کتاب نشان‌های گشتالتی: صد و بیست نشان

کتاب نشان‌های گشتالتی نوشته‌ی پدرام حکیم زاده، معانی و مکتب گشتالت را به کمک صد و بیست نشان مورد مطالعه قرار می‌دهد و زمینه پیدایش و بنیان‌گذاران روان‌شناسی گشتالت، عقاید و افکار متفکران در شکل‌گیری آن و... را بررسی می‌کند.

درباره‌ی کتاب نشان‌های گشتالتی:

گشتالت یکی از مکاتب روانشناسی شناخته می‌شود که در کشور آلمان در اوایل قرن 20 به وجود آمد. در این دوره هنر مدرن در اروپا نیز اوج گرفت. این موضوع باعث تعامل و پیوند بیشتر میان روانشناسی و هنر شد که باعث تاثیر در طراحی صنعتی، گرافیک، هنرهای تجاری و... شد. ماکس ورتایمر یک روانشناس بود؛ او زمانی که این پدیده در ذهنش شکل گرفت در حال مسافرت با قطار بود. او در حین حرکت متوجه شد که اجسام خارج از قطار متحرک دیده می‌شوند. او با خودش گفت: قطعاً تمامی اجسام ثابت‌اند، پس علت این جابجایی چیست؟

کریستین وان اهرن فلس اولین کسی بود که مفهوم این مکتب را در فلسفه و روانشناسی معاصر معرفی کرد. او عقیده داشت که تمام ادراک‌های ما دارای کیفیات گشتالت هستند، اما اجزای سازنده‌ی آن‌ها این خصوصیات را ندارند. برای مثال وقتی یک خط از اجتماع تعدادی نقطه تشکیل شده است، ما فقط خط را می‌بینیم، نه فقط تک تک نقطه‌ها را. امانوئل کانت، جان استوارت میل، ارنست ماخ ماکس ورتهایمر از جمله افرادی بودند که عقاید و افکار آن‌ها در شکل‌گیری نظریه گشتالت نقش داشته است.

کتاب نشان‌های گشتالتی مناسب چه کسانی است؟

این کتاب به علاقه‌مندان به مباحث گشتالت پیشنهاد می‌شود.

در بخشی از کتاب نشان‌های گشتالتی می‌خوانیم:

ورتایمر در سال 1923 در مقاله «نظریه فرم» خود که به «رساله نقطه» مشهور شد، اولین اصول گشتالت را بیان کرد. بر این اساس، «گشتالت‌های مختلف، بر اساس تمایلات ذاتی ما به گروه‌بندی یا «وابسته به‌هم» دیدن عناصری که شبیه هم‌اند (گروه بندی مشابهت)، عناصری که نزدیک به‌هم‌اند (گروه بندی مجاورت)، یا آن‌هایی که دارای صرفه جویی ساختاری‌اند (تداوم خوب)، ایجاد می‌شود. برای مقدار اطلاعاتی که ذهن می‌تواند پیگیری کند محدودیتی وجود دارد. زمانی‌ که مقدار اطلاعات بصری زیاد می‌شوند، ذهن درصدد ساده کردن آن‌ها با استفاده از گروه‌بندی بر می‌آید. از این رو اصول گشتالت در یاری رساندن به ذهن انسان، نقش مهمی ‌برعهده می‌گیرد.

این اصول از سوی نظریه‌پردازان هنر بسط و گسترش داده شده است به‌ طوری که مهم‌ترین آن‌ها که در تجزیه و تحلیل آثار هنری به کار می‌روند، عبارت‌اند از: اصل مشابهت، اصل مجاورت، اصل تداوم، اصل یکپارچگی یا تکمیل، روابط شکل و زمینه، اصل سرنوشت مشترک و اصل فراپوشانندگی. همه این اصول تحت نفوذ اصل پراگنانس (pragnanz) قرار دارند که هسته مرکزی نظریه ادراکی گشتالت را تشکیل می‌دهد. پراگنانس، تلقی ما از یک گشتالت یا هیئت بندی خوب و قوی است به‌طوری‌که تحت شرایط حاکم (توان ادراکی ذهن و اصول به‌کار رفته در اثر)، آن‌را از گشتالت یا هیئت بندی‌های موجودِ ضعیف تر، متمایز می‌سازد. «در زمینه معنای اثر بصری، کلمه خوب، واژه گویا و روشنی نیست. برای آنکه تعریف دقیق تری را بکار برده باشیم بهتر است بجای آن بگوئیم: کمتر تحریک کننده از نظر عاطفی، یا ساده تر و بدون پیچیدگی که همه آن‌ها بواسطه نوعی قرینه سازی بوجود می‌آیند.