کتاب هستی شناسی هستی اجتماعی (بخش کار)

بررسی و تحلیل اندیشه‌های مارکس درمورد کار، شیء‌شدگی، آگاهی و آزادی و... موضوعی است که کتاب هستی شناسی هستی اجتماعی (بخش کار) به آن پرداخته است. گئورگ لوکاچ نویسنده و فیلسوف مارکسیست، در این کتاب که مهم‌ترین اثر او به شمار می‌آید، محور اصلی بحث را حل تعارض میان «علیت» و «غایت‌مندی» قرار داده و با استفاده از مفاهیم مرتبط با کار در اندیشه‌ی مارکس، آن را تبیین و تحلیل کرده است.

درباره‌ی کتاب هستی شناسی هستی اجتماعی (بخش کار)

کتاب هستی شناسی هستی اجتماعی (بخش کار) (The Ontology of Social Being, Volume 3: Labour) اثر گئورگ لوکاچ (György Lukács) نویسنده‌ی مجارستانی و مارکسیست است که به «دیالکتیک کار»، از مفاهیم بنیادی در اندیشه‌های مارکس پرداخته و ارتباط آن با وجوه مختلف هستی اجتماعی را بررسی کرده است. در این کتاب لوکاچ کار را به‌عنوان بنیادی‌ترین بعد هستی اجتماعی معرفی کرده و برای تبیین این گزاره، رابطه‌ی میان کار، طبیعت، انسان و روابطش با دیگران را تحلیل نموده. او به این موضوع اشاره دارد که غایت‌مندی و هستی اجتماعی ما، بسته به نوع ارتباطمان با کار دچار تغییر و دگرگونی می‌شود. از این طریق به تعریف جدیدی از مفهوم کار می‌پردازد که آن را ورای اجبار و فعالیتی ناخوشایند، در قلمروی رهایی و آگاهی اجتماعی قرار می‌دهد.

درواقع آنچه گئورگ لوکاچ در تلاش است در کتاب هستی شناسی هستی اجتماعی (بخش کار) به بحث بگذارد، ارزش کار ورای بهره‌وری و سودمندی آن است. از نظر او کار دارای ماهیتی قائم به ذات و دربردارنده‌ی ساختار دیالکتیکی است. نویسنده در این کتاب به نقد برخی از باورهای مارکس پرداخته و مفاهیمی از جمله توسعه‌ی تاریخی کار را از دیدگاهی متفاوت، بررسی کرده است. پیوند دادن سوسیالیسم به کار و استخراج امری آزاد و خلاقانه از آن، از دیگر موضوعاتی است که لوکاچ در این کتاب آورده است. او با مقایسه‌ی سرمایه‌داری و سوسیالیسم، رهایی از شیءشدگی و بیگانگی کار را امری ضروری برشمرده و به بازتعریف مناسبات کار پرداخته است.

کتاب هستی شناسی هستی اجتماعی (بخش کار) یک تلاش بنیادین برای ارائه‌ی هستی‌شناسی مارکسیستی کار است. لوکاچ کار را نه فقط یک فعالیت اقتصادی، بلکه یک بنیان هستی‌شناسانه برای آگاهی و رهایی می‌داند.

این اثر توسط کمال خسروی ترجمه شده و به همت انتشارات چرخ در اختیار مخاطبان قرار گرفته است.

کتاب هستی شناسی هستی اجتماعی (بخش کار) برای چه کسانی مناسب است؟

مطالعه‌ی این کتاب برای کسانی که به فلسفه‌ی مارکسیستی و هستی‌شناسی اجتماعی علاقه دارند، بسیار مفید خواهد بود.

در بخشی از کتاب هستی شناسی هستی اجتماعی (بخش کار) می‌خوانیم

هیچ معضل انسانی‌ای وجود ندارد که در تحلیل نهایی به میانجی کردارِ واقعی هستی اجتماعی برانگیخته نشده و متعین نشده باشد.

اجتماعیت در این‌جا فقط یک وجه ‌وجودیِ مهم از به‌هم‌پیوستگی و تعلق [به پیکری واحد] است. ما در بخش مارکس به‌تفصیل در این زمینه سخن گفتیم که برجسته‌ترین و عظیم‌ترین دستاوردهای انسانیِ تکوین و تحول انسان اغلب و نه هرگز به طور تصادفی در چنین شکل‌های متضادی پدیدار می‌شوند و از این طریق، اجتماعاً و به ‌لحاظ عینی، سرچشمه‌ی کشاکش‌های ارزشیِ گریزناپذیر می‌شوند. کافی است در این زمینه مثلاً به تاریخ پیدایش و پای‌گیری یگانه، حقیقی و واقعیِ نوع انسانی بیندیشیم که در آن بخش ذکرش رفت. دقیقاً از آن‌رو که تحول و تطورِ تحقق‌یابنده در اقتصاد بنا بر کلیتش به ‌لحاظ غایت‌شناختی وضع نشده است، بلکه به‌رغم شالوده‌اش مرکب از عزم‌های غایت‌شناختیِ انسان‌های منفرد و منبعث از زنجیره‌های خودپویانه ضروری است، شیوه‌های پدیداریِ مشخصاً ضروری و تاریخاً موجود در آن می‌توانند بیان‌کننده‌ی حادترین تضادها بین پیشرفتِ به ‌لحاظ عینی اقتصادی و از این‌رو، به ‌لحاظ عینی انسانی و پیامدهای انسانی این پیشرفت باشند. (شاید نیازی به تکرار نباشد که بنا بر نگرش ما، جهانِ پدیدارها بخشی هستان از واقعیتِ اجتماعی را می‌سازد.) از زمان انحلال کمونیسمِ سرآغازین تا شکل‌های معاصرِ دست‌کاری[ِ افکار و رفتار انسان‌ها] همه‌جا با این تضادمندی‌ها در تاریخ روبه‌رو می‌شویم. هم‌هنگام می‌توان ملاحظه کرد درحالی‌که موضع‌گیری بدیل در قبال خودِ تحول و تطور اقتصادی براساس الگوی کار ساده تقریباً در دامنه‌ای گسترده صریح و روشن است، به‌ نظر می‌آید بر موضع‌گیری‌های اخلاقی در قبال پیامدهای اقتصاد که تعیین‌کننده‌ی زندگی‌اند آنتاگونیسمی از ارزش‌ها حاکم باشد. علت این قضیه در این‌جا نهفته است که جایی ‌که فرایند اقتصادی‌ ‌اجتماعی با وضوح و صراحتی معین و تعین‌یافته با قوانین علّی حرکتی پیشروانه دارد، واکنش‌های بدیل به آن نیز باید بی‌واسطه موجب وضوح و صراحتی ارزشی شود.