کتاب ایوانف آنتوان چخوف

ماندن و ادامه دادن یا مهاجرت کردن و از صفر ساختن؟ مسئله فقط بودن یا نبودن نیست؛ امیررضا کوهستانی در کتاب ایوانف آنتوان چخوف ما را بر سر دوراهی بزرگی قرار می‌دهد که هر انسان مدرنی را درگیر خود کرده است: پذیرفتن مسئولیت‌ها یا شانه خالی کردن از هر بار اضافه‌ای که ما را به وضعیت آسودگی نسبت به جهان پیوند می‌دهد؟ امیررضا کوهستانی، نویسنده‌ی مشهور ایرانی با اقتباس از نمایشنامه‌ی ایوانف به تشریح مسائل جامعه‌ی امروزی ایران می‌پردازد.

درباره‌ی کتاب ایوانف آنتوان چخوف

پیش از آنکه بحث حول اثر امیررضا کوهستانی را آغاز کنیم، لازم است به معرفی پله‌ی آغازینی بپردازیم که نویسنده با قدم گذاشتن روی آن اثر نمایشی خود را خلق کرده است: نمایشنامه‌ی ایوانف نوشته‌ی آنتوان چخوف. نمایشنامه‌ی ایوانف یک شخصیت برجسته دارد: مردی سی و هشت‌ساله به همین نام که دچار سردرگمی‌های رفتاری بسیاری شده است و همین او را نقل محافل محله کرده است. او به‌جای این‌که زمان خود را وقف سپری کردن با همسر عزیزش کند که از قضا در ابتدای ازدواجشان عاشقانه یکدیگر را می‌پرستیدند، راهی خانه‌ی لبدوف می‌شود و با دختر جوان و زیبای او معاشرت می‌کند. جالب‌تر این است که ایوانف در وضعیتی که به‌سختی درگیر افسردگی است، خود را از خواستگاران جوان ساشای زیبارو برتر می‌بیند.

شخصیت‌های چخوف به بلاتکلیف بودن معروف‌اند؛ به این‌پاآن‌پا کردن میان وضعیت‌های تعهد و خیانت، مسئولیت‌پذیری و یک رهایی بی‌قید. امیررضا کوهستانی با الهام گرفتن از همین دوگانه‌های رفتاری، وضعیت‌های نمایشی اثر خود به نام ایوانفِ آنتوان چخوف را ایجاد و تنظیم می‌کند. او تمام مسائلی که در نظر چخوف، رنگ‌مایه‌های زندگی آن روز روسیه بوده‌اند را در وارد دنیای مدرن و امروزی ایران می‌کند و با مطابقت دادن تمامی ابعاد اثر با فرهنگ ایرانی، اثری می‌آفریند که وصف حال بخش عمده‌ای از افراد جامعه‌ی ماست. او به حال‌وهوای آرام آثار چخوف به‌هیچ‌عنوان تجاوز نکرده است. امیررضا کوهستانی متنی ظریف خلق کرده است که اگر دقیق نگاه کنیم، در پنهانی‌ترین لایه‌هایش می‌توانیم با عمیق‌ترین تفکرات اجتماعی نویسنده به‌عنوان متفکری منتقد روبه‌رو شویم.

یکی از عمده شخصیت‌هایی که در آثار چخوف با آنان مواجهیم، روشنفکران و سرمایه‌داران تازه به دوران رسیده و بی‌انگیزه‌ای هستند که مدام از اهداف‌شان صحبت می‌کنند اما هیچ اقدامی برای عملی کردن آرزوهایشان از پیش نمی‌برند. درست در همین نمایشنامه نیز با نسخه‌ی ایرانی‌شده‌ای از ایوانف مواجه هستیم که بارها اشاره می‌کند که قصد دارد از ایران مهاجرت کند، اما تنها اقدامی که در این زمینه انجام می‌دهد، بازوبسته کردن کتاب‌های آموزش زبانش است! شخصیت‌های وراج و روشنفکران شکست‌خورده و ناامیدی که حالا فقط ناچارند در کنج خانه‌های خود فرو بروند، مسأله‌ی مشترکی است که امیررضا کوهستانی در وضعیت ایران معاصر و روسیه‌ی قرن نوزدهم پیدا کرده است.

امیررضا کوهستانی از بهترین و موفق‌ترین کارگردانان ایرانی در عرصه‌ی تئاتر است. یکی از مشهورترین آثار نمایشی او به نام «رقص روی لیوان‌ها» توانست تا توجه بسیاری از جشنواره‌های خارجی را به سمت خود بکشاند. او در سال 1390 نمایشنامه‌ی ایوانف آنتوان چخوف را در سالن ایرانشهر به کارگردانی و اجرا در آورد و بازیگران بزرگی همچون حسن معجونی، سعید چنگیزیان و مهین صدری را برای بازی در اثر ممتاز و اقتباسی خود برگزید. کتاب ایوانف آنتوان چخوف نوشته‌ی امیررضا کوهستانی و وظیفه‌ی انتشار آن نیز برعهده‌ی انتشارات گیلگمش بوده است.

کتاب ایوانف آنتوان چخوف برای چه کسانی مناسب است؟

علاقه‌مندان به آثار ادبیات نمایشی ایران می‌توانند با مطالعه‌ی این نمایشنامه‌ی درام که رگه‌هایی از طنز را به‌صورت پنهانی حمل می‌کند، با به‌روزترین مشکلات جامعه‌ی ایران مواجه شوند. امیررضا کوهستانی با اقتباس از نمایشنامه‌ی ایوانف نوشته‌ی آنتوان چخوف، دوگانگی میان ماندن یا مهاجرت کردن، بی‌خیالی طی کردن یا مسئولیت‌پذیری را در جامعه‌ی امروزه‌ی ایران مورد واکاوی قرار می‌دهد.

در بخشی از کتاب ایوانف آنتوان چخوف می‌خوانیم

لبدف: تتو چیه؟
زینا: هیچی بابا. (به مارتا) حالا یه بی‌کار می‌خواد سؤال‌های این رو جواب بده.
مارتا: خب نمی‌دونه. تقصیر نداره که. ما مگه چند وقته دیدیم؟
ساشا: خال‌کوبی بابا. مثل خال‌کوبیه.
لبدف: (به مارتا) آدم گنده می‌اومد خال‌کوبی کنه؟
مارتا: آخه اون‌جوری مثل اون موقع نیست که.
لبدف: همون موقع هم آدمی که سرش به تنش می‌ارزید نمی‌رفت دنبال این کارها.
زینا: عین نقاشیه که رو بازو بکشن. کار هنریه.
مارتا: کاش فقط رو بازو بود.