کتاب هنر دیده بانی آینده

کتاب هنر دیده بانی آینده نوشتۀ سعید رضائی و فاطمه عیوضی، به واکاوی زندگی شخصی، خانوادگی و شغلی کارآفرینان صنعت فناوری اطلاعات و ارتباطات و چگونگی آینده‌نگری کسب و کارهای کوچک پرداخته است.

تفکر درباره‌ی آینده، زیر بنای همه‌ی تلاش‌های انسانی است. افراد به طور ضمنی یا عینی از مفهوم "آینده" استفاده می‌کنند. این تلاش‌ها شامل فعالیت‌هایی مثل برنامه‌ریزی، مدیریت، استراتژی، سیاست‌گذاری، رهبری و البته کارآفرینی می‌شود. از این رو، ارتباط بین آینده‌پژوهی و کارآفرینی، به عنوان حوزه‌های فعالیت انسانی، جهت تحقیقات جالب توجه است.

کارآفرینان در زندگی شغلی منحصر بفرد خود با بکارگیری خلاقیت، در حوزه‌ی ابهام‌آمیز اقتصادی-اجتماعی به دنبال خلق ثروت ناشی از نوآوری هستند. در بیشتر موارد آن‌ها از وضعیت سایر مؤلفه‌های زندگی همچون سلامت (روانی و فیزیکی)، خانواده، اجتماع و... غافل هستند و گاهی پس از طی سالیان و گذر از مراحل سنی مختلف، لطمات جبران‌ناپذیری به خود، اطرافیان و حتی جامعه وارد می‌کنند. حال تصور نمایید که در این میان وضعیت کارآفرینان صنعت فناوری اطلاعات و ارتباطات، با نرخ بسیار بالای تغییرات و ابهامات عمیقی که وجود دارد، تا چه حد بغرنج و طاقت‌فرسا خواهد بود.

کارآفرینان صنعت ارتباطات با پروژه‌ای بسیار سنگین مواجه‌اند که همان خلق آینده‌ی مطلوب برای زندگی شغلی و شخصی آن‌ها است. پس از سال‌ها پژوهش و تعامل با کارآفرینان این نتیجه به دست آمده است که آن‌ها بیشتر غرق در توسعه‌ی کاسبی خود شده‌اند و اگر هم در میان‌سالی یا حتی کهن‌سالی در حوزه‌ی کاری خود به موفقیتی دست یابند، شکست در زندگی شخصی و نارضایتی، آن‌ها را به جایی می‌رساند که یا یکسره به کار و کاسبی بیشتر پناه ‌می‌برند و به نوعی خود را در ورای صورت مسئله پنهان می‌کنند یا به کلی کار و کاسبی را رها و خود را به سرگرمی‌ها و لذت‌های افراطی مشغول می‌نمایند.

در بخشی از کتاب هنر دیده بانی آینده می‌خوانیم:

کارآفرینان جهت تحقق فرآیند آینده‌پژوهی فردی، فعالیت‌هایی را انجام می‌دهند که می‌توان آن‌ها را در سه دسته قرار داد: اول، تصویر (درک) آینده مطلوبشان به عنوان یک کارآفرین موفق است. سپس، مسیر دستیابی به آینده‌ی مطلوبشان را ترسیم می‌کنند. از سوی دیگر، به آینده‌های محتمل (جایگزین) نیز توجه دارند و هوشیارانه نسبت به تغییرات محیط خود عمل می‌کنند.

اعمال این روش‌ها در آن‌ها، به دو صورت سیستماتیک و صریح یا شهودی/غریزی و ضمنی انجام می‌شود. در واقع، گاهی آگاهانه با توجه به شرایط موجود، از هر مرحله بهره می‌برند و به صورت سیستماتیک وارد فرآیند آینده‌پژوهی فردی می‌شوند. با این حال، در مواردی نیز بصورت غیرآگاهانه، ضمنی و با تکیه بر شهود خود، آینده را تجسم کرده و یا هدف‌گذاری نموده‌اند و بر مبنای تصویر یا هدف خود حرکت کرده‌اند.

یافته‌ها بیانگر به کار گیری هر دو دسته روش‌های اکتشافی و هنجاری توسط کارآفرینان جهت ترسیم آینده‌شان است. مبنای روش‌های هنجاری، ارزش‌ها یا هنجارها است. بنابراین، در این نوع پیش‌بینی این سؤال مطرح است که چه آینده‌ای را می‌خواهند؟ یا اینکه چه چیزی برایشان مطلوب است؟ روش‌های ارزشی بیشتر مأموریت‌گرا هستند و با ارزیابی مقاصد، نیازها و تمایلات آینده شروع می‌شوند و به زمان حال باز می‌گردند. روش‌های ارزشی، آینده‌ی مطلوب و ممکن را مشخص می‌کنند تا بتوان بر مبنای آن برای زمان حال برنامه‌ریزی کرد.