوده و زنان در این زمان نیز حق مشارکت در مجامع سیاسی و نقش‌آفرینی را نداشتند.

کتاب ایرانشهر: تاریخ و تمدن ساسانی با ترجمه‌ی مهناز بابایی در انتشارات ققنوس به چاپ رسیده است.

کتاب ایرانشهر: تاریخ و تمدن ساسانی برای شما مناسب است اگر

• می‌خواهید از تاریخ باستان ایران و چگونگی به سلطنت رسیدن اردشیر بابکان و روند رشد امپراتوری ساسانی باخبر شوید.
• از خواندن الواح باستانی، سکه‌های دوره‌ی ساسانی و مکتوبات کهن ایران لذت می‌برید.
• قصد دارید علاوه‌بر تاریخ رسمی و روایت‌های درباری عهد ساسانی، وقایع و تاریخ سلسله‌ی ساسانی را با نگاه انتقادی بازخوانی کنید و با اتفاقات و ابعاد کمتر شناخته‌شده‌ی این امپراتوری آشنا شوید.

در بخشی از کتاب ایرانشهر: تاریخ و تمدن ساسانی می‌خوانیم

کتاب پریپلوس با توجه به اهمیت این منطقه توضیح می‌دهد که آن سوی تنگۀ هرمز خلیج فارس است، که در آن‌جا شهرهایی تجاری وجود دارد که تحت حاکمیت قانون‌اند، و یکی از آن‌ها به نام آپولوگوس در نزدیکی خاراکس اسپاسینو آن را به عمان متصل می‌کند و کشتی‌ها به طور منظم از باروگازای هند به آن‌جا فرستاده می‌شدند. بازرگانان تَدمُری یا شبکۀ تجاری آنان به طور منظم از نیمۀ قرن دوم میلادی به مقصد یا از مبدأ بارباریکون و باروگازا در شمال‌شرقی شبه‌قارۀ هند با کشتی در رفت‌وآمد بودند.

سلطۀ دریایی خاراکسی‌ها زبانزد بود و اشکانیان از آن حمایت می‌کردند، زیرا برایشان سود بسیاری داشت. تنها پس از حملات رومیان به جنوب بین‌النهرین و پیمان آتامبلوس با ترایانوس بود که اشکانیان ساختار سیاسی نخبگان میشان را تغییر دادند و مهرداد اشکانی را در سال 131م بر حکومت میشان گماشتند. با وجود این، به اهالی تَدمُر این امتیاز داده شد که با نظام تجاری خودشان به تجارت بین‌المللی بپردازند، و این در حالی بود که خاندان اشکانی به طور مستقیم بر میشان حکومت می‌کرد. به تعبیری بازرگانان تَدمُر، از طریق میشان، تحت کنترل تجارت خلیج فارس بودند، همۀ مسیرها به عمان (اُلدُور) و امارات متحدۀ عربی (دِبا و ملیحه) در قرن دوم میلادی زیر نظر هشیارانۀ اشکانیان بود.

بنابراین، اشکانیان توانسته بودند به واسطۀ امپراتوری خود بر خشکی و نیز از طریق خلیج فارس، یک ارتباط اقتصادی از شرق مدیترانه تا هند ایجاد کنند. در حالی که بازرگانان تَدمُر از چنین قدرت اقتصادی سود می‌بردند و آن را کنترل می‌کردند، این اشکانیان بودند که با مردان خود در جای مناسب و ارتباطاتشان، از دورا، هاترا و تَدمُر گرفته تا خلیج فارس و فراتر از آن، پیوندهای مهمی با شهرهای کاروان‌رو داشتند.

فهرست مطالب کتاب

مقدمه مترجم
مقدمۀ مؤلف
1: در جستجوی زمان ازدست‌رفته: فرَتَرَکه‌ها و تبارشناسی ساسانیان
2: اردشیر پابگان و برآمدن ساسانیان
‌3: اردشیر ارگبد: منابع اقتصادی و مالی ساسانیان: در قرن سوم میلادی
4: ملکه دینَگ در مراسم دیهیم‌ستانی
5: تَدمُر و ساسانیان در قرن سوم میلادی
6: ارمنستان و ایران: تولد دو ملت در اواخر عهد باستان
7: ایران و روم: تاریخ و دیدگاه ایدئولوژیکی
8: بازارها، بازرگانان و تجارت در ایران باستان متأخر
9: دو پادشاه ایرانشهر: یزدگرد بزهکار و بهرام گور در سنت خدای‌نامگ
10: ‌مزدک و «سوسیالیسم» اواخر عهد باستان
11: ‌استخوان‌های خسرو انوشیروان: جغرافیای مقدس تیسفون
12: متن فارسی میانۀ سورْ سُخَن و دربار متأخر ساسانی
13: «سازندۀ جهانِ بی بیم»: ملاحظاتی در باب سکۀ طلای خسرو انوشیروان
14: سلطنت ابدی: نگاهی به مفهوم سجع PD‘ روی درهم‌های نقرۀ خسرو پرویز
15: خسرو پرویز و اسکندر مقدونی: شواهدی از تقلید پادشاه ساسانی از اسکندر
16: خسرو‌ پرویز در متن پهلوی ماهِ فروردین روزِ خرداد
17: شاهنشاهی ساسانی
18: وقتی پایان نزدیک است: ارتش‌های بدوی و شاهان پادگان‌ها در ایران باستان متأخر
19: پایان ایرانشهر: سقوط شاهنشاهی ساسانی
20: ساسانیان و جهان باستان متأخر
21: زرتشتیان در دوران پساساسانی
نمایه