کتاب نگاهی به تعلیم و تربیت غیر رسمی در ایران و جهان

شاید یکی از دلایل کم توجهی یا بی‌توجهی به قلمرو نهادهای تعلیم و تربیت غیررسمی ناشی از شدت و گستردگی حضور آن‌ها در تمامی عرصه‌ها و صحنه‌های زندگانی آدمی باشد. چرا که امور گاهی همچون نور، اکسیژن و امثال آن از فرط و شدت حضور و به عنوان امری معمول، از منظر و مرعی دور می‌ماند. اما حاکمیت معمولیت و یا به تبع آن مغفولیت امور نمی‌تواند از عظمت، ارزش و دامنه تأثیرات گسترده آن‌ها بکاهد. چرا که نهادهای تعلیم و تربیت غیررسمی کل عرصه زندگانی و حیات آدمی را تحت تأثیرات گوناگون خویش قرار می‌دهند و دامنه این تأثیرات و تنوع و گستردگی آن‌ها به حدی است که آدمی در دامان آن نهادها متولد، در آن‌ها و با آن‌ها زندگی می‌کند، و در آن‌ها و با آن‌ها به زندگی خویش خاتمه می‌دهد. به عبارت دیگر، سعادت و خوشبختی و یا شقاوت و نگون بختی آدمی، مرهون تأثیر نهادهای تعلیم و تربیت غیررسمی است.

مضافاً، نهادهای تعلیم و تربیت غیررسمی در کشورهای جهان بسیار متنوع و کثیرالانواع هستند که بررسی مبسوط آن‌ها در کشورهای مختلف، خود نیازمند انجام مطالعات و تحقیقات بسیار گسترده و پردامنه‌ای است. در ایران نیز بالغ بر یکصد نوع از نهادها و مراکز تعلیم و تربیت غیررسمی وجود دارند که دارای کارکردهای متنوع فرهنگی، اجتماعی، اعتقادی، سیاسی، علمی، آموزشی، بهداشتی، روان‌شناختی و نظائر این‌ها هستند که مطالعه مبسوط و گسترده چگونگی شکل‌گیری، تحول و توسعه این نهادها، مستلزم تشکیل پژوهشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی و انجام مطالعات گسترده و گوناگونی است، تا امکان بررسی کارکردها و دستاوردهای آن‌ها به نحو جامع الاطراف فراهم گردد، مقوله‌ای که البته در این مکتوبه موجز نمی‌گنجد.

در نوشتار حاضر تلاش می‌گردد تا ضمن بررسی مفاهیم، ویژگی‌ها و کارکردهای تعلیم و تربیت غیررسمی، تجربیات برخی از کشورهای جهان نیز به نحو اختصار مورد مطالعه قرار گیرد. مضافاً، معروف‌ترین و مهم‌ترین نهادها و مراکز تعلیم و تربیت غیررسمی در کشور نیز مورد بررسی قرار می‌گیرد. با این امید، که ضمن ترغیب صاحبنظران و محققان و دست اندرکاران این حوزه به مطالعه دستاوردهای این‌گونه نهادها، چگونگی ساماندهی، سیاستگذاری و برنامه‌ریزی برخی از نهادها و مراکز تعلیم و تربیت غیررسمی در کشور نیز به منظور شناخت و بهره‌برداری از کارکردها و دستاوردهای آن، مورد بررسی اجمالی قرار گیرد.