کتاب اندر خم یک کوچه (درآمدی بر تاریخ تطبیقی سینمای ایران)

کتاب اندر خم یک کوچه (درآمدی بر تاریخ تطبیقی سینمای ایران) تالیف علی حیدر شاه حسینی، به بررسی تاریخ سینمای جهان و ایران از زمان ساخته شدن نخستین فیلم ایرانی در ژانر کمدی و مقایسه روند پیشرفت آن با سینمای جهان می‌پردازد.

درباره کتاب اندر خم یک کوچه:

هر یک از کتاب‌های تاریخ سینما شیوه‌ای خاصی برای تقسیم‌بندی زمانی دارند و چون همین کتاب‌ها پایه اصلی کار پژوهشگر تاریخ سینمای تطبیقی هستند، تطبیق زمان‌ها به کار مشکلی تبدیل می‌شود.

تاریخ تطبیقی خود به خود سر از تحلیل در می‌آورد، چون وضعیت اجتماعی، سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و علمی منطقه‌های جغرافیایی مورد مطالعه، در سینما اثر داشته و بررسی این تأثیر خود به خود پژوهشگر را وارد میدان تحلیل می‌کند. در تاریخ تطبیقی، هم می‌توان رویدادهای دو زمان متفاوت حتی در یک موقیعیت جغرافیایی را دستمایه پژوهش و بررسی قرار داد و هم می‌توان رویدادهای دو یا چند موقعیت جغرافیایی در یک زمان را بررسی کرد که کتاب اندر خم یک کوچه چنین هدفی دارد.

سینما به عنوان صنعت از پیشینه قابل توجهی برخوردار است و حاصل کوشش‌های گام به گام و دنباله‌دار بشری و از جمله ایرانیان است که توسط ادیسون در آمریکا وارد مرحله عملی امیدوارکننده‌ای شد و سرانجام در سال 1895 به وسیله برداران لومیر در فرانسه به ثمر نشست.

مورخان رگه‌هایی از دیدگاه هنری ایرانیان در زمینه تصویر را دلیل توجه ایرانیان به زمینه شکل‌گیری این هنر پیش از اختراع شکل امروزی آن دانسته و شاهد مثال‌هایی از نقش‌های برجسته به جا مانده در صخره‌ها تا بیان تصویری شاهنامه فردوسی برای این مدعا آورده‌اند، اما در دورانی که سینما به تدریج به هنر واقعی یا هنر هفتم تبدیل می‌شد، اروپائیان نقش اصلی را بر عهده داشتند.

سینما به معنی امروز آن دارای جنبه‌های گوناگونی چون فیلبمرداری، نمایش (اکران)، کارگردانی، تهیه‌کنندگی، بازیگری، فیلمنامه‌نویسی و تدوین، نور، صدا و... است و جهان غرب هر روز در این زمینه‌ها به پیشرفت تازه‌ای دست می‌یابد و جنبه‌های گوناگونی را می‌شناسد یا جنبه‌های شناخته شده را تکامل می‌بخشد.

مطالعه کتاب اندر خم یک کوچه مناسب چه کسانی است؟

خواندن این کتاب به افرادی که علاقه‌مند به تاریخ سینمای جهان و ایران و چگونگی پیشرفت آن هستند، توصیه می‌شود.

در بخشی از کتاب اندر خم یک کوچه می‌خوانیم:

در سینمای صحافباشی فیلم‌های ده ‌دقیقه‌ای خنده‌دار و خبری که بیشترشان متعلق به استودیو پاته بود، نمایش داده می‌شد که موضوع یکی از آن‌ها جنگ ترانسوال آفریقای جنوبی در سال‌های 1877 تا 1888 بین انگلیسی‌ها و بوئرها یا مهاجران هلندی بود.

صحاف باشی فیلم‌ها را با خود از روسیه وارد می‌کرد یا از تاجرانی می‌خرید یا کرایه می‌کرد که به سفارش او همراه با سایر وسایل وارداتی، فیلم هم با خود می‌آوردند و حتی گفته شده که او چند دستگاه کینتوسکوپ ادیسون نیز خریده و در راهرویی که به در ورودی سالن منتهی می‌شد، قرار داده تا مردم با انداختن پول سیاهی در قلک آن؛ فیلم‌های دو- سه دقیقه‌ای تماشا کنند.

از برخی نوشته‌ها چنین بر می‌آید که آغاز نمایش فیلم در ایران چندان هم بی سر و صدا نبوده و مراسم افتتاحیه‌ای با حضور اعیان و اشراف داشته که خبرش در میان مردم تهران که هر روز منتظر سوغات تازه‌ای از فرنگ بودند، پخش می‌شود و به این ترتیب جدیدترین پدیده آن روز به دست یک عتیقه فروش در ایران عمومیت پیدا می‌کند.

او اولین سالن نمایش عمومی را نیز در خیابان چراغ گاز (امیر کبیر) به راه انداخت، که فقط شب‌ها برای مردان دایر بود اما عمر این سالن نمایش بیش از یک ماه نپائید زیرا به ظاهر، تأسیس سالن سینما به مذاق گروه‌هایی از مردم خوش نیامده بود، چرا که این کار را نشانه بی‌دینی می‌دانستند.

گروهی نیز بر این باورند که صحاف باشی مشروطه خواه بود و با دربار میانه‌ای نداشت و به همین علت بهانه‌ای به دست شاه داد تا دستور تعطیلی سینمای چراغ گاز را صادر کند.