کتاب انتخاب کودکان: تنگناهای اخلاقی دخالت ژنتیکی

کتاب انتخاب کودکان نوشته‌ی جاناتان گلاور به بررسی پیچیدگی‌های اخلاقی استفاده از فناوری‌های ژنتیکی می‌پردازد. این اثر پرسش‌های اساسی درباره حق والدین در انتخاب ویژگی‌های فرزندان، حذف ناتوانی‌ها و بهبود ژنتیکی انسان‌ها را مطرح کرده و به مخاطب فرصتی برای تفکر عمیق درباره آینده بشریت می‌دهد.

درباره‌ی کتاب انتخاب کودکان

کتاب انتخاب کودکان (Choosing Children) نوشته‌ی جاناتان گلاور (Jonathan Glover) به بررسی پیچیدگی‌های اخلاقی و اجتماعی استفاده از فناوری‌های ژنتیکی در تولید مثل و انتخاب ویژگی‌های فرزندان می‌پردازد. با توجه به پیشرفت‌های روزافزون در زمینه ژنتیک و تولید مثل اکنون برای والدین این امکان فراهم شده است که نه تنها تصمیم بگیرند چه زمانی فرزند داشته باشند بلکه نوع و ویژگی‌های فرزندان خود را نیز انتخاب کنند. این موضوع به ویژه در مورد «ناتوانی‌» پرسش‌های اخلاقی بزرگی را مطرح می‌کند.

جاناتان گلاور در این کتاب به طور جامع و دقیق به این سوالات پرداخته است: آیا والدین باید از این قدرت جدید استفاده کنند؟ آیا باید به دلیل جلوگیری از به وجود آمدن افراد دارای ناتوانی، از این امکانات بهره ببرند؟ و آیا استفاده از فناوری ژنتیکی برای بهبود ویژگی‌های انسان‌ها به دلایل غیرپزشکی اخلاقی است؟ این کتاب به ویژه به چالش‌هایی می‌پردازد که از سوی افراد دارای ناتوانی مطرح می‌شود، کسانی که ممکن است استفاده از چنین تکنولوژی‌هایی را تهدیدی برای پذیرش خود و هویتشان ببینند.

نویسنده در کتاب انتخاب کودکان: تنگناهای اخلاقی دخالت ژنتیکی، ابتدا به بررسی مفاهیم مختلفی مانند ناتوانی و نحوه تعریف آن می‌پردازد. او ناتوانی را به عنوان محدودیتی در عملکرد انسان معرفی می‌کند که می‌تواند باعث مشکلات اجتماعی و فردی شود. از دیدگاه جاناتان گلاور برای افرادی که با ناتوانی زندگی می‌کنند، داشتن یک زندگی با چالش‌ها و مشکلات بیشتر به معنای یک زندگی کمتر مطلوب است. او به این پرسش پاسخ می‌دهد که آیا تلاش برای جلوگیری از تولد افراد دارای ناتوانی، به نوعی بی‌عدالتی و نادیده گرفتن ارزش این افراد است یا خیر.

گلاور همچنین به بررسی مسئله «ژنتیک» یا انتخاب ویژگی‌های غیرپزشکی فرزندان می‌پردازد. به طور مثال او از امکان انتخاب رنگ چشم یا مو برای فرزندان می‌گوید و سوال می‌کند که آیا این اقدامات می‌توانند جامعه را به سمت یک «جامعه طراحی‌شده» سوق دهند؟ گلاور با دقت به این نکته اشاره می‌کند که چنین انتخاب‌هایی می‌توانند تاثیرات عمیقی بر روی افراد و جامعه به‌طور کلی داشته باشند.

جاناتان گلاور به این نتیجه می‌رسد که این نوع انتخاب‌ها باید با احتیاط و توجه به تبعات اجتماعی و اخلاقی آن‌ها انجام شود. او معتقد است که فناوری‌های ژنتیکی باید به گونه‌ای استفاده شوند که باعث بهبود زندگی انسان‌ها شوند نه اینکه به نفع برخی از افراد و علیه دیگران عمل کنند. نویسنده به شکلی روشن و دقیق پرسش‌های دشوار اخلاقی را مطرح می‌کند و خوانندگان را به تفکر در مورد عواقب تصمیمات خود و تاثیر آن‌ها بر جامعه و انسانیت دعوت می‌کند. این کتاب توسط گیتی پورزکی ترجمه شده و از سوی انتشارات سروش مولانا منتشر گردیده است.

کتاب انتخاب کودکان برای چه کسانی مناسب است؟

کتاب انتخاب کودکان اثر جاناتان گلاور برای کسانی که به مسائل اخلاقی فناوری‌های ژنتیکی و آینده بشریت علاقه‌مند هستند، مناسب است.

در بخشی از کتاب انتخاب کودکان: تنگناهای اخلاقی دخالت ژنتیکی می‌خوانیم

جایگزین اصلی روایت «شکوفایی انسان» از زندگی خوب، چیزی جز روایت فایده‌گرایانه با معیار شادکامی نیست. مزیت روایت فایده‌گرایانه آن است که از ابتدا بر اساس احساس مردم نسبت به زندگی خودشان استوار است؛ اما روایت‌های شادکامی که فایده‌باوران ارائه می‌کنند به شکل بارزی محدودند.

ساده‌ترین روایت از شادکامی برداشت «تجربی» از آن است. جرمی بنتام تعبیر کلاسیکی از آن ارائه می‌دهد: «بهره‌مندی از لذت‌ها و در امان بودن از دردها». بدیهی است که لذت بخشی مهم از یک زندگی خوب است و رنج از خوبی آن می‌کاهد؛ اما برداشت تجربی برای صید یک زندگی خوب بیش از حد حقیر است. آزمون فکری کلاسیک «ماشین تجربه‌ی» رابرت نوزیک این نکته را استادانه نشان می‌دهد. ماشین‌هایی را در آینده تصور کنید که می‌توانند مغز را چنان برانگیزانند که هر مجموعه‌ای از تجربیات را در اختیارمان قرار دهند. برنامه‌نویسی ماشین را می‌توان با سلیقه‌ی هر شخص خاصی سازگار کرد. درنتیجه، می‌توان تجربه‌ی یک عمر لذتِ آتشینِ بدون رنج را در اختیار مردم قرار داد. آیا مایل هستید باقی عمر را در اتصال به این ماشین سپری کنید؟

بیشتر مردم به این پرسش پاسخ «نه» می‌دهند، گاه به دلایلی که عملاً مهم، اما ازنظر فلسفی سطحی‌اند. چطور می‌توان واقعاً به این فنّاوری اعتماد کرد؟ از کجا بدانیم که برنامه‌نویس آدمی خیرخواه است؟ آیا برای لذت‌ بیشتر، درمقابل، نیاز به اندکی تجربه‌های بد نداریم؟ ازآنجاکه این آزمونی فکری است، می‌توانیم قابل‌اعتماد‌بودن، خیرخواهی و میزان مناسبی از تجربه‌های بد را برای به حداکثر رساندن لذت بدیهی فرض کنیم.

اما پاسخ منفی مردم به ماشین تجربه به دلایل عمیق‌تری هم هست؛ دلایلی که فراتر از تجربه‌های خوشایند می‌رود و حکایت از ویژگی‌های یک زندگی خوب دارد. نوزیک سه مورد از آن‌ها را فهرست می‌کند: ما می‌خواهیم آن کارهای لذتبخش را انجام دهیم نه اینکه فقط منفعلانه تجربه کنیم؛ ما برای ویژگی‌های شخصی که هستیم اهمیت قائلیم، اما کسی که درون یک مخزن شناور شده باشد هیچ مشخصه‌ای ندارد: «متصل‌شدن به این ماشین نوعی خودکشی است»؛ ما همچنین نمی‌خواهیم با واقعیتی در ارتباط و تماس باشیم که مردم آن را به‌صورت تصنعی جعل کرده‌اند.

اما پاسخ منفی مردم به ماشین تجربه به دلایل عمیق‌تری هم هست؛ دلایلی که فراتر از تجربه‌های خوشایند می‌رود و حکایت از ویژگی‌های یک زندگی خوب دارد. نوزیک سه مورد از آن‌ها را فهرست می‌کند: ما می‌خواهیم آن کارهای لذتبخش را انجام دهیم نه اینکه فقط منفعلانه تجربه کنیم؛ ما برای ویژگی‌های شخصی که هستیم اهمیت قائلیم، اما کسی که درون یک مخزن شناور شده باشد هیچ مشخصه‌ای ندارد: «متصل‌شدن به این ماشین نوعی خودکشی است»؛ ما همچنین نمی‌خواهیم با واقعیتی در ارتباط و تماس باشیم که مردم آن را به‌صورت تصنعی جعل کرده‌اند.