بله
کتاب نظریه دولت در ایران اثری پژوهش‌محور به قلم عباس شادلو در حوزه‌ی تاریخ سیاسی است. نویسنده در این کتاب با نگاهی ریزبینانه و با بهره‌گیری از اسناد معتبر، به مرورِ تاریخ از دوره‌ی صفویه تا قاجاریه پرداخته است تا با بررسی عوامل اثرگذار بر ساختار دولت، علت وضع کنونی و شرایط اجتماعی و سیاسی ایران معاصر را برای مخاطب روشن سازد.
درباره‌ی کتاب نظریه دولت در ایران
بعید نیست که برای شما هم پیش آمده که از خود یا دیگران پرسیده باشید وضعیت کنونی و شکل امروزی جامعه، دولت، اقتصاد و فرهنگ کشورمان از دل کدام روند تاریخی بیرون آمده است؟ عباس شادلو باور دارد که برای پاسخگویی به این پرسش اساسی لازم است نظریه‌ی دولت در ایران را مورد بررسی قرار داد. ازاین‌رو پس از پژوهش‌های مداوم در این حوزه درصدد نگارش کتاب نظریه دولت در ایران برآمده است.
با توجه به اینکه مفهوم دولت به معنای امروزی آن از دوره‌ی صفویه در ایران شکل گرفته است، عباس شادلو در این کتاب بررسی پدیده‌های اجتماعی و تحولات سیاسی و اجتماعی دولت را از این دوره آغاز کرده و تا پایان دوران قاجار به مرورِ آن ادامه داده است. دورانی که از نظر تاریخی با دوره‌ی نوزایی و انقلاب صنعتی در اروپا مقارن بوده است.
این بازه‌ی تاریخی تقریباً 424 سال را دربرمی‌گیرد که بخش عمده‌ای از آن متعلق به دوره‌ی صفویه است و پس از آن به افشاریه، زندیه و حکومت صدوسی‌ساله‌ی قاجار می‌رسد. عباس شادلو با تکیه بر اسناد تاریخی و مرور رخدادهای مهم، تحولاتی را که در هر یک از این دوره‌ها بر ساختار دولت اثر گذاشته، مورد واکاوی قرار می‌دهد. نویسنده همچنین در پی آن بوده است تا با ایجاد یک نظام نظری قوی، بتواند بخش‌های مهم و اثرگذار تاریخ را تفسیر و تحلیل کند.
شادلو در تلاش است تا با کمک این نظام نظری به پرسش‌های بنیادین در باب ماهیت و هویت دولت، مشروعیت دولت، شرایط انباشت سرمایه، کیفیت تعامل دین و دولت و موضوعاتی از این دست پاسخ دهد. از طرفی با تقلیل دادن مبحث دولت به عوامل اساسی تأثیرگذار تمام تلاش خود را به خرج داده است تا گستردگی مبحث سبب انحراف مسیر پژوهش نشود.
بنابراین نگارنده‌ی کتاب نظریه دولت در ایران پس از شرح راهبردهای نظریِ پژوهش خود و اذعان به این موضوع که قالب نظری و بنیان اولیه‌ی آن بر پایه‌ی آثار نظریه‌پردازان انتقادی است، در فصل اول کتاب به تحلیل میراث اجتماعی و سیاسی ایران از دوران صفویه تا پایان قاجار مشغول می‌شود و در فصل دوم به سراغ نظریه‌ی بحران در دولت می‌رود. در فصل آخر کتاب نیز به مسائلی همچون امنیت منشأ بحران و قضایای نظام بحرانی می‌پردازد تا به این شکل به تحلیلی درخور و نگاهی جامع دست یابد.
گفتنی است که این کتاب جامع و خواندنی با تلاش انتشارات وزرا به عرصه‌ی چاپ و نشر رسیده است.
کتاب نظریه دولت در ایران برای چه کسانی مناسب است؟
اگر به مطالعه در حوزه‌ی تاریخ سیاسی علاقه دارید و یا در پی ریشه‌یابی مسائل اجتماعی و سیاسی امروز کشورمان هستید، توصیه می‌کنیم مطالعه‌ی این کتاب را از دست ندهید.
در بخشی از کتاب نظریه دولت در ایران: صفویه تا پایان قاجار مقدمه‌ای بر نظریه دولت بحرانی می‌خوانیم
بر اساس باوری قدیمی که به دوره بیش از اسلام باز می‌گشت مشروعیت شاه که در رأس دولت قرار داشت ناشی از «فَرَه ایزدی» بود. این لطف خدا بود که شامل حال شخص شاه شده بود و او را بر تخت نشانده بود و هر آینه اگر این «فره ایزدی» از شاه گرفته می‌شد او به شیوه‌های مختلف قدرتش را از دست می‌داد و معزول می‌شد. فره ایزدی تنها به برگزیده خدا یعنی شخص شاه داده می‌شد و شاه تنها در برابر خدا و نه مردم مسئول بود. برگزیدگی شاه توسط خدا به طریق اولی به این معنی بود که فرمان او به طور غیر مستقیم فرمان خدا تلقی می‌شد و اطاعت از آن واجب و غیر قابل سرپیچی است. به همین ترتیب سرپیچی از فرمان شاه سرپیچی از فرمان خدا و گناهی نابخشودنی بود. فرمان شاه، قانون و قانون همان فرمان شاه و خواست خدا بود. شاه از سوی خدا مالک جان و مال مردمان در تمام نقاط تحت حکومتش به حساب می‌آمد. مجاز بود از هر کسی هر چه می‌خواهد بگیرد و به هر کسی می‌خواهد هر چقدر بدهد. هیچ قانون یا عرفی نمی‌توانست مانع فرامین شاه باشد. تنها معیار نسبی ارزیابی مشروعیت شاه ویژگی «دادگری» یا عدالت بود. شاه به جز فره ایزدی می‌باید دادگر باشد و ازآنجاکه این معیار قابل اندازه‌گیری از سوی مردم یا نمایندگان مردم نبود تنها زمانی می‌شد به دادگر نبودن شاه استناد کرد که شورش علیه او گسترده می‌شد و در آستانه شکست قرار می‌گرفت. فره ایزدی به شاهی که دادگر نبود نمی‌رسید و لذا اگر شاه از رقبایش شکست می‌خورد نتیجه ظلم و بیداد خودش بود و فره ایزدی به شخصی که بر او غلبه کرده بود می‌رسید. دولت از سوی دیگر مشروعیت خود را از «بودن» خود داشت. مشروعیت دولت اساساً ناشی از واقعیت قدرت آن (همایون کاتوزیان، 1390، 74) و توانایی آن در غلبه بر سایر نیروهای مدعی حکومت بود.
