کتاب عناصر و خاستگاه‌های حاکمیت توتالیتر 1: یهودی‌ستیزی

کتاب عناصر و خاستگاه‌های حاکمیت توتالیتر 1: یهودی‌ستیزی نخستین مجلد از سه‌گانه‌ی مشهور هانا آرنت است که در آن به بررسی ماهیت و ریشه‌های پدیدآیی دولت‌های توتالیتر در سده‌ی بیستم پرداخته است. آرنت در این کتاب که ذیل مجموعه‌ی «ایدئولوژوی‌پژوهی» منتشر شده، نشان می‌دهد که نفرت از یهودیان چرا و تحت چه شرایطی در میان جوامع اروپایی پدید آمد. گفتنی است که این اثر یکی از عناوین کلاسیک و پرفروش حوزه‌ی علوم سیاسی است.

درباره‌ی کتاب عناصر و خاستگاه‌های حاکمیت توتالیتر 1: یهودی‌ستیزی

تمدن غربی، صرف نظر از وجوه یونانی آن، اساساً تمدنی یهودی است. سیطره‌ی جهان‌بینی کتاب مقدس یهودیان بر تاریخ این تمدن آشکار و بی‌نیاز از اثبات است. مسیحیت، به عنوان دین اصلی آحاد مردم غرب در طول اعصار گذشته، برآمده از جامعه‌ی یهودیان است و شخصیت مرکزی این دین -عیسای ناصری- که تولد او مبدأ تاریخ‌نگاری غربی است، یک یهودی و باورمند به شریعت یهود بوده است. اضافه بر این‌ها، بسیاری از برجسته‌ترین چهره‌های علمی و فرهنگی تاریخ مغرب‌زمین، یهودی بوده‌اند. نام‌ها بسیار است؛ از باروخ اسپینوازی فیلسوف تا مارکس جامعه‌شناس و آلبرت اینشتین دانشمند. با این وصف چه توجیهی می‌توان برای یهودستیزی در میان غربیان یافت؟ آیا پدیده‌ی یهودی‌ستیزی را نباید یکی از شگفت‌انگیزترین و توجیه‌ناپذیرترین پدیده‌های اجتماعی تلقی کرد؟ پدیده‌ای که البته اگرچه در طول تاریخ همواره به اشکال متفاوت وجود داشته و بروز و ظهور نموده، دهشت‌ناک‌ترین جلوه‌ی آن در سده‌ی بیستم، در پوشش ایدئولوژی نازی‌های آلمانی، خودنمایی کرد. نازی‌ها با کشتار فجیع بی‌شمار یهودی غیرنظامی، نشان دادند که یهودی‌ستیزی بی‌مهار می‌تواند به چه واقعیت کابوس‌ناکی منتهی شود. هانا آرنت (Hannah Arendt) یهودی - آلمانی، در کتاب عناصر و خاستگاه‌های حاکمیت توتالیتر 1: یهودی‌ستیزی (The Origins of Totalitarianism) به بررسی و تحلیل پدیده‌ی یهودی‌ستیزی پرداخته و در خلال ارزیابی‌ها و تأملات خویش، زوایایی تاریک از تاریخ اروپا را برای ما روشن ساخته است.

کتاب عناصر و خاستگاه‌های حاکمیت توتالیتر 1: یهودی‌ستیزی مجلد نخست سه‌گانه‌ی مشهور هانا آرنت است که در واپسین مجلد آن با عنوان «توتالیتاریسم»، نظریه‌ی پربحث آرنت در باب دولت‌های توتالیتر عرضه شده است.

چنان‌که می‌دانیم، ضدیت با یهودیان اصل و اساس آدولف هیتلر و پیروان او بود. با این همه، مختصر آشنایی با تاریخ اروپا ما را از این نکته آگاه می‌کند که هیتلر نخستین منادی یهودی‌ستیزی نبود، بلکه او صرفاً میل به ستیز با یهودیان را در قامت یک ایدئولوژی ویرانگر سیاسی، صورت‌بندی کرد. هدف هانا آرنت در سه‌گانه‌ی عناصر و خاستگاه‌های حاکمیت توتالیتر، به دست دادن نظریه‌ای بوده است که به ما در فهم خصلت ویژه‌ی جنبش‌های توتالیتری نظیر جنبش نازی‌ها در آلمان، یاری کند. پس طبیعی است که در راستای تحقق این هدف پژوهشی، او ناگزیر بوده در پدیده‌ی یهودی‌ستیزی تأمل کند و مجلدی از کتاب سه‌جلدی خود را به این موضوع اختصاص دهد.

کتاب یهودی‌ستیزی هانا آرنت هم به ریشه‌های دینی یهودی‌بیزاری می‌پردازد و هم عوامل اقتصادی و سیاسی و حتی روان‌شناختیِ دخیل در ظهور این پدیده را بررسی می‌کند. نکته‌ای که باید بر آن تأکید کنیم این است که شرح آرنت ابداً یک‌جانبه یا احساسی نیست. او اگرچه یهودی بود و هرگز از این بابت احساس سرافکندگی نمی‌کرد، در آثار خویش نکوشیده تا ملت یهود را در قامت مظلومانی صرف به تصویر بکشد. بلکه خطاهای اخلاقی یا اشتباهات تاریخی ایشان را نیز، درست همچون خطاهای اخلاقی و اشتباهات تاریخی یهودی‌ستیزان، گوشزد نموده است. و حتی در این مسیر تا آنجا پیش رفته که در کتاب جنجالی خود با عنوان «آیشمن در اورشلیم»، بسیاری از بزرگان یهود را به همدستی ناخواسته با قاتلان قوم یهود متهم کرده است.

لازم به ذکر است که مطالعه‌ی کتاب پیش رو برای فهم نظریات آرنت در باب توتالیتاریسم ضرورت دارد. اما همچنان‌که مترجم فارسی کتاب بیان نموده، این مجلد را می‌توان مستقلاً نیز مطالعه نمود.

کتاب یهودی‌ستیزی هانا آرنت توسط مهدی تدینی و از زبان آلمانی به فارسی ترجمه شده است.

درباره‌ی مجموعه‌ی ایدئولوژی‌پژوهی

کتاب حاضر به مجموعه‌ی ایدئولوژی‌پژوهی نشر پارسه تعلق دارد که دبیری آن با مهدی تدینی است. مهدی تدینی فاشیسم‌پژوه و مترجم پرکاری است که با یادداشت‌های تحلیلی خود در صفحات مجازی، دنبال‌کنندگان نسبتاً پرشماری را جذب کرده است. هدف وی از راه‌اندازی مجموعه‌ی ایدئولوژی‌پژوهی، شناساندن مبانی ایدئولوژی‌های سیاسی به مخاطبین فارسی‌زبان بوده است. به اعتقاد او، بهترین راه برای شناخت ایدئولوژی‌های سیاسی -از فاشیسم و کمونیسم تا لیبرالیسم- مواجهه‌ی مستقیم با متون متفکران اصیلی است که در آثار یا عملکرد خود، به نحوی ایدئولوژی‌های مذکور را طرح‌ریزی و صورت‌بندی کرده‌اند.

افتخارات سه‌گانه‌ی عناصر و خاستگاه‌های حاکمیت توتالیتر

• از پرفروش‌ترین آثار حوزه‌ی فلسفه‌ی سیاسی
• ترجمه‌شده به بیش از 10 زبان

کتاب عناصر و خاستگاه‌های حاکمیت توتالیتر 1: یهودی‌ستیزی برای چه کسانی مناسب است؟

مطالعه‌ی کتاب عناصر و خاستگاه‌های حاکمیت توتالیتر 1: یهودی‌ستیزی برای علاقه‌مندان به مباحث تاریخی و جامعه‌شناختی جذاب خواهد بود.

در بخشی از کتاب عناصر و خاستگاه‌های حاکمیت توتالیتر 1: یهودی‌ستیزی می‌خوانیم

در پایان سدۀ هفدهم نیاز به اعتبارات دولتی به ابعادی رسید که تا آن زمان هیچ‌گاه سابقه نداشت. دولت‌ - ملتِ در حال شکل‌گیری عزم آن کرده بود کل ملت را نمایندگی کند، به همین دلیل از همۀ طبقات مردم دوری گزیده بود و چندان خیال نداشت آن‌ها را به لحاظ امتیازات قدیمی‌شان تأیید کند یا امتیازاتی نو به آن‌ها دهد، بنابراین هیچ‌یک از این طبقات نیز حاضر نبود به حکومت اعتبارات [مالی] دهد یا کسب‌وکارهای حکومتی را انجام دهد. البته در این‌جا نمی‌توان گفت یهودیان اکنون به درون خلئی که این‌چنین پدیده آمده بود می‌جهیدند. زیرا آن‌ها در همان زمان نیز تجربه‌ای چندین سده‌ای در کار وام دادن [به فرمانروایان] داشتند و روابطشان با فرمانروایان اروپا بسیار مستحکم بود و از دیرباز امور مالی آن‌ها را انجام می‌دادند و در مقابل از آن‌ها محافظت محلی دریافت می‌کردند. آنچه تغییر می‌کرد فقط این بود که این کارها اکنون به کسب‌وکاری حکومتی، و آن محافظت به امتیازاتی بدل شد. برای حکومت که طبقات دارا از اعطای اعتبار به آن خودداری می‌کردند، اکنون یک مسئله‌ مهم بود: این‌که یهودیان را به عنوان گروهی جداشده از جامعه نگاه دارد. حکومت تحت هیچ شرایطی نمی‌توانست سودی در این داشته باشد که یهودیان را به جامعه‌ای همسان سازد که به گونه‌ای مصمم خود را از سپهر اقتصادی حکومت دور نگاه می‌داشت. تا وقتی کسب‌وکاری حکومتی وجود داشت و به چه شکل دیگری ممکن بود حکومت ملیِ صاحب‌منصبان پدید آید؟ حکومت در هر صورت جرئت نمی‌کرد اجازه دهد فعالیت اقتصادی یهودیان در مسیر کسب‌وکار سرمایه‌دارانۀ خصوصی بیفتد.

از این روی، آزادسازی یهودیان در دولت‌ - ملت، آن‌گونه که در قرن نوزدهم گام‌به‌گام رخ داد، خاستگاهی مضاعف و معنایی دوسویه و در درون متناقض داشت: از یک سو این آزادسازی با ساختار سیاسی و قانونیِ پیکر حکومتی جدید سازگاری داشت؛ پیکری که تنها در شرایط برابری حقوقی همۀ شهروندان می‌توانست کار کند. این آزادسازی به چنین عنوانی باید در جریان برچیدن نظم‌های فئودالی به انجام می‌رسید، آن هم به گونه‌ای هر چه رادیکال‌تر و هر چه سریع‌تر که ممکن بود.