در کتاب پنج سفرنامه گیلان به قلم روزنامهنگاران دورۀ قاجار و پهلوی، برای نخستین بار یادداشتهای سفر به خطۀ گیلان ادموند ادنوان، خبرنگار ویژه روزنامه دیلینیوز لندن و سه تن از روزنامهنگاران برجسته دوره پهلوی اول که دورۀ قاجار به ایران سفر نموده، توسط سید مهدی سیدقطبی گردآروی و تصحیح شده است.
سفر به مناطق شمالی ایران به دلیل آب و هوای معتدل آن همواره از نخستین گزینههای مردم برای گذران اوقات فراغت بوده است. اما این امر در دورۀ رضاشاه (1304-1320 خ) به علت وجود فضای اختناق شدید در کشور ممکن نبود. البته در آن زمان عبور و مرور معمولی مردم هم به سایر مناطق کشور دشوار بود بطوری که هر کسی برای ورود به هر شهری باید از کلانتری محل پروانه دریافت میکرد. اما ورود به خطه شمال ایران (استانهای مازندران و گیلان) نسبت به سایر نقاط بسیار سخت و تشریفات اداری خاصی داشت؛ به عبارت دیگر به همه کس اجازه ورود نمیدادند مگر شهربانی کل کشور و اداره سیاسی تأیید کند و تشریفات اداری خاص شامل پرسش درباره علت سفر، مشخصات مسافران و مسیر دقیق سفر بود که البته در صورت تأیید موارد خواسته شده، مسافران به «عدم ارتباط با افراد محلی» و «عدم عکس برداری» نیز متعهد میشدند.
دلیل سختگیری عوامل حکومتی در سفر به شمال مخصوصاً مازندران، وجود املاک اختصاصی رضا شاه در گرگان و علی آباد کتول بود. به همین علت در عصر پهلوی اول شمال ایران را املاک اختصاصی و راه چالوس را هم راه مخصوص میگفتند و ورود به آن حدود اختصاصی، پروانه مخصوص از اداره سیاسی شهربانی لازم داشت.
به حال سفر به شمال ایران یکی از مهمترین مواردی بود که هر کسی را وسوسه مینمود آن را انجام دهد. در این میان عدهای از روزنامهنگاران برجستۀ کشور به خطۀ گیلان سفر نمودند و چند تن از آنها شرح سفر خود را در روزنامه منتشر نمودند. متن سفرنامه روزنامهنگاران علاوه بر مطالب جالب و خواندنی، از نظر تاریخی بسیار ارزشمند و مهم است.
سید مهدی سیدقطبی برای تهیه یادداشتهای سفر بیشتر روزنامۀهای منتشره سالهای 1340-1300 را صفحه به صفحه مطالعه و بررسی نموده تا مطالب مرتبط بدست آمد.
بله


















