کتاب سینمای بلا تار

کتاب سینمای بلا تار، نوشته‌ی آندراش بالینت کواچ، اثری در حوزه‌ی سینما و منحصراً سینمای فیلم‌ساز و کارگردان معروف مجارستانی، بلا تار است. نویسنده‌‌ی مذکور که استاد دانشگاه ELET در بوداپست و مدرس تاریخ سینمای مدرن است، این کتاب را در راستای معرفی و بررسی سبک منحصر به فرد، اگزیستانسیالیستی و مالیخولیایی بلاتار تالیف کرده.

درباره کتاب سینمای بلا تار

کتاب سینمای بلا تار (The cinema of Beála Tarr: the circle closes)، اثری از آندراش بالینت کواچ (András Bálint Kovács)، مجلدی از مجموعه‌ی سینماگران نشر خوب است که به بررسی سبک سینمایی بلا تار، فیلم‌ساز معروف پرداخته است. بلا تار، کارگردانی اهل مجارستان است به واسطه‌ی سبک و زیبایی‌شناسی منحصر به فردش شهرت پیدا کرده. آنچه سینمای او را از باقی فیلم‌سازان متمایز می‌کند، خلق فیلم‌های کند با برداشت‌های طولانی است که اغلب، مضامین اگزیستانسیالیستی و شرایط انسانی دارند. «تانگوی شیطان»، «هارمونی ورکمایستر» و«اسب تورین» از معروف‌ترین آثار تار به شمار می‌آیند. فیلم‌های تار را عموماً تاریک، مالیخولیایی‌، درونگرا و متفکرانه خطاب می‌کنند؛ فیلم‌هایی در ژانر کمدی‌ سیاه‌ که به شیوه‌ی سیاه و سفید فیلم‌برداری شده‌اند و حال و هوایی معنوی، بی‌هیچ مایه‌ای از مذهب دارند.

آندرش بالینت کواچ، نویسنده‌ی بلا تار، در چهارفصل به این سینماگر معروف می‌پردازد. بخش اول و دوم کتاب را نقدها، مقالات و جستارهایی تشکیل می‌دهند که با رویکرد بینارشته‌ای سینمای تار را بررسی می‌کند. بخش سوم، خواننده را در مقابل بلاتار می‌نشاند و گزیده‌ای از صحبت‌هایش را پیش روی او می‌گذارد؛ سخنانی که تصویری جامع از فیلم‌ها و جهان‌بینی سینمایی این کارگردان به نمایش می‌گذارند. بخش چهارم نیز به گفت‌وگوهایی با عوامل و دست‌اندرکاران کلیدی فیلم‌های تار اختصاص یافته است تا نگاهی کامل از روند کاری این فیلمساز به خواننده ارائه داده شود.

کتاب سینمای بلا تار که به قلم آندراش بالینت کواچ به رشته‌ی تحریر درآمده، در ایران توسط سعیده طاهری و بابک کریمی گردآوری و ترجمه شده است. سعیده طاهری، مدرس روایت‌شناسی سینما و دارای مدرک دکتری مطالعات سینما از دانشگاه پاریس و بابک کریمی، فیلم‌پژوه، نویسنده و مترجم با تجربه‌ای هستند که با همکاری یکدیگر این اثر را در مجموعه‌ی سینماگران انتشارات خوب به چاپ رسانده و در دسترس خوانندگان علاقه‌مند قرار داده‌اند.

درباره‌ی مجموعه‌ی سینماگران

مجموعه‌ی «سینماگران»، بستری برای تحلیل مفصل و واکاوی مبسوط آثار سینماگران شاخص تاریخ سینمای ایران و جهان است. این مجموعه در سه دسته‌بندی ارائه شده و شامل آثاری مختص معرفی آثار و جهان سینماگران معروف، ترجمه‌ی کتاب‌های منتقدان و فیلم‌پژوهان انگلیسی و فرانسوی و کتاب‌هایی به قلم یا از زبان خود سینماگران می‌شود.

کتاب سینمای بلا تار برای چه کسانی مناسب است؟

کتاب سینمای بلا تار، همچون دیگر مجلدهای مجموعه‌ی سینماگران برای آن دسته از مخاطبانی که شیفته‌ی جهان سینما و شناخت آن هستند، بسیار مفید فایده است و دانشجویان هنر و سینما، پژوهشگران و علاقه‌مندان این حوزه‌ها می‌توانند از این کتاب در جهت شناخت یکی از شخصیت‌های مهم سینمای مدرن بهره ببرند.

در بخشی از کتاب سینمای بلا تار می‌خوانیم

صف طویل دکل‌ها و واگن‌های باربری معدنِ در حرکت از فراز چشم‌اندازی متشکل از گودالچه‌های آب راکد و خس‌وخاشاک و درختان تنکی که از دشتی تهی و بایر پراکنده سر برآورده‌اند، نمای آغازین نفرین را می‌سازند. دوربین لاک‌پشت‌وار دالی بَک می‌کند و اندکی بعد قاب پنجره‌ای نمایان می‌شود: ما درونیم و از ورای پنجره برون را ناظر. دوربین که به میانه می‌رسد، به‌ناگاه دودی به درون قاب می‌خلد. شانه‌های مردی از کنارۀ پایین سمت راست کادر نمایان می‌شود و دوربین آرام‌آرام پیکر مرد نشسته‌ بر صندلی را به درون قاب می‌کشد. او ساکن و ساکت است. همچنان که سکون مرد را با حرکت پیوستۀ واگن‌ها در پس‌زمینه شاهدیم، جادوی بصری تار به نقطۀ عطف خود می‌رسد: دوربین آن‌قدر پس‌پس می‌رود تا سرِ در نقطۀ طلایی قرارگرفتۀ مردِ در موقعیت ضدنورْ مسیر حرکت واگن‌ها را بپوشاند. دفعتاً درمی‌یابیم مرد که در نگاه اول چنین می‌نماید که صرفاً ناظر چشم‌انداز حرکت واگن‌هاست، خود از ابتدا بخشی از چشم‌اندازی بوده که به گفتۀ فیلم‌ساز نفرین یکسر دربارۀ آن است.

نمای دوم از راه می‌رسد: دیواری با خطوط نامیزان نمایان می‌شود و باز دوربین به‌کندی حرکت می‌گیرد تا به مرد برسد. این‌بار صورت او را می‌بینیم، اما نه از روبه‌رو بلکه از درون آینه؛ این موتیفی است که در طول فیلم چندبار دیگر نیز با آن مواجه می‌شویم. صورت سنگی مرد سرشار از خشم و انزجار و نفرت است؛ انزجاری که حتی در تکاندن کف و ریش تراشیده‌شده از تیغ به‌وضوح احساس می‌شود. صدای وهمناک نمای اول به این نما نیز کشیده می‌شود، صدای یکدست و بی‌فرازوفرودی که بیش از هر چیز فضایی خلأناک می‌سازداین صدا بار دیگر در سکانسی شنیده می‌شود که کارِر پس از معاشقه با معشوقه‌اش به خانه بازمی‌گردد. از همین دو نمای آغازین که پیش‌درآمدی‌اند برای آشنایی با کارِر و فضای پیرامون او دو عنصر برجستۀ فرمیِ سبک فیلم‌سازی تار روی می‌نماید: عنصر نخست برداشت‌های به‌غایت بلندی است که دوربین کُندرو و درنگ‌کنندۀ او ثبتشان می‌کند. حرکت دوربین در این برداشت‌ها خزنده و سرک‌کشنده‌ است.