کتاب مجموعه مقالات سومین همایش ملی تحلیل گفتمان و کاربردشناسی

کتاب مجموعه مقالات سومین همایش ملی تحلیل گفتمان و کاربردشناسی به کوشش فردوس آقاگل زاده به بررسی مواردی از قبیل نقش دست غیر غالب در ساخت گفتمان زبان اشارۀ ایرانی، نقش‌نمای گفتمان در زبان فارسی، نگرشی کاربردشناختی به صفات وجهی فارسی و... می‌پردازد.

تحلیل گفتمان و کاربردشناسی از موضوعات مهم روزانه در میان محافل علمی زبان‌شناسی و علوم اجتماعی شناخته شده در جهان است و از آن‌جایی که دانش زبان‌شناسی به زندگی واقعی و روزمره‌ی مردم و حکومت‌ها و دولت‌ها مرتبط است، از اقبال قابل ‌توجهی برخوردار است. این شاخه از دانش زبان‌شناسی و دانش بینارشته‌ای در میان محققان و دانشجویان مراکز دانشگاهی ایران نیز دارای جایگاه ویژه‌ای است.

سه محور تحلیل گفتمان توصیفی، کاربرد‌شناسی و تحلیل گفتمان انتقادی از موضوعات اصلی این همایش هستند و در این زمینه فراخوان مقاله داده شده بود. پژوهشگران علاقه‌مند حدود پنجاه مقاله‌ی تحقیقاتی را که هر یک از آن‌ها از ویژگی‌های مثبت یک تحقیق علمی برخوردار بودند به دبیرخانه همایش ارسال کردند. مقالات طی فرایندی توسط سه داور بررسی شدند و در نهایت با توجه به یک روزه بودن همایش و محدودیت زمان فقط 12 مقاله که نسبت به سایر آثار از اولویت محتوایی، روشی و موضوعی برخوردار بودند انتخاب شدند که 8 مقاله جهت ارائه و چاپ و 4 مقاله فقط برای چاپ در مجموعه مقالات انتخاب شدند.

در بخشی از کتاب مجموعه مقالات سومین همایش ملی تحلیل گفتمان و کاربردشناسی می‌خوانیم:

در نیمۀ دوم قرن بیستم که مطالعات زبان‌شناسی به سمت مطالعات نحوی و بررسی‌های روان زبان‌شناختی پیش رفت، کم‌کم زبان اشاره مورد توجه قرار گرفت. در 1960 ویلیام استوکی به توصیف ساختار درونی اشاره‌های زبان اشارۀ آمریکایی پرداخت و پس از او بود که محققان دیگر نیز با مطالعات خود بر روی زبان‌های اشارۀ گوناگون دریافتند که زبان‌های اشاره نیز از نظر ساختار پایه‌ای و درونی خود شبیه زبان‌های گفتاری هستند و تفاوت‌های آن‌ها ناشی از مجراهای مختلف تولید (آوا در مقابل حرکت قابل رویت) در این دو نوع زبان است.

به رسمیت شناختن زبان‌های اشاره به عنوان زبان‌هایی کامل و کافی برای ایجاد ارتباط کلامی میان انسان‌ها باعث شد در مورد ماهیت و تعاریف ارائه شده در مورد زبان تجدید نظرهای بسیاری صورت گیرد. به طور مثال، دیگر ویژگی خطی بودن زبان جزء ویژگی‌های بنیادین آن دانسته نمی‌شود. مبحث مورد بررسی در این مقاله نیز با ویژگی هم‌زمانی در زبان‌های اشاره مرتبط است.

اولین زبان اشاره‌ای که در جهان مورد بررسی زبان‌شناختی قرار گرفت زبان اشارۀ آمریکایی یا ASL بود که در سال 1979 کلیما و بلوجی در کتاب معروف خود به نام اشاره‌های زبان به توصیف ساختاری آن پرداختند. پس از آن محققان به بررسی زبان‌های اشارۀ دیگر روی آوردند و در واقع در بیشتر این مطالعات به‌گونه‌ای به مقایسۀ آن زبان‌ها با زبان اشارۀ امریکایی پرداختند. تاکنون کتاب‌ها و مقالات متعددی دربارۀ حدود صد زبان اشاره در دنیا تألیف شده است و البته بسیاری از زبان‌های اشارۀ جهان نیز هنوز توصیف زبان‌شناختی نشده‌اند.

زبان اشارۀ ایرانی، که به نام زبان اشارۀ فارسی، هم شناخته می‌شود، از جمله زبان‌های اشاره‌ای است که تنها در تعداد انگشت‌شماری پایان‌نامه، توصیف و بررسی ابتدایی شده است.