بله
هدف کتاب بوطیقای رمان به قلم ونسان ژوو، آشنایی مخاطب با بوطیقای رمان یا به عبارتی روش‌های گوناگون نقد ادبی در این شکل از ادبیات است. این اثر با پیوند دادن مفاهیم پیچیده‌ی نظری به تحلیل‌های صوری دقیق و مطالعات ملموس، اثری جامع و کاربردی در عرصه‌ی پژوهش خلق کرده است؛ منبعی ارزشمند که ابزارهای تحلیلی کارآمدی در اختیار منتقدان، نویسندگان و مخاطبان جدی ادبیات داستانی قرار می‌دهد.
درباره‌ی کتاب بوطیقای رمان
ونسان ژوو (Vincent Jouve) در کتاب بوطیقای رمان (La Poétique du roman) تلاش می‌کند تا مخاطب را با بوطیقای رمان آشنا کند. بوطیقا در مفهوم کلی آن به معنای بررسی صنایع داخلی است که در تشکیل یک اثر ادبی شرکت دارند. به عقیده‌ی نویسنده بسیار دشوار است که بتوان یک اثر را مورد مطالعه، بحث و نقد قرار داد بدون آنکه روش‌های به کار رفته در آن متن ادبی را شناخت و عناصر ادبی تشکیل‌دهنده‌ی آن را مورد پرسش قرار داد.
بدون شک رمان یکی از محبوب‌ترین و جذاب‌ترین گونه‌های ادبی است؛ قالبی پرکشش که با داستان‌های بلند و جهان پرپیچ‌وخمش، مخاطبان زیادی را با خود همراه می‌کند. اما برای فهم لایه‌های زیرین آن به ابزاری دقیق نیاز است. کتاب بوطیقای رمان ونسان ژوو دقیقاً همین مسیر را هموار می‌کند و شیوه‌های مختلف تحلیل داستان را آموزش می‌دهد. این اثر نگاه‌های متنوع در حوزه‌های مختلفی مانند روایت‌شناسی، نشانه‌شناسی، روانشناسی، جامعه‌شناسی و نظریه‌های خوانش را کنار هم می‌گذارد و مفاهیم نظری را با بررسی‌های ملموس ترکیب می‌کند.
نقشه‌ی راهی برای خوانش بوطیقای رمان
کتاب بوطیقای رمان مسیر خود را از آستانه‌ی رمان آغاز می‌کند؛ جایی که نویسنده به بررسی قراردادهای اولیه بین متن و خواننده و نقش پیرامتن‌هایی مانند عنوان و دیباچه می‌پردازد. او در ادامه، وارد پیکره‌ی اصلی داستان می‌شود و با تکیه بر تحلیل‌های روایت‌شناسانه، مفاهیمی چون زاویه‌ی دید، زمان‌مندی و توصیف را واکاوی می‌کند. این اثر در فصل بعدی، به قلب داستان رسوخ می‌کند و ساختار پیرنگ، منطق کنش‌های شخصیت‌ها و برنامه‌های روایی را زیر ذره‌بین قرار می‌دهد.
کتاب بوطیقای رمان در ادامه، بحث را به حوزه‌های عمیق‌تری همچون گفتمان و تأثیرات ذهنی می‌کشاند؛ جایی که تداخل‌های آوایی و پیوند متن با سایر متون، معنای داستان را شکل می‌دهند. ونسان ژوو در فصل‌های پایانی، پیوند میان واقعیت برون‌متنی، تاریخ و بافت اجتماعی را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه تخیل نویسنده از بستر جامعه تغذیه می‌کند. در نهایت، او بر نقش حیاتی مخاطب تمرکز می‌کند و با بهره‌گیری از نظریات پژوهشگرانی چون امبرتو اکو، توضیح می‌دهد که متن چگونه نقشی برای خواننده تعریف می‌کند و او را در فرآیندِ فعالِ بازسازی معنای اثر مشارکت می‌دهد.
برای آنکه از لایه‌ی رویین یک رمان عبور کنید و بتوانید با ابزارهایی کارآمد مفاهیم فرامتنی و پیرامتنی آن را درک کنید، خرید کتاب بوطیقای رمان و مطالعه‌ی آن را در اولویت برنامه‌ی کتابخوانی خود قرار دهید. این اثر پژوهشی و نقد ادبی را نصرت حجازی به فارسی برگردانده و انتشارات علمی و فرهنگی کار چاپ آن را بر عهده داشته است.
کتاب بوطیقای رمان برای شما مناسب است اگر
- در حوزه‌ی نقد ادبی و به‌طور خاص نقد رمان فعالیت می‌کنید و می‌خواهید با روش‌های گوناگون آن آشنا شوید.
- به عنوان نویسنده، به‌دنبال مهندسیِ دقیق پیرنگ، شخصیت‌پردازی و تکنیک‌های روایی می‌گردید.
- خواننده‌ی جدی ادبیات هستید و می‌خواهید فراتر از روخوانی، لایه‌های پنهان متن را کالبدشکافی کنید.
در بخشی از کتاب بوطیقای رمان می‌خوانیم
تکنیک عقب‌گرد هنگامی خطرآفرین است که روش‌های مشارکت خواننده در متن بر راهکارهایی که در ایجاد فاصله‌سازی مؤثر است، مستولی شود.
درگیرسازی ایدئولوژیکی مشهودترین این خطرهاست. خواننده، متأثر از قرارداد خوانش، که صدای روایتی موجود در متن را به رسمیت می‌شناسد، یکی پس از دیگری، به درون لایه‌های پنهان عقیدتی رمان فرو می‌افتد و اغلب به صورت غیرفعالانه پذیرای مجموعه «پیام» هایی است که روایت به او مخابره می‌کند. اگر، بر اساس قراردادهای داستانی، هرآنچه دری‌یو لاروشِل دربارۀ شخصیت‌های داستانی رمان ژیل به ما می‌گوید بپذیریم، چگونه می‌توانیم به واسطۀ همین اصل، از پذیرش چهرۀ منفی ربکا، که نویسنده آن را به دلیل برچسب‌هایی چون «یهودی»، «بیگانه» و «کمونیست» خدشه‌دار کرده است، سر باز زنیم؟
در این میان، دخالت‌های روان‌شناختی خطر دیگری محسوب می‌شوند. حلقۀ اتصالی، که ما را به فلان شخصیت داستانی مرتبط می‌کند، می‌تواند آن‌قدر منحصربه‌فرد باشد که فقط سرگذشت روایی او برای خواننده اهمیت داشته باشد. متنی که صرفاً باورهای حسی خواننده را به مشارکت طلبیده باشد، قابلیت‌های انتقادی خواننده را در رخوت فرو می‌برد و هرگونه عقب‌گرد منطقی خواننده به دست فراموشی سپرده می‌شود. برای مثال، در حین خوانش یکی از داستان‌های جیمز باند، خواننده بلافاصله آرزوی پیروزی مأمور مخفی داستان را می‌کند، بی‌آن‌که تعداد افرادی که در مبارزه با او کشته شده‌اند یا مشروعیت ارزش‌هایی که رقیبان را به مقابله با او تهییج می‌کنند برای خواننده کوچک‌ترین اهمیتی داشته باشند.
