کتاب درخشش ابدی ذهن پاک

کتاب درخشش ابدی ذهن پاک یک خوانش ویژه از پشت‌صحنه و مراحل خلق این فیلم سینمایی به‌یاد‌ماندنی است. اندرو ام باتلر در این تحلیل سینمایی، پیچیدگی و گره‌های داستانی این فیلم را برای خواننده می‌گشاید و علاقه‌مندان هنر هفتم را با زوایای تازه‌ای از این اثر هنری آشنا می‌کند. آشنایی با روند ساخت و پیش‌تولید اثر، معرفی نویسندگان و عوامل سازنده و همچنین ژانرشناسی و دسته‌بندی موضوعی فیلم، گوشه‌ای از مباحث گیرای این کتاب است.

درباره‌‌ی کتاب درخشش ابدی ذهن پاک

پژوهشگر دنیای سینما، اندرو ام باتلر (Andrew M. Butler) در کتاب درخشش ابدی ذهن پاک (Eternal Sunshine of the Spotless Mind) لذت نقد و بررسی این اثر شاخص سینمایی را به شما هدیه می‌دهد؛ لذتی که اگر به اندازه‌ی تماشای خود فیلم نباشد، چیزی از آن نیز کم ندارد.

فیلم سینمایی کتاب درخشش ابدی ذهن پاک ساخته‌ی میشل گوندری (Michel Gondry) و هنر قلم چارلی کافمن (Charlie Kaufman) اولین‌بار در سال 2004 به پرده‌ی نمایش درآمد. این فیلم که با نام «درخشش ابدی ذهن بی‌آلایش» نیز ترجمه شده، یکی از آشناترین نام‌ها در ژانر سینمای درام روان‌شناختی است. فیلمی که با روایت پرپیچ‌وخم، ماجرای غیرخطی و عناصر سورئال و فراواقعی در ذهن مخاطبان پرده‌ی نقره‌ای جا خوش کرده. اما گاه همین پیچیدگی‌های روایی است که خواننده و مخاطب مشتاق را به سمت تحلیل و نقد‌های سینمایی سوق می‌دهد. اندرو ام باتلر که از اساتید شناخته‌شده‌ی مطالعات رسانه‌ای انگلستان است، در اثر خود به این نیاز فرهنگی پاسخ خواهد داد.

شما خوانندگان کتاب درخشش ابدی ذهن پاک، بعد از آشنا شدن با عوامل و سازندگان فیلم، به مراحل پیش‌تولید سر می‌زنید و از جزئیات جذاب روند ساخت فیلم باخبر می‌شوید. از نکات طلایی دیگری که اندرو ام باتلر به آن توجه نشان داده، ژانرشناسی فیلم درخشش ابدی ذهن پاک است. از آن‌جایی که نمی‌توان این شاهکار هنری و سینمایی را فقط در یک دسته‌ی خاص محدود کرد، بحث درباره‌ی ژانر اثر و سویه‌های مختلف آن یک موضوع کاملاً تخصصی است که نویسنده‌ی کتاب درخشش ابدی ذهن پاک به‌خوبی از پس آن برآمده.

اندرو ام باتلر درست مانند یک کالبدشکاف، عناصر سازنده‌ی فیلم را از هم مجزا می‌کند و به وارسی هرکدام می‌پردازد. او ادامه‌ی مباحث خود را به سه بخش اصلی تقسیم می‌کند و در هر فصل، فیلم را از زاویه‌ی تازه و مستقلی مورد بررسی قرار می‌دهد. عناصر علمی و تخیلی فیلم، ماجرای عاشقانه و احساس‌برانگیز روایت و خط روایی پرمعما و رازآلود آن سه عنوان کلی و مهمی‌ است که نویسنده به تحلیل و کندوکاو آن می‌پردازد.

رابطه‌ی نزدیک میان نویسنده و کارگردان فیلم و جهان فکری تنگاتنگ آن‌ها از دیگر موضوعاتی‌ست که از چشم نویسنده‌ی کتاب درخشش ابدی ذهن پاک دور نمی‌ماند. انتخاب بازیگران اصلی فیلم، پروراندن شخصیت‌ها و بازخورد و افتخارات این فیلم از دیگر موضوعات جذابی‌ست که در این تحلیل سینمایی درخشان خواهید خواند. این کتاب اولین‌بار در سال 2014 روانه‌ی بازار شد. نسخه‌ی پیش‌روی شما ترجمه‌ای از مرضیه حسین پور است که با تلاش انتشارات علمی و فرهنگی به دستتان می‌رسد.

کتاب درخشش ابدی ذهن پاک برای چه کسانی مناسب است؟

این کتاب را به دوست‌داران دنیای سینما و به‌ویژه ژانر عاشقانه پیشنهاد می‌کنیم. همچنین اگر به تحلیل و نقد فیلم علاقه‌ دارید می‌توانید این اثر را کلاس درسی پرفایده و آموزنده برای خود بدانید.

در بخشی از کتاب درخشش ابدی ذهن پاک می‌خوانیم

هر دو ژانر درهای حواس ما را به روی امور ممکن می‌گشایند (مثلاً اینکه شاید مومیایی‌ها زنده شوند، انسان تبدیل به گرگ شود، ساکنان مریخ به زمین بیایند)، به ویژه در ابعاد جمعی [...]، ولی فیلم‌های ژانر وحشت اغلب به جای آنکه رو به گشودگی و امکان داشته باشند به سمت اعادۀ وضع موجود می‌روند.
اموری هست که آدمی نباید در آن‌ها مداخله کند. روایت ژانر وحشت دربارۀ تنبیه کسانی است که پا را از حد خود فراتر می‌گذارند، ولی ژانر علمی تخیلی معمولاً با کاوش برای کسب علم و ایجاد تفاوت میانۀ بدی ندارد: «این ژانر ارزش امور غیرانسانی را به رسمیت می‌شناسد و نشان می‌دهد که می‌توان از این امور چیزی آموخت یا با آن‌ها همراه شد». کریستوفر گراو معتقد است: «درخشش ابدی، برخلاف برخی از فیلم‌های علمی تخیلی، تکنولوژی‌های موجود در روایت فیلم را ستایش نمی‌کند». البته این نکته را اضافه کنم که اکثر فیلم‌های این ژانر، اگرچه خود برای تولید تصاویر و جلوه‌ها از تکنولوژی استفاده می‌کنند، ولی نگاهی دوگانه به تکنولوژی دارند؛ به استثنای سفینه‌ها و دیگر تجهیزات حمل و نقل که در واقع جایگزین آینده‌نگرانۀ اتومبیل، قطار و هواپیما به شمار می‌روند. گوندری معمولاً از جلوه‌های ویژۀ ساده و کم‌کیفیت استفاده می‌کند، ولی از فهرست تکنیسین‌های جلوه‌های ویژۀ در تیتراژ درخشش ابدی و دیگر فیلم‌های او پیداست گاه از تصاویر رایانه‌ای نیز استفاده می‌کند؛ به عنوان مثال، محو شدن آدم‌ها در ایستگاه راه‌آهن مستلزم چیزی بیش از ترفندهای پیش‌پاافتادۀ عکسبرداری فریم به فریم است.

از سوی دیگر، از آن جا که طرح اصلی داستان‌های علمی تخیلی نیز مستلزم جلوه‌های نمایشی است، تکنولوژی به خودی خود می‌تواند شگفتی‌آفرین باشد؛ مثلاً ابداعاتی که قهرمان داستان را در فضا و زمان جابه‌جا می‌کند، او را به چیزی دیگر تبدیل می‌کند یا اموری خارق‌العاده رقم می‌زند؛ در جان مالکوویچ بودن، درگاه واسط میان پستوی بایگانی، ذهن مالکوویچ، و جادۀ نیوجرزی را نمی‌توان به راحتی بر اساس قواعد علمی توضیح داد.