کتاب ادراک رهبران و تحولات سیاست خارجی ترکیه 2018 - 2002

کتاب ادراک رهبران و تحولات سیاست خارجی ترکیه 2018 - 2002 نوشته‌ی ولی گل محمدی، گامی مثبت در جهت فهم سیاست خارجی معاصر ترکیه است و مباحثی مانند ساز و کارهای تغییر در سیاست خارجی، تحولات سیاست خارجی ترکیه بعد از انقلاب‌های عربی و به قدرت رسیدن آ. ک. پ را مورد بررسی قرار می‌دهد.

از زمان به قدرت رسیدن «حزب عدالت و توسعه» در سال 2002، رویکردها و نگرش سیاست خارجی ترکیه تحولات شگرفی را تجربه کرده است. این دگرگونی از سوی نگرش راهبردی احمد داوداوغلو، تئوریسین سابق امور خارجی حزب عدالت و توسعه، پی‌ریزی شده است که با نگاهی راهبردی و بازتعریف دارایی‌های ژئوپلیتیکی، تاریخی و هویتی ترکیه به دنبال تبدیل این کشور به یک بازیگر مرکزی در صحنه‌ی بین‌المللی بود.

سیاست خارجی جدید ترکیه بر اساس چنین نگرش جاه طلبانه‌ای مبتنی بر سه عامل کلیدی بود: بازنگری در هویت و نقش بین‌المللی ترکیه، غیرامنیتی کردن روابط خارجی و تقویت کنشگری بین‌المللی ترکیه به عنوان یک دولت تجارت پیشه. در نتیجه، آنکارا با اعتماد به‌ نفسی وافر به یک بازیگر کلیدی در معادلات بین‌المللی و تحولات منطقه‌ای تبدیل شد، به‌ طور گسترده‌ای روابط خود را با همسایگان توسعه داد و با ورود به جرگه 20 اقتصاد برتر دنیا به عنوان مدلی مطلوب برای کشورهای عربی منطقه مطرح شد.

با ایجاد شبکه متوازنی از روابط با سایر کشورها، اتحادیه اروپا و آمریکا دیگر از موقعیت مرکزی در سیاست خارجی ترکیه برخوردار نیستند؛ اما این به معنای دوری و گسست از پیوندهای سنتی غرب نیست. در واقع، تلاش فراگیر در راستای حرکت به سمت «چندجانبه‌گرایی فعال» در امور سیاست خارجی معنا پیدا می‌کند تا بتواند موقعیت تاریخی به ارث رسیده از امپراتوری عثمانی را در معادلات سیاست جهانی بازیابد.

دغدغه نویسنده این کتاب نیز بررسی تحولات سیاست خارجی ترکیه بعد از انقلاب‌های عربی می‌باشد؛ اینکه بعد از وقوع تحولات انقلابی در خاورمیانه (2011) چه مؤلفه‌هایی و چگونه موجب تغییر رفتار سیاست خارجی ترکیه از یک رویکرد اقتصادی، غیرامنیتی و تنش صفر با همسایگان (2002-2010) به یک سیاست خارجی امنیت‌محور، تهاجمی و ایدئولوژیک (2011-2016) شده است؟ سازوکارها و منابع تغییر در سیاست خارجی ترکیه کدام‌اند و نگرش راهبردی رهبران ترکیه به منظور کسب موقعیت رهبری منطقه‌ای و همچنین حصول قدرت بین‌المللی چگونه به تحولات سیاست خارجی ترکیه در نیم دهه گذشته شکل داده است؟

پاسخ به این پرسش‌­های کلیدی نیازمند طیف وسیعی از منابع کتابخانه­‌ای و مطالعات میدانی است. وضعیتی که به همراه چرخش­‌های غیرمنتظره در امور خارجی، فهم نظام­‌مند الگوی تغییر و تداوم سیاست خارجی این کشور را پیچیده‌­تر می‌کند.

کتاب حاضر اساساً کوششی پژوهشی در راستای فهم تحولات سیاست خارجی معاصر ترکیه و فرمول‌بندی الگوی تغییر و تداوم سیاست خارجی حزب عدالت و توسعه به رهبری رجب طیب اردوغان است.

در بخشی از کتاب ادراک رهبران و تحولات سیاست خارجی ترکیه 2018 - 2002 می‌خوانیم:

وقوع تحولات انقلابی در کشورهای عربی خاورمیانه به‌ عنوان یک نقطه عطف (2011)، نه تنها شیوه تعاملات داخلی (آ. ک. پ) را دگرگون کرد، بلکه راهبردها و رویکردهای سیاست خارجی ترکیه را وارد یک مرحله جدیدی ساخت. دولت عدالت و توسعه که در یک دهه حکومت‌داری خود به لحاظ شاخص‌های اقتصادی، رفاهی و حقوق بشری، به یکی از موفق‌ترین حکومت‌های تاریخ ترکیه تبدیل شده بود، در ابتدای این تحولات به‌عنوان یک الگوی موفق دمکراتیک اسلامی برای کشورهای دستخوش تغییر در منطقه مطرح بود؛ اما نگرش‌های راهبردی جدید مبتنی بر استراتژی مشکل صفر با همسایگان و اولویت دیپلماسی اقتصادی در سیاست خارجی ترکیه با آزمونی سخت در چگونگی پاسخ به تحولات انقلابی در محیط همسایگی این کشور مواجه شد (اونیش،، 2014: 48).