کتاب نگاهی روانکاوانه به توجه طلبی: جستارهایی در باب توجه و جلب توجه

آدام فیلیپس در کتاب نگاهی روانکاوانه به توجه طلبی به سؤالاتی بنیادین در زمینه‌ی این چالش پاسخ می‌دهد. مثلاً اینکه چه چیزی در پس تمنای توجه وجود دارد که آن را پذیرفتنی می‌کند؟ یا اینکه چطور و در چه پوششی قادر هستیم توجه‌طلبی را بروز دهیم، درصورتی‌که می‌دانیم پذیرش و تحسینی در پی ندارد؟ آیا هم‌زبانی‌هایی که تسکینمان می‌دهند و معاشرت‌هایی که به زندگی‌مان معنا می‌بخشند هم ارتباطی با توجه‌طلبی پیدا می‌کنند؟

درباره‌ی کتاب نگاهی روانکاوانه به توجه‌طلبی

آیا تابه‌حال با کسانی روبه‌رو شده‌اید که در رفتارهایشان به‌شکل پررنگی نیازمند به جلب‌توجه دیگران به نظر می‌رسند؟ کسانی‌که به‌ظاهر آدم‌هایی کامل و بی‌عیب‌ونقص هستند اما وقتی از نزدیک‌تر به زندگی و روابط صمیمی‌شان نگاه می‌کنید، متوجه نقص‌ها و ایرادات زیادی می‌شوید که آن‌ها را پنهان کرده‌اند یا حداقل سعی در پنهان‌سازی آن‌ها دارند. برای مثال فردی را در نظر بگیرید که درآمدی نسبتاً معمولی و حتی پایین دارد اما خودرویی بسیار گران‌قیمت خریده، خانه‌ای مجلل را برای زندگی خود انتخاب کرده و سعی می‌کند که با برگزاری مهمانی‌های مفصل و بزرگ، خود را بسیار پولدارتر از آنچه واقعاً هست، نشان دهد. چنین فردی حاضر است حتی از اشخاص متفاوتی پول قرض بگیرد یا دست به دزدی بزند، اما ظاهر خود را حفظ کند. به‌نظر شما چرا؟ و ریشه‌ی چنین رفتار اشتباهی چه چیزی می‌تواند باشد؟

آدام فیلیپس (Adam Phillips)، روان‌درمانگر و جستارنویس شناخته‌شده‌ی بریتانیایی در کتاب نگاهی روانکاوانه به توجه‌طلبی (Attention Seeking) عقیده‌ای برعکس این گزاره دارد و می‌گوید که «توجه‌طلبی یکی از بهترین کارهایی است که انجام می‌دهیم، حتی اگر بدترین راه‌ها را برای انجام آن انتخاب کنیم.» اما چرا نویسنده بر این عقیده است؟ می‌توان ادعا کرد که همیشه شنیده‌ایم توجه‌طلبی امری نکوهیده است اما آیا امکان دارد در پس توجه‌طلبی چیزی وجود داشته باشد که آن را پذیرفتنی کند؟ آیا این مسئله‌ی روانی مربوط به بخش خاصی از درونیات انسان می‌شود که چندان هم بد و مذموم نیست؟ چه‌طور امکان دارد بتوانید طلب توجه کنید و آن را به‌شکلی خوب از خود بروز دهید؟ و آیا این امکان وجود دارد که تمامی روابط شما حاوی نوعی از توجه‌طلبی باشند که خودتان از آن ناآگاه هستید؟ در کتاب پیش رو سه جستار و یک پیوست را خواهید خواند که ذیل آن‌ها از توجه و ریشه‌های روانکاوانه‌ی آن صحبت شده است.

آدام فیلیپس در کتاب نگاهی روانکاوانه به توجه‌طلبی به نکته‌ی بسیار جالبی اشاره می‌کند. او می‌گوید همه‌چیز به آنچه برایتان واقعاً جالب است بستگی دارد؛ به هر چیزی که سال‌ها درباره‌اش تشویق شده‌اید و یاد گرفته‌اید که آن را جالب بدانید و حتی هرچیزی که به‌رغم تمیل باطنی خودتان باز هم جالب می‌دانید. مثلاً امکان دارد شما به‌عنوان یک فرد طرفدار محیط‌زیست و طبیعت، با فست‌فشن‌ها (Fast Fashion) و تولید زباله‌ی انبوه توسط آن‌ها مخالف باشید، واقعاً و از صمیم قلب دلتان بخواهد که کاری در این رابطه بکنید و کره‌ی زمین را نجات دهید؛ اما آیا مدل‌های تبلیغاتی این صنعت و شیوه‌ی لباس پوشیدنشان را هم جالب نمی‌دانید و برایتان جذابیت ندارند؟ آیا خودتان هیچ‌وقت از چنین فروشگاه‌ها یا برندهایی خرید نمی‌کنید؟ مقاومت تا چه اندازه سخت است؟ متأسفانه همین‌که امری یا چیزی جالب به نظرتان برسد کافی‌ست تا به‌سادگی، توجهتان به آن جلب شود و این فرآیند آنقدر بدیهی است که به هیچ شکل نمی‌توان پیچیده‌اش کرد. اما این جلب‌توجه، به کنجکاوی انسان در زمینه‌های مختلف نیز برمی‌گردد.

فیلیپس می‌گوید در حقیقت و به‌طور کلی دو نوع کنجکاوی در انسان وجود دارد، رسمی و غیررسمی. در نوع اول، نوعی از اطاعت وجود دارد؛ مراجع قدرتی هستند که شما در قبال آن‌ها مسئول و مدیونید. و در کنجکاوی غیررسمی اما اطلاعی ندارید که آیا می‌خواهید قضاوت شوید یا خیر. مسئله‌ درواقع تفاوتی است که بین آگاهانه انجام دادن کارها و دنبال کردن نظرات خودتان وجود دارد. همان‌طور که پیش‌تر نیز ذکر شد کتاب نگاهی روانکاوانه به توجه‌طلبی در سه بخش اصلی به رشته‌ی تحریر درآمده است و شامل سه عنوان «توجه‌طلبى»، «شرم و توجه» و «خلأهای توجه» می‌شود. ذیل این سه عنوان هرآنچه لازم است راجع‌به مسئله‌ی توجه و توجه‌طلبی بدانید ذکر شده و حتی با دیدگاه‌های جالبی روبه‌رو خواهید شد که شاید پیش‌تر چیزی درباره‌شان نمی‌دانستید.

انتشارات پندار تابان کتاب نگاهی روانکاوانه به توجه‌طلبی را با ترجمه‌ی فارسی مریم تقدیسی و ذیل مجموعه‌ی روانشناسی تخصصی چاپ و منتشر کرده است.

کتاب نگاهی روانکاوانه به توجه‌طلبی برای چه کسانی مناسب است؟

اگر شما هم مایل هستید با دیدگاه‌هایی جدید راجع‌به توجه‌طلبی آشنا شوید و اطلاعات خود را در این زمینه به‌روز و تکمیل کنید، پیشنهاد می‌کنیم مطالعه‌ی کتاب پیش رو را از دست ندهید.

در بخشی از کتاب نگاهی روانکاوانه به توجه طلبی: جستارهایی در باب توجه و جلب توجه می‌خوانیم

ما به شیوه‌های خاص و نامتعارفی توجه و جلب‌توجه می‌کنیم. به هر چیز و هر کسی توجه نمی‌کنیم؛ مشتاق هرکسی نیستیم. فقط افراد، تصاویر، چیزها، نقش‌ونگارها، ریتم‌ها و کلمات خاصی هستند که ما را تحت‌تأثیر قرار می‌دهند؛ درواقع به گفته‌ی شوستر نکته‌ی حیرت‌انگیز، رفتار گزینشی و انسجام شخصیتی ما، هرچند در خفا. گویی چنانچه امکانش را داشتیم همه‌چیز درباره‌ی خود را به هم متصل می‌ساختیم. به‌هرحال این همان رگه‌ها‌ی دیوانگی ماست که از طریق چیزهایی که -چه آگاهانه و چه ناخودآگاه- به آن‌ها توجه‌ می‌کنیم و توجه‌مان را جلب می‌کنند سبک و شخصیت‌مان و این خودِ مرکبمان را شکل می‌دهد.

ما هم با اطمینان گنجینه‌ی چیزهایی را که توجهمان را جلب می‌کنند یا همان رگه‌های اعتیادمان (همان چیزهایی که به توجه به آن‌ها معتاد یا غرق آن‌ها می‌شویم) را با ناآگاهی بنیادینمان درباره‌ی نحوه‌ی شکل گرفتن شخصیت‌مان محدود می‌کنیم. گویی آنچه ما هویتش می‌خوانیم، همان هویتی که توجهمان به چیزهای خاص پدیدآورنده‌ی آن است، نوعی تثبیت و وسواس خاص با اندیشه‌هایی درباره‌ی خودمان است. چیزی که آن را سلیقه یا به بیان ساده‌تر اولویت‌های خود می‌نامیم به‌نوعی تقدیر یا تصویری ترجیحی از خودمان تبدیل می‌شود (که یا نجاتمان می‌دهد یا ما را به خاک سیاه می‌نشاند). شعار مشهور مکتب سورئالیسم «به من بگو در تسخیر چه هستی تا بگویم که هستی» را به‌راحتی می‌توان در قالب این جمله ترجمه کرد: «به من بگو به چه چیزهایی دلبستگی داری تا بگویم که هستی».