کتاب حقیقت و وجود

کتاب حقیقت و وجود اثر ژان پل سارتر، رساله‌ی فلسفی کوتاه و پرمغزی است که با نگاهی هستی‌شناسانه به مفهوم حقیقت نظر می‌اندازد تا از این طریق به پاسخی برای پرسش‌هایی اساسی در باب آزادی و کنش، دست یابد. اثری که جستجوگری سارتر در حوزه‌ی اخلاق را به نمایش می‌گذارد و نگاه پویا و زنده‌ی این فیلسوف را متجلی می‌سازد.

درباره‌ی کتاب حقیقت و وجود

ژان پل سارتر (Jean-Paul Sartre) کتاب حقیقت و وجود را در سال 1948 در پاسخ به درس‌گفتار «جوهر حقیقت» نوشته‌ی مارتین هایدگر به نگارش درآورد. این کتاب که با تلاش فرزندخوانده‌اش آرلت الکایم - سارتر (Arlette Elkaim) در سال 1989 به انتشار رسید، حاصل سال‌هایی است که او در مقام فیلسوف، رمان‌نویس، نمایشنامه‌نویس، جستارنویس و همین‌طور فعال سیاسی به اوج بلوغ فکری دست یافته بود.

کتاب مختصر و در عین حال جذاب حقیقت و وجود، علاوه‌ بر ارائه‌ی دیدگاه سارتر در باب هستی‌شناسی حقیقت، سعی دارد به پرسش‌های اخلاقی مهم و بنیادی درباره‌ی آزادی، عمل و سوءنیت پاسخ دهد. سارتر مدعی است که در پی اخلاق امروزی می‌گردد و می‌کوشد تا به تبیین انتخابی بپردازد که بشر در سال 1948 می‌توانست درمورد خودش و جهان هستی داشته باشد.

این نگاهی است که در دوران جنگ سرد و از سوی ژان پل سارتر چندان بعید به نظر نمی‌رسد. دورانی که با نگرانی‌هایی مثل وقوع جنگ اتمی و انقراض بشر در طی جنگ جهانی سوم گره خورده بود، اندیشیدن درباره‌ی اخلاق و حقیقت، مسائلی اساسی محسوب می‌شدند که به دستاویزی برای سارتر بدل شده بود تا بتواند از این طریق دست این رویدادهای ویرانگر را از جهان بشریت دور کند.

متن این کتاب اگرچه در بین نوشته‌های دوران پختگی سارتر، تنها دست‌نوشته‌ای است که به اتمام رسیده، اما یک متن اولیه است و از یادداشت‌های او به نظر می‌رسد که قصد بازبینی و بسط ایده‌ها را در سر داشته است. سارتر که همیشه در تلاش بود تا نوعی فلسفه‌ی اخلاقی ایجاد کند، در این کتاب از منظر خاصی با حقیقت مواجه شده است. ژان پل سارتر با نگاه به اندیشه‌های هایدگر به نگارش کتاب حقیقت و وجود می‌پردازد. با این تفاوت که نگاه هایدگر به حقیقت هستی است اما ساتر در این مسئله کنکاش می‌کند تا نقش ایده‌ی حقیقت را در بین‌الاذهانیت دریابد.

کتاب حقیقت و وجود با کتاب هستی و نیستی اثر همین نویسنده ارتباطی نزدیک دارد و به گفته‌ی آرلت الکایم می‌توان آن را به‌عنوان اثری برای گذار و تغییر در نظر گرفت. سارتر در این کتاب حقیقت را بعد خاصی می‌داند که از طریق آگاهی نسبت به هستی به دست می‌آید. از این رو بیان می‌دارد که هدف انسان فراتر از پاسخ‌گویی به غرایز و درواقع مدیریت تمایلات و دستیابی به اهداف متعالی است. به همین دلیل می‌توان این اثر را تلاشی در جهت پایه‌گذاری اخلاق بر پایه‌ی هستی‌شناسی دانست.

این کتاب مهم و تأمل‌برانگیز با تلاش شروین اولیایی به فارسی ترجمه شده و انتشارات سرشناس ققنوس آن را در دسترس مخاطبان اندیشمند قرار داده است.

نکوداشت‌های کتاب حقیقت و وجود

• کتاب حقیقت و وجود یکی دیگر از آثار مهمی است که در ارتباط با هستی‌شناسی اگزیستانسیالیستی سارتر و دغدغه‌های او در خصوص مسائل اخلاقی، سیاسی و ادبی منتشر شده است. (چویس)
• این رساله‌ی فشرده و مختصر، سارتر را به‌عنوان شخصیتی متناسب با قرن بیستم نشان می‌دهد. (پابلیشرز ویکلی)

کتاب حقیقت و وجود برای چه کسانی مناسب است؟

تمامی خوانندگان اهل تفکر که شیفته‌ی اندیشیدن به مفاهیم فلسفی به‌ویژه در حوزه‌ی هستی‌شناسی هستند و همچنین علاقه‌مندان به واکاوی اندیشه‌های ژان پل سارتر، از مطالعه‌ی این اثر بسیار بهره خواهند برد.

در بخشی از کتاب حقیقت و وجود می‌خوانیم

تنها نمونۀ وجود نامشروط: سوژۀ مطلق هگل. در‌خود اگر برای‌خود نشود، فرومی‌ریزد. بدبختانه آگاهی‌ها وجود دارند و [یک] هستی‌ ‌در‌خود وجود دارد. برای آگاهی فردی، چه چیز از این سوژۀ مطلق به جا می‌ماند؟ اول از همه این‌که آگاهی فردی‌ یک سوژۀ مطلق است. زیرا او در وهلۀ نخست برای‌خودِ آنی است که هست. اما آگاهی فردی برای‌خود (مطلق) نیست مگر تا جایی که آگاهی از در‌ ‌خود است. و در‌ خود هرگز نه برای خودش، بلکه برای آگاهی‌ای که خودش نیست در‌ خود است. در این‌جاست که شناخت به میان می‌آید. در‌خود‌ ‌برای‌ خود نمونه‌ای از هستنِ محض است. از سوی دیگر، آگاهی نه شناخت، بلکه وجود است (نگاه کنید به هستی و نیستی). این مضاعف‌شدگی هستی برای هستی ضروری است. از سوی دیگر، این مضاعف‌شدگی تغییر وجهی از حضور‌ بر‌خویشتن را به دنبال دارد. سوژۀ مطلق غیرجوهریاست. اما آگاهی، نسبت به در‌خودی که از آن آگاه است، نمی‌تواند خودِ چیزی باشد که از آن آگاهی دارد. آگاهی تنها به این دلیل آن چیز را در هستی نگه می‌دارد که برای یک سوژۀ مطلق است که هست. بنابراین هستیِ‌ ‌شناخته‌شده یک هستی ترکیبی و ناکامل است. هستی‌ای برای خود است که نمی‌تواند هستی نامشروط باشد و برای یک سوژۀ مطلق است که هستی می‌شود. این سوژه مطلق است اما هیچ نیست مگر آگاهی از در‌خود؛ در‌خود خودش چیزی است اما نمی‌تواند در هستی‌اش دوام آورد مگر از طریق سوژۀ مطلقی که خودش آن نیست. بنابراین شناختن یعنی هستی را از شبِ هستی بیرون بکشیم، بی‌آن‌که بتوانیم آن را به شفافیتِ برای‌خود برسانیم. با این همه، شناختن یعنی اعطای بُعدی از هستن به هستی: [بُعدِ] درخشش. پس حقیقت بعد خاصی است که از طریق آگاهی به هستی می‌آید. حقیقتْ هستی‌چنان‌که‌ هستِ یک هستی برای سوژۀ مطلق است.