کتاب خانه خاموش

روایت آدم‌هایی که هیچ‌کدام از آنچه هستند، رضایت ندارند و دل‌شان می‌خواهد فرد دیگری باشند. کتاب خانه خاموش نوشته‌ی اورهان پاموک، نویسنده‌ی برنده‌ی جایزه‌ی نوبل ادبیات، ماجرای سفر دو برادر و یک خواهر به خانه‌ای قدیمی است؛ خانه‌ای که محل روایت رؤیاهای آدم‌های گوناگون می‌شود. گفتنی است این کتاب افتخارات متعددی نامزد جوایز ادبی متعددی بوده و افتخارات فراوانی را برای نویسنده‌اش رقم زده است.

درباره‌ی کتاب خانه‌ خاموش

نوستالژی و دلبستگی‌های انسان یکی از مضمون‌های پرکاربرد در ادبیات مشرق زمین است؛ موضوعی که انسان‌ها را از سویی با گذشته‌ی خود مواجه، و از سوی دیگر آرزوها و امیال آن‌ها را برای تبدیل شدن به فردی غیر از آنچه تاکنون بوده‌اند ترسیم می‌کند؛ موضوعی که تاکنون دستمایه‌ی رمان‌ها و داستان‌های بسیاری از نویسندگان آسیایی یا خاورمیانه بوده است.

اما کتاب خانه‌ خاموش (Silent House) نوشته‌ی اورهان پاموک (Orhan Pamuk) اگرچه مضمونی نوستالژیک دارد، روایتی غم‌انگیز و محنت‌بار نیست؛ بلکه شاید بتوان به قول انگین کیلیچ، منتقد ادبی، آن را رمانی شاد و سرزنده به حساب آورد؛ روایتی که اگرچه از فقر، عقب‌ماندگی، یتیمی و دلتنگی حرف می‌زند و شخصیت‌ها دچار ناامیدی هستند، اما این روایت‌ها فضایی کسالت‌بار برای خواننده فراهم نمی‌کند.

داستان خانه‌ خاموش ماجرای سفر بازماندگان یک خانواده (دو برادر و یک خواهر) به خانه‌ی مادربزرگ در یک تعطیلات تابستانی به شهری ساحلی با نام «جنت حصار» است. خانه‌ای قدیمی که زادگاه این برادران و خواهرشان نیز هست. مادربزرگ که سالخورده و بیمار است، همراه خدمتکار وفادار خود به نام «رجب» در این خانه‌ی قدیمی و بزرگ زندگی می‌کند و هر سال چشم به راه سفر نوه‌های خود است.

رمان توسط پنج راوی روایت می‌شود. فاروق (برادر بزرگ‌تر) که یک محقق و تاریخ‌نگار است، متین (برادر کوچک) که دوره‌ی کالج را به پایان برده و می‌خواهد به آمریکا سفر کند، مادربزرگ، رجب (خدمتکار مادربزرگ) و حسن (برادرزاده‌ی رجب) که دانش‌آموز تنبلی بوده و بلیط بخت‌آزمایی می‌فروخته و حالا به‌عنوان یک ناسیونالیست دوآتشه فعالیت دارد. با این وجود نیلگون (خواهر فاروق و متین) با این‌که یکی از شخصیت‌های اصلی رمان است در میان راوی‌ها جایی ندارد و در کلام و سخن دیگر راویان روایت می‌شود.

در کتاب خانه‌ خاموش نوشته‌ی اورهان پاموک و ترجمه‌ی محمد فهیمی یک نکته‌ی قابل‌ِتوجه وجود دارد و آن این که شخصیت‌ها همواره رؤیاهایی در سر دارند که باعث می‌شود از خود بودن خودشان راضی نباشند؛ هر کدام از آن‌ها به دلیلی ترجیح می‌دهند در جایی دیگر زندگی کنند، گذشته‌ای را که سپری کرده‌اند را هرگز تجربه نمی‌کردند یا این‌که به کل آدمی دیگر بودند.

این رمان اگر چه به گفته‌ی نویسنده‌اش، رمانی سیاسی نیست، اما در دل تحوّلات سیاسی ترکیه روایت می‌شود. به همین دلیل با اینکه از رمان‌های اولیه‌ی اورهان پاموک (دومین رمان او) به حساب می‌آید همچنان جزو کتاب‌های محبوب این نویسنده به‌ویژه در میان جوانان ترکیه به شمار می‌رود. پاموک همچنین درباره‌ی این کتاب خود می‌گوید که شخصیت‌های داستان نزدیکی بسیاری به شخصیت خود او داشته و هرکدام از آن‌ها بخشی از شخصیت خود او هستند.

جوایز و افتخارات کتاب خانه‌ خاموش

• نامزد جایزه‌ی "Premi Llibreter de narrativa"
• نامزد جایزه‌ی ادبی "Man Asian" در سال 2012
• نامزد جایزه‌ی "Madaralı Roman" در سال 1984
• نامزد جایزه‌ی "de la Decouverte Europeenne"
• نامزد جایزه‌ی داستان خارجی مستقل (Longlist) در سال 2013
• و ...

نکوداشت‌های کتاب خانه‌ خاموش

• یک رمان فوق‌العاده که خواننده را می‌گیرد و از رها کردنش خودداری می‌کند. (هفته‌نامه‌ی نیویورکر)
• معرکه؛ خانه‌ خاموش خانواده‌ای را نشان می‌دهد که به اندازه‌ی کشورشان پیچیده و بی‌ثبات هستند؛ کار یک مهندس بزرگ. (روزنامه‌ی واشنگتن پست)
• الهام‌بخش و پرشور. با ایده‌هایی در مورد تاریخ، مذهب، حافظه، طبقه و سیاست. تجربه‌ی خواندن این کتاب بسیار لذت‌بخش است. (نقد کتاب نیویورک تایمز)
• درخشنده و از نظر سبک، مبتکرانه. کتاب خانه‌ خاموش بی‌نظمی، نوستالژی و امید جامعه‌ای که با خشونت دست‌وپنجه نرم می‌کند را روایت کرده است. (روزنامه‌ی سان فرانسیسکو کرونیکل)

کتاب خانه‌ خاموش برای چه کسانی مناسب است؟

این کتاب برای علاقه‌مندان به رمان و داستان‌های خلاق و مبتکرانه که سبکی نو در روایت را ایجاد می‌کنند بسیار قابل توجه خواهد بود. همچنین افرادی که تاریخ تحولات کشور ترکیه را از راه داستان‌ها دنبال می‌کنند می‌توانند از خواندن این کتاب لذت ببرند.

با اورهان پاموک بیشتر آشنا شویم

اورهان پاموک (متولد 1952) نویسنده‌ی مشهور و برنده‌ی جایزه‌ی نوبل ادبیات، اهل کشور ترکیه است. آثار این نویسنده تاکنون به بیش از پنجاه زبان زنده‌ی دنیا ترجمه شده و در سراسر جهان محبوب‌اند. او در خانواده‌ای مرفه در شهر استانبول متولد شد و در رشته‌های معماری و روزنامه‌نگاری در دانشگاه تحصیل کرد. نخستین رمان او با نام کتاب «جودت بیک و پسران» او را به شهرت رساند و پس از آن توانست شانزده رمان دیگر بنویسد و منتشر کند. از این نویسنده‌ی صاحب‌سَبْک کتاب‌های قابل‌توجهی به فارسی ترجمه شده که از آن جمله می‌توان به کتاب‌های «استانبول: شهر و خاطره‌ها»، «نام من سرخ»، «موزه‌ی معصومیت» و «قلعه سفید» اشاره کرد.

در بخشی از کتاب خانه‌ خاموش می‌خوانیم

داشتم می‌لرزیدم که خیال کردم اگر به دادم نمی‌رسیدند هق‌هق‌کنان نقش‌برزمین می‌شدم. خدایا، من چه‌قدر بدبختم که باید سر مزار پسرم هم می‌آمدم. مگر چه کرده‌ام که این‌طور مجازاتم می‌کنی؟ توبه، ولی من هر کاری از دستم برمی‌آمد کردم. اصلاً مگر من می‌خواستم که این‌طور شود؟ پسرم، دوغان من، چندبار به تو گفتم تنها کاری که نباید در زندگی بکنی ایمان آوردن به پدرت است، چندبار گفتم؟ مگر ‌نه این‌که من تو را به مدارس شبانه‌روزی فرستادم تا پدرت را نبینی و او را الگوی خودت نکنی، دلبندم؟ با وجود این‌که آن سال‌ها آهی در بساط نداشتیم، تنها با الماس‌ها، انگشتر‌ها و برلیان‌هایی که مادربزرگ و پدربزرگت به عنوان جهیزیه به من داده بودند خانه‌مان را سر پا نگه داشته بودیم. مگر من با پنهان ‌کردن شرایط‌مان از تو، تو را به بهترین مدارس نفرستادم؟ بعد‌ازظهرهای شنبه دیر می‌آمدی، پدر مستت حتی نمی‌آمد ایستگاه دنبالت. با وجود این‌که حتی یک پشیز پول در‌نمی‌آورد، برای چاپ آن چرندیات سر‌تا‌پا گناه از من پول می‌گرفت.

من به‌تنهایی در آن شب‌های سرد زمستان با خود می‌گفتم لااقل پسرم در مدرسه‌ی فرانسوی‌ها درس می‌خواند و با این حرف خودم را تسکین می‌دادم. تا یکهو روزی چشم باز کردم و دیدم اِ اِ اِ، به جای این‌که تاجر یا مهندس شوی، می‌خواهی سیاست‌مدار بشوی! می‌دانم، تو اگر بخواهی حتی می‌توانی نخست‌وزیر هم بشوی، اما حیف کسی مثل تو نیست؟ این مملکت فقط با سیاست درست می‌شود، مادر. فقط تو مانده بودی که بخواهی مملکت را درست کنی، پسر بی‌عقل من. تا من بخواهم این را به او بفهمانم، کار از کار گذشته بود. یک روز که خسته و مشوش برای تعطیلات برگشته بود خانه، فهمیدم چه‌قدر بدبختم.