کتاب راهنمای خودمراقبتی و سلامت جنسی کودکان و نوجوانان

کتاب راهنمای خودمراقبتی و سلامت جنسی کودکان و نوجوانان نوشته‌ی مریم دیباواجاری، به موضوع حساس تربیت جنسی کودکان می‌پردازد و نکاتی ارائه می‌دهد تا بتوان به بهترین شکل فرزندان خردسال را برای مواجهه با واقعیات جنسی و جنسیتی آماده کرد. این اثر مراحل رشد و تکامل جنسی را توضیح می‌دهد و ضمن پاسخ دادن به برخی از پرسش‌های رایج والدین در این زمینه، به بالا بردن فرهنگ جنسی -هم در خوانندگان بزرگسال و هم در کودکان- کمک می‌کند.

درباره‌ی کتاب راهنمای خودمراقبتی و سلامت جنسی کودکان و نوجوانان

در فرایند تربیتی کودک، والدین و مربیان تلاش می‌کنند تا خیلی از مهارت‌ها را به او بیاموزند، اما معمولاً موضوع مسائل جنسی را مسکوت می‌گذارند و از کنار آن می‌گذرند. تصور غالب بر این است که کودک درکی از این موضوعات ندارد و فعلاً ضرورتی برای آشنایی با این مفاهیم نیست. اما این اعتقاد مدت‌هاست که رد شده. چندین دهه است که روانشناسان می‌دانند کودکان این‌گونه مسائل را درک می‌کنند و می‌فهمند. به همین خاطر تربیت جنسی کودک امری ضروری است و نباید نسبت به آن بی‌توجه بود. این آشنایی کمک می‌کند بچه‌ها هم بدن خود را بشناسند و هم بتوانند مراقب خود باشند. این مسأله مخصوصاً در دوران نوجوانی و بلوغ بیشتر به چشم می‌آید. نوجوان آگاه می‌تواند راحت با تغییرات بدنش کنار بیاید و سلامتش را حفظ کند. اما نوجوانی که با الفبای جنسی آشنا نباشد، دچار بحران‌های بزرگی خواهد شد که حتی می‌تواند برای سلامت بدن و روانش خطرناک باشد.

یکی از منابعی که سعی کرده این شیوه‌ی تربیتی را به والدین و مربیان بیاموزد، کتاب راهنمای خودمراقبتی و سلامت جنسی کودکان و نوجوانان نوشته‌ی مریم دیباواجاری است. این راهنما مفهوم تعلیم و تربیت جنسی را توضیح می‌دهد و می‌گوید که چطور باید اصول و مبانی آن را به کودکان آموخت. کتاب مراحل رشد و تکامل جنسی کودکان را تشریح می‌کند و می‌کوشد به مهم‌ترین پرسش‌های والدین در این زمینه پاسخ بدهد.

فروید از اولین روانشناسانی بود که گفت بخش زیادی از هویت فرد در کودکی شکل می‌گیرد. او ادعا کرد برخلاف آنچه تصور می‌کنیم، بچه‌ها مسائل جنسی را می‌فهمند و اتفاقاً این موضوع تأثیر عمیقی بر روی کاراکتر آینده‌ی آن‌ها دارد. به این شکل، موضوع تربیت جنسی کودکان وارد گفتمان روانشناسی شد و متخصصان سعی کردند آن را جا بیندازند. اما تفکر سنتی در برابر این موضوع مقاومت می‌کرد و آن را نمی‌پذیرفت. خانواده‌ها به‌سختی می‌توانستند این واقعیت را بپذیرند که کودکشان آمادگی مواجهه با مسائل جنسی را دارد. از دید روانشناسی مدرن، هم‌زمان با رشد مهارت‌های عاطفی و شناختی، تصورات جنسی هم در کودکان متبلور می‌شود. به عبارت بهتر، کودک به همان اندازه که در مورد عشق، دوستی، صداقت، مهربانی یا انتخاب کردن پرسش دارد، درباره‌ی مسائل جنسی هم فکر می‌کند و به دنبال پاسخی برای سؤالاتش می‌گردد. به‌مرور که سن او بیشتر می‌شود، این موضوعات برایش ملموس‌تر و عینی‌تر می‌شوند، تا جایی که زندگی او را تحت تأثیر قرار خواهند داد. بر مبنای همین ایده، بسیاری اعتقاد دارند والدین و مربیان و معلمان، به‌جای سرکوب این پرسش‌ها، باید به آن‌ها پاسخ بدهند و آن‌ها را به مسیر درستی هدایت کنند.

مریم دیباواجاری در کتاب راهنمای خودمراقبتی و سلامت جنسی کودکان و نوجوانان دقیقاً همین ایده را دنبال می‌کند و می‌کوشد شیوه‌ی مواجهه‌ی صحیح با آن را بیاموزد. نویسنده در مورد بازی‌های جنسی کودکان صحبت می‌کند و مفهوم آن را شرح می‌دهد. در ادامه به بحث مهم این روزها، یعنی آزار و تجاوز جنسی کودکان و نوجوانان وارد می‌شود و شیوه‌های محافظت از بچه‌ها را گوشزد می‌کند. او در بخش‌های پایانی، بحث را به سمت دوره‌ی پرتنش نوجوانی می‌برد و به والدین می‌گوید که چطور باید این دوران را مدیریت کنند تا فرزندشان فرهنگ و تربیت جنسی درستی پیدا کند.

کتاب راهنمای خودمراقبتی و سلامت جنسی کودکان و نوجوانان را انتشارات شبنا منتشر کرده است.

کتاب راهنمای خودمراقبتی و سلامت جنسی کودکان و نوجوانان برای چه کسانی مناسب است؟

این راهنما به والدین و معلمان و مربیان پیشنهاد می‌شود. همین‌طور روانشناسان هم می‌توانند از این کتاب استفاده کنند.

در بخشی از کتاب راهنمای خودمراقبتی و سلامت جنسی کودکان و نوجوانان می‌خوانیم

به کودک بیاموزیم اگر از لمس شخصی ناراحت شدی، مطمئن باش او کار بدی کرده است. این فرد ممکن است شخصی غریبه یا فامیل یا حتی دوست باشد و به ما بگوید این یک راز بین من و توست و کسی نباید از این راز آگاه شود، چون اگر کسی این راز را بداند، ممکن است من را به زندان ببرند یا ممکن است بگوید «اگر تو به کسی چنین رازی را بگویی، هیچ‌کس حرفت را باور نمی‌کند» یا شاید بگوید «اگر به کسی چیزی نگویی، حتماً برایت جایزه‌ای می‌خرم». گاهی اوقات نیز در صورت ناراحت شدن کودک، ممکن است بگویند به تو اطمینان می‌دهم چیزی نشده و اتفاق بدی برایت نیفتاده است. برای او توضیح دهید کسانی که کودکان را مورد سوءاستفادۀ جنسی قرار می‌دهند به‌وفور از این واژه‌ها استفاده می‌کنند. کودک باید بداند و آگاه باشد که به‌هیچ‌وجه نباید با چنین حرف‌هایی فریب بخورد.

به کودک بگویید بهترین کار در آن زمان این است که از آن موقعیت فرار کند و تا می‌تواند دور شود و بگوید که من این لمس را دوست ندارم. کودک باید مطمئن باشد که او مرتکب هیچ کار بدی نشده است، سپس این مسئله را برای کسی که به او اعتماد دارد مثل مامان، بابا، پلیس، پزشک یا هر فرد مطمئن دیگری، توضیح دهد. این افراد خاطی گاهی با تهدید و درعین‌حال با خرید خوردنی دلخواه کودک، از قبیل بستنی یا رشوه دادن یا با استفاده از داستان یا رفتار‌های متضاد، کودک را گیج می‌کنند...