جنبش اسماعیلیه از فرقههای شیعه است که در طول تاریخ فراز و نشیب زیادی از سرگذرانده و از قرون ابتدایی اسلام تا کنون، نقش فعالی در عرصههای اجتماعی و سیاسی ایفا کرده است. در کتاب جنبش اسماعیلیه معاصر، محمدرضا کلان فریبایی بر فعالیتهای این جنبش در دوران معاصر تمرکز کرده است. این اثر که در گروه کتابهای ادیان و فرقههای اسلامی دستهبندی میشود، اطلاعات مفصلی دربارهی عقاید، مراتب مذهبی و فعالیتهای اسماعیان در اختیار قرار میدهد.
دربارهی کتاب جنبش اسماعیلیه معاصر
جنبش اسماعیلیه در ایران و نزد عموم مردم بیش از هر چیز با حسن صباح و قلعهی الموت به یاد میآید. فرقهای که پس از حملهی هلاکو به قلاع اسماعیلیه، قدرت سیاسی و نظامی خود را به صورت چشمگیری از دست داد و از آن پس تا مدتها به صورت مخفی، محدود و پراکنده به زندگی خود ادامه داد؛ تا اینکه در دورهی قاجار توانست تا حد زیادی فعالیتهای سیاسی و اجتماعی خود را احیا کند و پس از قرنها، از تقیّه و زندگی و فعالیت مخفیانه خارج شود. محمدرضا کلان فریبایی در کتاب جنبش اسماعیلیه معاصر، از مبانی فکری، مناسک، سلسلهمراتب سازمان مذهبی ایشان و فعالیتهای نوینی میگوید که اسماعیلیان معاصر در عرصههای اجتماعی-فرهنگی انجام میدهد.
اسماعیلیهی نزاری و بنیاد آقاخان قویترین نهادهای اسماعیلی در دوران معاصر
اسماعیلیان که به عنوان یکی از فرقههای شیعی به امامت اسماعیل، پسر بزرگ امام صادق، معتقدند، سومین جنبش بزرگ در میان فرقههای جهان اسلام هستند که زیرشاخههای متعددی دارند. از میان این زیرشاخهها، اسماعیلیه نزاری پرجمعیتترین شاخهی اسماعیلیان هستند که در جهان 15 میلیون نفر تخمین زده میشوند. امامان اسماعیلیه نزاری که آقاخان خوانده میشوند، در دو قرن اخیر و از زمان محمدشاه قاجار تا کنون، فعالیتهای سیاسی-اجتماعی و فرهنگی گستردهای انجام دادهاند. در حال حاضر، بنیاد آقاخان، یکی از اصلیترین واحدهای شبکه توسعه آقاخان در لندن به نیازهای اسماعیلیان جهان رسیدگی میکند و در عرصههای سیاسی، تجاری، هنری و... فعالیت و مشارکت دارند. محمدرضا کلان فریبایی در کتاب جنبش اسماعیلیه معاصر پس از آنکه دربارهی پیشینهی تاریخی اسماعیلیان توضیح میدهد و عقاید و زیرشاخههای گوناگون این فرقه را معرفی میکند، در بخشی مجزا به بنیاد آقاخان میپردازد و اطلاعات جالب و مفیدی دربارهی تاریخچهی آقاخانها، باورها و فعالیتهایشان ارائه میکند.
در مجموع، میتوان گفت کتاب جنبش اسماعیلیه معاصر اطلاعات کمیاب و مستندی دربارهی پیشینهی تاریخی، آداب و مناسک، سلسله مراتب مذهبی و عقاید فرقهی اسماعیلیه در اختیار قرار میدهد و در ادامه، فعالیتها و عقاید فرقهی اسماعیلیه در دنیای معاصر را مفصلاً تشریح میکند. این کتاب را که میتواند منبع پایهای برای تحقیقات بیشتر و مفصلتر دربارهی اسماعیلیان باشد، انتشارات زمزمهی جاوید منتشر کرده است.
کتاب جنبش اسماعیلیه معاصر برای شما مناسب است اگر
- در زمینهی فرقهی اسماعیلیه و شاخهی معاصر آن مطالعه میکنید.
- علاقه دارید بیشتر دربارهی فرقههای گوناگون شیعه و فعالیتهای آنها بدانید.
- در زمینهی نقش اقلیتهای دینی در عرصههای اجتماعی-سیاسی مطالعه میکنید.
در بخشی از کتاب جنبش اسماعیلیه معاصر میخوانیم
یکی دیگر از گروههای تاریخی اسماعیلیه، با نام قرامطه است. قرامطه پیروان فردی به نام قرمط یا قرمطویه بودند. از این گروه به شش امامی نیز تعبیر شده است. قرامطه، محمد بن اسماعیل را مهدی موعود میدانستند و عقیده داشتند که وی زنده است و در بلاد روم زندگی میکند. بسیاری از مخالفان شیعه عقاید قرامطیان را به شیعه دوازده امامی نسبت میدهند. آنان، در بحرین قدرت یافته و دولت تشکیل دادند و بهشدت با عباسیان مخالفت میکردند. قرامطه، کسی را قائم میدانستند که پس از حضرت محمد (ص) با رسالت و شریعت جدیدی مبعوث میشود؛ البته این فرقه، سیاسی بودند، نه مذهبی و به دنبال اهداف خاص سیاسی و منافع گروهی خود بودند.
قَرمَطیان یا قَرامطه به مهدویت محمد بن اسماعیل اعتقاد داشتند و از پذیرش ادعای امامت خلفای فاطمی سر باز میزدند. مؤسس این فرقه در آغاز یکی از داعیان دعوت اسماعیلی بود که فعالیت تبلیغی خود را در عراق به سال 261 هجری آشکار کرد و مبلغانی به سرزمینهای مختلف فرستاد. با ظهور خلافت فاطمی، بیشتر اسماعیلیان امامت آنان را پذیرفتند و از قرمطیان جدا شدند، بااینحال قرمطیان تا مدتها به حیات خود ادامه دادند و در بحرین دولت تأسیس کردند که حدود دو قرن حکمرانی داشت و همواره تهدیدی برای خلافت عباسی به شمار میرفت.
بیشتر گزارشهای تاریخی، ریشه پیدایش قرامطه را به فعالیتهای یکی از داعیان و پیروان اسماعیلیه به نام حمدان بن اشعث مشهور به قرمط نسبت میدهند. درباره ریشه و معنای واژه قرمط آگاهی دقیقی در دست نیست. بر اساس برخی منابع این واژه ریشهای نبطی دارد و از لقب حمدان که خود مردی نبطی بوده و با لقب قرمطویه شناخته میشده است، اخذ شده است. برخی از پژوهشگران ریشه این واژه را یونانی و مأخوذ از کلمه کرمتا دانستهاند که نوعی نوشتار و خط بوده است.
بله


















