کتاب مبارزه با اطلاعات نادرست: سواد رسانه‌ای دیجیتال

کتاب مبارزه با اطلاعات نادرست، حاصل همکاری تارا سوسمان پنا، مری دراکمن و نینا اودورو است. این کتاب، ضمن اشاره به حجم قابل توجه اطلاعات درست و غلطی که روزانه در رسانه‌های دیجیتال دست‌به‌دست می‌شود، در تلاش است تا راهکارهایی برای تشخیص صحت آن‌ها ارائه بدهد. در نهایت، نویسندگان کتاب جنبه‌های مثبت و منفی این بسترها را بررسی کرده‌اند و جمع‌بندی مؤثر و کارآمدی در اختیار مخاطبان عصر دیجیتال قرار داده‌اند.

درباره‌ی کتاب مبارزه با اطلاعات نادرست

آمریکایی‌ها روزانه زمان قابل توجهی را وقف اطلاعات گسترده‌ای می‌کنند که در رسانه‌های اینترنتی وجود دارد. در عصر ما که رسانه‌ها دیگر در تلویزیون و رادیو خلاصه نمی‌شوند و از تلفن‌های همراه گرفته تا مجلات، کتاب‌ها و انواع‌واقسام سایت‌ها را در بر می‌گیرد، هرکس با طیف وسیعی از پلتفرم‌های خبری مواجه است که هرکدام مطالب متفاوت و بعضاً متناقضی برای ارائه دارند. این مسئله باعث شده تا نشر اطلاعات غلط هم افزایش پیدا کند و سبب گمراهی مخاطبان این پلتفرم‌ها شود. از این رو، تارا سوسمان پنا (Tara Susman-pena)، مری دراکمن (Mehri Druckman) و نینا اودورو (Nina Oduro)، کتاب مبارزه با اطلاعات نادرست (Fighting Misinformation) را به رشته‌ی تحریر درآوردند، بلکه بتواند مردم را در فرآیند تشخیص صحت اطلاعات موجود راهنمایی کند.

این کتاب تأکید دارد که دنیای معاصر بیش از پیش انسان‌ها را در معرض خطرهای ناشی از نشر و دریافت اطلاعات نادرست قرار داده است. این اطلاعات می‌توانند به دلایل متفاوتی، عمداً یا سهواً، دست‌به‌دست شوند و آن‌جاست که عواقب پیش‌بینی‌نشده‌ی آن‌ها از راه می‌رسد.

کتاب مبارزه با اطلاعات نادرست، متشکل از هشت سخنرانی است که به‌همت IREX (هیئت تحقیقات و تبادلات بین‌المللی) جهت افزایش سواد رسانه‌ای دیجیتال طراحی شده. نویسندگان این کتاب در تلاش‌اند تا مهارت‌های لازم برای تبدیل خواننده به یک مصرف‌کننده‌ی رسانه‌ای باهوش را معرفی کنند و ابزارهای کاربردی در این مسیر را در اختیارش بگذارند. در نهایت، مباحث این کتاب، گام‌به‌گام خواننده را به سمت آگاهی و شناخت بیشتر سوق می‌دهد و چگونگی تشخیص اطلاعات نادرست تاریخی، علمی و...را به او می‌آموزد.

شایان ذکر است که کتاب مبارزه با اطلاعات نادرست به نحوی تألیف شده که دربرگیرنده‌ی تمامی رسانه‌های حال حاضر باشد. بنابراین می‌توان ترفندهای آن را در منابع و پلتفرم‌های مختلف به کار برد. تکامل رسانه‌ها، تهدید ناشی از نشر اطلاعات غلط و تأثیر آن‌ها بر عملکرد مغز، راه‌های مقابله با کلیشه‌ها در بستر رسانه‌های دیجیتال، مهارت‌های تأیید خبرنگاری و ارزیابی اخبار حوزه‌ی علم و سلامت، شماری از مباحث کتاب پیش رو هستند.

این کتاب اولین‌بار در سال 2020 عرضه شد. انتشارات امین نگار آن را با ترجمه‌ی مهنا بخشی‌اصل منتشر کرده است.

کتاب مبارزه با اطلاعات نادرست برای چه کسانی مناسب است؟

این کتاب به تمام افرادی که تمایل دارند از خطرات ناشی از مواجهه با اطلاعات نادرست در امان بمانند، توصیه می‌شود.

با نویسندگان کتاب مبارزه با اطلاعات نادرست بیشتر آشنا شویم

مری دراکمن، متخصص آموزش سواد و رسانه است که سیزده سال سابقه‌ی کار در این حوزه را دارد. او در سال 2015، طراحی و مدیریت پروژه‌ی «تشخیص دادن را بیاموز» را آغاز کرد. این پروژه به‌عنوان زیرمجموعه‌ی برنامه‌های آیرکس، با هدف افزایش سواد رسانه‌ای طراحی شده بود که تاکنون در رسانه‌ها، نشریات و سازمان‌های بزرگی نظیر نیویورک‌تایمز، واشنگتن‌پست، فصل‌نامه‌ی ویلسون، پروژه‌ی سیندیکا و دستورکار مجمع جهانی اقتصاد ارائه شده است.

مری دراکمن نیز از پیشگامان فعالیت‌های آموزشی آیرکس است و نظارت بر دفتر اوکراین این مؤسسه را بر عهده دارد.

نینا اودورو، کارآفرین و تسهیل‌گر رهبری است و به‌عنوان مربی، در پروژه‌ی «تشخیص دادن را بیاموز» مشارکت دارد. او با استفاده از تجاربی که طی پنجاه سال کسب کرده، نخستین راهنمای جامع آموزش آیرکس را توسعه داد و با کمک آن موفق شده مربیان متخصصی در سرتاسر دنیا تربیت کند.

نینا اودورو، کار خود را با توسعه‌ی مهارت‌های رهبری در جوانان و تدریس در دانشگاه کلمبیا آغاز کرد و در نهایت توانست فناوری را در راستای دستیابی به نتایج یادگیری مثبت به کار بگیرد. او همچنین یکی از بنیان‌گذاران آژانس Dine Diaspora است و نوشته‌های درخوری در مجلات بلک اینترپرایز، کویزین نوآر و فیلدز منتشر کرده است. تارا سوسمان پنا در توسعه‌ی پروژه‌ی «تشخیص دادن را بیاموز»، نقش دارد و با کمک این روش به مربیان آموزش می‌دهد تا از خودشان در برابر هجوم اطلاعات نادرست، محافظت کنند. او در دانشکده‌ی امور بین‌الملل الیوت دانشگاه جورج تاون، دانشگاه کلمبیا، سازمان همکاری اقتصادی و توسعه و سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد تدریس می‌کند. برگزاری کنفرانس‌های آموزشی در زمینه‌های اطلاعات دروغین، نقش رسانه‌ها، توسعه و انعطاف‌پذیری، اندازه‌گیری سیستم‌های اطلاعاتی و روش‌های تحقیق، از دیگر فعالیت‌های تارا سوسمان پناست.

در بخشی از کتاب مبارزه با اطلاعات نادرست: سواد رسانه‌ای دیجیتال می‌خوانیم

تعصبات شناختی

اگر می‌بینید که چیزی کوچک و سیاه در فاصله‌ی کمی از شما در حال دویدن است و شبیه گربه هم هست، احتمالا تصمیم می‌گیرید که آن چیز یک گربه است. ممکن است آن یک گربه بوده و یا نبوده باشد، اما شما به تصمیم خود پایبند خواهید بود مگر اینکه خلاف آن برایتان ثابت شود. مغز از این طریق شکاف‌های موجود در اطلاعات را پر می‌کند. این نوع تفکر خودکار است و کار مغز را تسهیل می‌کند.

بیشتر اوقات این نوع پرکردن شکاف خودکار به این معنی است که مغز شما آنچه که مشاهده می‌کنید را با درک شما از واقعیت انطباق میدهد و بدین طریق باعث ایجاد تعصبات شناختی می‌شود. یک نمونه‌ی تعصب شناختی این است که زمانی که مردم می‌خواهند آنچه می‌شنوند یا می‌خوانند را باور کنند، مغزشان حجم زیادی از اطلاعات را نادیده می‌گیرد و تنها روی اطلاعاتی که پیش بینی را تایید می‌کند تمرکز می‌کند.

همچنین، به یادآوردن برای افراد فرآیندی گزینشی است. آن‌ها غالبا چیزهایی را به یاد می‌آورند که دیدگاهشان را تایید می‌کند.

یکی دیگر از تمایلات مشکل‌ساز ذهن تعصب در تایید است. این زمانی است که افراد تنها اطلاعاتی را جستجو و درک می‌کنند که موقعیتشان را تایید می‌کند.

واکنش‌های احساسی

علاقه‌ی ما به داستان و واکنش‌های احساسی که این ژانر در ما به وجود می‌آورد، یکی دیگر از گرایش‌های غریزی انسانی است که نقشی اساسی در نحوه‌ی مصرف اطلاعات ما ایفا می‌کند. این میل می‌تواند ما را به سمت اخبار سوق دهد و مارا وادار می‌کند که خودمان را در مورد آنچه که در جهان اتفاق می‌افتد آموزش دهیم.