کتاب حاجی خودتی! اثر حسن محدثی؛ سفرنامه‌ای انتقادی از حج

کتاب حاجی خودتی! سفرنامه‌ای است متفاوت از تجربه‌ی حج حسن محدثی گیلوایی. او به‌عنوان جامعه‌شناس دین برای پروژه‌ای پژوهشی درباره‌ی شرایط زائران در کشور عربستان اعزام شده است، اما سفرنامه‌ای که نوشته از یک مقاله‌ی جامعه‌شناسی علمی فاصله دارد و به داستانی طنزآمیز، انتقادی و عامیانه نزدیک است. او برای روایت سفرش مدام میان سه نقش «حاجی»، «جامعه‌شناس دین» و «راوی شوخ‌طبع» جابه‌جا می‌شود که نتیجه‌ی آن اثری منحصربه‌فرد درباره‌ی سفر حج است.

درباره‌ی کتاب حاجی خودتی!

نوشتن درباره‌ی تجربه‌ی یک سفر مذهبی، آن هم به زبان طنز و حتی گاهی انتقادی، شجاعت زیادی می‌خواهد که حسن محدثی گیلوایی (Hasan Mohaddesi Kilvaei) از خود نشان داده است. به گفته‌ی خود او، دینداران از بیان احساسات و تجربیات واقعی خود از مناسک مذهبی واهمه دارند، چراکه از قبول مسئولیت انتقال حقیقت یا دلخوری‌های احتمالی جامعه‌ی دینی واهمه دارند. با این حال، او در کتاب حاجی خودتی! برای شرح تمام تجربیات خود از سفر به مکه و مدینه، زبانی طنزآمیز انتخاب کرده و بی‌پروا به بیان اندیشه‌های خود درباره‌ی آنچه دیده، پرداخته است.

جامعه‌شناسی دین به روایت یک حاجی روراست و شوخ‌طبع

هدف آسیب‌شناسی جامعه‌ی دینی، کشف و تحلیل کج‌روی‌های معرفتی و رفتارهای دینی و ارائه‌ی پیشنهادهایی برای حل آن‌هاست. حسن محدثی گیلوایی، جامعه‌شناس در حوزه‌ی دین و استادیار دانشگاه است و اغلب پژوهش‌های او در دایره‌ی جامعه‌شناسی دین و جامعه‌شناسی معرفت قرار می‌گیرد. کتاب حاجی خودتی! برخلاف دیگر آثار او زبانی جدی و تحقیقی ندارد. او با انتخاب فرم سفرنامه، تحلیل خود را از وضعیت زائران در حج با تجربه‌ی معنوی شخصی و نگاه انتقادی در هم آمیخته است.

محدثی علاوه بر نقد و تحلیل رفتار ایرانیان در سفرهای زیارتی، رفتار و آداب مسلمانان دیگر کشورها را نیز بررسی می‌کند و به مقایسه‌ی فرهنگ کشورهای مسلمان در مهم‌ترین سفر معنوی‌شان می‌پردازد. خرید کتاب حاجی خودتی! از نشر نقد فرهنگ، دریچه‌ای واقع‌گرایانه به سفر حج رو به شما می‌گشاید و هم‌زمان با داستان‌پردازی و خاطره‌نویسی طنزآمیز خود، ابعاد مختلف تجمع بزرگ مسلمانان جهان در حج را با دیدگاه جامعه‌شناسی انتقادی می‌کاود.

کتاب حاجی خودتی! برای شما مناسب است اگر

• به جامعه‌شناسی دین و تحلیل رفتارهای اجتماعی افراد با گرایش مذهبی علاقه دارید.
• از خواندن سفرنامه‌هایی با زبان طنز و رویکرد اجتماعی لذت می‌برید.
• در آستانه‌ی شرکت در حج تمتع یا عمره هستید و می‌خواهید با خواندن یک سفرنامه‌ی حج، از جزئیات احتمالی پیش رویتان آگاه شوید.
• کتاب‌های حسن محدثی در حوزه‌ی جامعه‌شناسی را مطالعه کرده‌اید و دیدگاه‌های او را می‌پسندید.

در بخشی از کتاب حاجی خودتی!: خاطرات حج یک جامعه شناس می‌خوانیم

دلهره‌ی لبیک

تا این‌جای زند‌گی، شاید بارها گزینش شده بودم، ولی هیچ‌کدام به این سختی نبود. منتظر بودم که سفر حجّم منتفی شود و عذرم را بخواهند. حتی تا دم درِ کلاسم در دانشگاه آمده بودند و از دانشجویانم در مورد من پرسیده بودند. پاسخ‌هایی که داده بودم، نه تنها جای پذیرش نداشت بلکه بالقوه می‌توانست مرا از کار بیکار کند. ولی نمی‌دانم چطور شد که برخلاف انتظار، تأیید شدم و گذرنامه و دیگر مدارک مربوطه را دریافت کردم. احتمالا دکتر عابدی سرپرست گروهِ تحقیقاتی، پا در میانی کرده بود و ضمانت داده بود. این‌طوری بود که جواز سفر به حج را دریافت کردم. باید چند جلسه‌ی باقی‌مانده‌ی کلاس‌هایم را به یکی از همکاران می‌سپردم و به گروه تحقیقاتی ملحق می‌شدم.

بعثه، یونیفورم مخصوص خاکی‌رنگ و ساکی به همان رنگ به هریک از ما داد؛ یکی برای پوشیدن و دیگری برای خرید کردن. هر کدام مقدار بسیار محدودی ریال عربستان دریافت کردیم و مقداری ناچیزی نیز خودمان از بازار ارزِ تهران خریدیم تا بتوانیم اندکی سوغاتی بخریم و بتپانیم در درون این ساک خاکستری بدقواره. آن موقع یک ریال عربستان 250 تومان بود. درک این‌که واحد پولی ما این همه کم‌ارزش است، دردناک بود. به هر حال، این شد کل حقوق ما برای چهل روز کار تحقیقاتی طاقت‌فرسا در مکه و مدینه و کلی زمان جلسات در تهران. بقیه را با خود سفر حج تاخت زدند و بی‌آنکه چیزی بگویند ما این‌طور فهمیدیم که «دیگر چه می‌خواهید؟ شما را بی‌نوبت و هزینه به سفر حج می‌بریم؛ آن‌هم حج تمتع!». تازه بعد از سفر، فهمیدم که دانشگاه یک ماه از این چهل روز را بدون حقوق حساب کرد؛ لابد به‌عنوان خوشامد و جایزه و استقبال!