کتاب نقد تساهل محض

هربرت مارکوزه، برینگتون مور و رابرت پل ولف در کتاب نقد تساهل محض، به تفصیل در مورد مفاهیم تساهل پرداخته‌‌اند. نویسندگان فقط به تحلیل مفهومی این موضوع اشاره نمی‌کنند، بلکه مفهوم مورد نظر را در بافتار تاریخی غرب در مورد مفاهیم سکولاریسم، پلورالیسم و رهایی و نیز نیروهای اجتماعی و مذهبی گوناگون مطالعه می‌کنند.

کتاب نقد تساهل محض (A critique of pure tolerance)، در سال 1965 منتشر شده و به یکی از آثار کلاسیک در حوزۀ فلسفۀ سیاسی و اجتماعی معاصر مبدل شده است.

در سیاست نظری و عملی معاصر، تساهل به‌ مثابه یکی از مفهوم‌های فلسفۀ سیاسی نوین، به ویژه در سنت لیبرال، اهمیتی مهم دارد، ولی این مفهوم و محدوده آن هم‌اکنون محل مناقشه بوده است. مناظره در باب تساهل هم‌اکنون نیز موضوعیت فراوانی دارد. به عنوان مثال پرسش‌های زیر در قسمت عمومی و در میان متخصصان مطرح است: آیا می‌توان در قبال نئونازی‌ها و داعشی‌ها تساهل به خرج داد؟ آیا این گزارۀ عامیانه که «هر عقیده‌ای باید محترم شمرده شود» به آزادی به‌ مثابه ستون اصلی اندیشۀ مدرن خدمت می‌کند یا علیه آن عمل می‌کند؟ آیا تساهلی که در جهان معاصر تبلیغ می‌شود، رهایی‌بخش است یا سرکوبگر؟

هربرت مارکوزه (Herbert Marcuse)، برینگتون مور (Barrington Moore) و رابرت پل ولف (Robert Paul Wolff) معروف‌تر از آنند که آن‌ها را معرفی کنیم. رابرت پُل ولف، استاد بازنشستۀ فلسفۀ دانشگاه کلمبیاست. او بیشتر منتقد لیبرالیسم و مبلغ آنارشیسم شناخته‌ شده است، ولی در اصل شارح برجستۀ فلسفۀ کانت است. کتاب‌های مهم وی عبارت‌اند از: نظریۀ فعالیت ذهنی کانت، فقر لیبرالیسم، در دفاع از آنارشیسم.

برینگتون مور، استاد جامعه‌ شناسی سیاسی و عضو مرکز تحقیقات روسیه در دانشگاه هاروارد بود. حسین بشیریه قسمت‌هایی از شاهکار مور با عنوان ریشه‌های اجتماعی دیکتاتوری و دموکراسی را به فارسی ترجمه کرده است. قدرت سیاسی و نظریه اجتماعی دیگر کتاب مهم مور است.

هربرت مارکوزه عضو شناخته شده مکتب فرانکفورت و استاد فلسفۀ دانشگاه کالیفرنیا بود. مهم‌ترین کتاب‌های مارکوزه انسان تک‌ساحتی، اروس و تمدن، خرد و انقلاب به فارسی ترجمه شده‌اند.

در بخشی از کتاب نقد تساهل محض می‌خوانید:

نویسنده کاملا آگاه است که در حال حاضر، هیچ قدرتی، هیچ اقتداری و هیچ حکومتی وجود ندارد که تساهل آزادی‌بخش را در عمل اجرا کند، اما نویسنده معتقد است که این وظیفه و تکلیف روشنفکران است که امکانات تاریخی‌ای را یادآوری و حفظ کنند که به نظر می‌رسد به امکانات اتوپیایی تبدیل شده‌اند. وظیفۀ روشنفکر این است که پیوند سرکوب را در هم بشکند تا فضای ذهنی‌ای را باز کند که این جامعه بتواند بداند که چیست و چه می‌کند.

تساهل، فی‌النفسه یک غایت است. حذف خشونت و کاهش سرکوب تا حدی که برای صیانت انسان و حیوانات از بی‌رحمی و تجاوز لازم است پیش‌شرط‌های ایجاد یک جامعۀ انسانی است. چنین جامعه‌ای هنوز به وجود نیامده است و پیشرفت به سوی آن شاید بیش از پیش در اثر خشونت و سرکوب در مقیاسی جهانی متوقف شده است. خشونت و سرکوب به‌ عنوان بازدارنده‌هایی علیه جنگ هسته‌ای، به‌ عنوان عمل پلیس علیه براندازی، به‌ عنوان کمک فنی در جنگ علیه امپریالیسم و کمونیسم و به‌ عنوان روش‌های آرام‌سازی در قتل عام‌های استعماری جدید، توسط حکومت‌های دموکراتیک و اقتدارطلب به یک اندازه ترویج، اجرا و پشتیبانی می‌شود و مردمی که تحت انقیاد این حکومت‌ها هستند آموزش داده می‌شوند تا چنین اعمالی را به‌ عنوان اموری لازم برای حفظ وضع موجود تحمل کنند. تساهل به سیاست‌ها، شرایط و شیوه‌های رفتاری تعمیم داده می‌شود که نباید در قبال آن‌ها تساهل به خرج داد؛ چون این‌ها حتی اگر فرصت‌های ایجاد یک زندگی بدون ترس و بدبختی را از بین نبرند، مانع آن می‌شوند.