کتاب سازه‌های تربیت

کتاب سازه‌های تربیت نوشته‌ی اکرم جعفرزاده و حمیدرضا رضازاده علاوه بر یادآوری اهمیت و جایگاه تربیت، با توجه به برداشت‌ها و یافته‌های نوین، موضوعاتی را مطرح می‌کند که موجب تربیت مدنی شهروندان امروز و فردا می‌شود.

تربیت یا آموزش و پرورش منحصر به افراد، زمان، مکان، و عمل خاصی نیست، بلکه ضرورتی است که باید به صورت مداوم و مستمر صورت پذیرد. تربیت در واقع به فعلیت رساندن استعدادهای دانش‌آموزان و فراگیران است، به طوری که دانش‌آموزان به کمک مربیان و معلمان با استعدادهای پنهان خود در جریان آموزش مبتنی بر پرورش آشنا شوند و در زندگی بزرگسالی، نیازهای فردی و ضرورت‌های اجتماعی خود را برطرف نمایند.

عناصر تربیتی، عوامل مستقل و جدا از یکدیگر نیستند، بلکه تربیت به عنوان یک سازه یا کل منسجم، از بخش‌های مجزا ولی به هم مرتبطی تشکیل شده که هر یک بر دیگر عناصر و همچنین بر کل، تاثیر به سزایی دارد. لذا در این سیستم، عملکرد و روابط خانوادگی، از کارکرد برنامه‌ریزان، مدیران، معلمان، رسانه‌ها و هم‌سالان جدا نیست. به عبارتی دیگر واقعیتی را که در نهایت به یک نظم و سازمان‌دهی درونی منجر شود، تربیت می‌گوییم.

بدون شک تربیت عمل آمادگی برای سازگاری مثبت شخص با محیط و نیز کمک به ایجاد تغییرات مطلوب در افراد است. قطعا در این آمادگی و سازگاری بیش از هر چیزی داشتن هدف، شناخت، الگو و ارزش ضروری خواهد بود؛ واجباتی که به برکت «تربیت موثر» امکان‌پذیر است تا با استفاده از آن استحکام بخشی شخصیت و هویت صورت گیرد. اما همه‌ی این‌ها هنگامی رخ می‌دهد که به تربیت به عنوان یک ساختار منسجم، یک سازمان مستحکم و یک سازه بنگریم.

در بخشی از کتاب سازه‌های تربیت می‌خوانیم:

انسان تربیت یافته فردی مولد است، فرهنگ صحیح رفتاری را می‌داند و عملکرد شهروندی متناسب با شرایط اجتماعی سنتی و مدرن را به خوبی فرا گرفته است. چنین فردی باری را بر جامعه تحمیل نمی‌کند. این فرد اندیشه‌ای نو دارد و از روحیه اجتماعی برخوردار است. لذا بنا بر این ضرورت‌ها، فعالیت‌های تربیتی و اجتماعی می‌بایست این‌گونه بر عملکرد افراد تأثیر بگذارد و ما به این دلیل در مدارس به فعالیت‌های تربیتی و اجتماعی نیاز داریم که تنها از این راه می‌توانیم افراد جامعه را با صفات مورد نظر در امور فوق آشنا کنیم و آموزش صرف، در ساختن انسان‌هایی با این ویژگی‌ها، عنصری ناکارآمد و ناتوان است.

پس می‌توان نحوه ایجاد رفتارهای صحیح و ویژگی‌های شخصیت سالم را از طریق چارچوب نظری برگرفته از باورها و فلسفه اجتماعی از یک سو و یافته‌های روان‌شناسی و جامعه‌شناسی از سوی دیگر تعیین کرده، آن گاه به طراحی برنامه‌هایی با ارزش علمی دست زد. برای مثال هنگامی که فلسفه‌ی اجتماعی به انسانی با ویژگی‌های سلامت روانی اشاره می‌کند، عنصر سلامت روان مثل خودپنداره صحیح، اعتماد به نفس و نظیر این‌ها در روان‌شناسی و وقتی فلسفه اجتماعی به انسان اجتماعی اشاره می‌کند، ویژگی‌های چنین انسانی را از طریق ارزش‌ها و هنجارها، رعایت قوانین و روح جمعی را جامعه‌شناسی تعیین می‌کند.