بله
کتاب نیچه؛ فیلسوف، روانشناس و دجال نوشته‌ی والتر کوفمان، یکی از اثرگذارترین پژوهش‌هایی است که تصویر فریدریش نیچه را در جهان انگلیسی‌زبان تغییر داد. نیچه نزدیک به چهار دهه پیش از آغاز جنگ جهانی دوم، از دنیا رفته بود. بااین‌حال، در سال‌های پس از جنگ بسیاری او را متفکری آشفته، مبلغ قدرت‌طلبی و حتی زمینه‌ساز فاشیسم می‌دانستند. نویسنده سراغ نوشته‌های خود او رفت تا نشان دهد این تصویر چقدر به نقل‌قول‌های جداشده از متن و تفسیرهای سیاسی بدهکار است.
درباره‌ی کتاب نیچه؛ فیلسوف، روانشناس و دجال
این کتاب نخستین‌بار در سال 1950 منتشر شد و در ویرایش‌های بعدی خود گسترش یافت. نیچه؛ فیلسوف، روانشناس و دجال زندگی‌نامه‌ای معمولی نیست. زندگی نیچه تا جایی بررسی می‌شود که به شناخت شکل‌گیری اندیشه‌های او کمک کند؛ تمرکز اصلی بر خواندن منظم آثار و پیدا کردن پیوند میان مفاهیمی است که پراکنده به نظر می‌رسند.
والتر کوفمان بحث را با «افسانه‌ی نیچه» آغاز می‌کند؛ مجموعه‌ای از برداشت‌های ناسازگار که از او قدیس، هیولا، شاعر یا پیامبر نازیسم ساخته‌اند. سپس مسیر فکری نیچه را از نوشته‌های اولیه درباره‌ی هنر و تاریخ تا مفاهیم اراده‌ی معطوف به قدرت، ابرانسان و اسطوره‌ی بازگشت جاودانه دنبال می‌کند. او نسبت نیچه با سقراط و مسیحیت را نیز دوباره می‌سنجد و مخالفت‌های این فیلسوف را به نفی ساده تقلیل نمی‌دهد.
نیچه پس از جنگ جهانی دوم
اهمیت تاریخی کتاب نیچه؛ فیلسوف، روانشناس و دجال به زمان انتشار آن برمی‌گردد. در آن زمان نیم قرن از مرگ نیچه گذشته بود و جدال اصلی دیگر با خود او نبود، بلکه بر سر میراثش و شیوه‌ی تفسیر آثارش شکل می‌گرفت.
تبلیغات نازی و ویرایش‌های جهت‌دار الیزابت فورستر-نیچه، خواهر فیلسوف، زمینه را برای پیوند زدن نام او با ملی‌گرایی افراطی و یهودستیزی فراهم کرده بودند. کوفمان با مراجعه به آثار، نامه‌ها و دست‌نوشته‌ها استدلال می‌کند که نیچه با ملی‌گرایی آلمانی، یهودستیزی و دولت تمامیت‌خواه همدل نبود.
این دفاع به تطهیر کامل نیچه نمی‌انجامد. والتر کافمن جمله‌های تند و تناقض‌های او را پنهان نمی‌کند، اما اصرار دارد هر عبارت در نسبت با کل دستگاه فکری‌اش خوانده شود. همین روش کتاب را به نقطه‌ی عطفی در مطالعات نیچه تبدیل کرد، هرچند پژوهشگران بعدی برخی تفسیرهای بیش از اندازه همدلانه‌ی نویسنده را نقد کرده‌اند.
اراده‌ی معطوف به قدرت در تفسیر والتر کوفمان
یکی از مهم‌ترین بخش‌های کتاب نیچه؛ فیلسوف، روانشناس و دجال انتشارات چرخ به اراده‌ی معطوف به قدرت اختصاص دارد. نویسنده این مفهوم را مجوزی برای سلطه‌ی خشن بر دیگران نمی‌بیند. از نظر او، قدرت در اندیشه‌ی نیچه با غلبه بر خود، مهار امیال و تبدیل نیروهای درونی به آفرینش فکری و هنری ارتباط دارد. روانشناسی نیز در این تفسیر جایگاهی مرکزی پیدا می‌کند: نیچه فقط درباره‌ی اخلاق حکم صادر نمی‌کند، بلکه انگیزه‌های پنهان در پس ارزش‌ها را واکاوی می‌کند.
عنوان «دجال» به نقد نیچه از مسیحیت اشاره دارد، اما کوفمان میان مسیح و نهاد تاریخی مسیحیت تمایز می‌گذارد. این تفکیک به خواننده کمک می‌کند حمله‌های نیچه به اخلاق مسیحی را در پیوند با پروژه‌ی بزرگ‌تر او، یعنی بازسنجی ارزش‌ها و مقابله با نیهیلیسم بهتر متوجه شود.
فریدالدین رادمهر این اثر را به فارسی ترجمه کرده و انتشارات چرخ آن را منتشر کرده است. خرید کتاب نیچه؛ فیلسوف، روانشناس و دجال برای خواننده‌ای مناسب است که می‌خواهد پیش از ورود مستقیم به آثار دشوار نیچه، با یک تفسیر منسجم و البته بحث‌برانگیز از اندیشه‌های او آشنا شود.
نکوداشت‌های کتاب نیچه؛ فیلسوف، روانشناس و دجال
- اثری بسیار برتر از هر آنچه پیش از آن در نقد و تفسیر نیچه انجام شده بود. (توماس مان)
- آقای کوفمان اثری پدید آورده است که شاید بتوان آن را پژوهش مرجع درباره‌ی زندگی و اندیشه‌ی نیچه دانست؛ اثری آگاهانه، عالمانه و درخشان. (نیویورکر)
- این کتاب سهمی مهم در پژوهش تاریخی و فلسفی دارد. تحلیل آقای کوفمان از زندگی، اندیشه و تأثیر نیچه بسیار آگاهانه، جامع و موشکافانه است و ما را از بسیاری از تفسیرهای برآمده از نیچه‌گرایی عامه‌پسند رها می‌کند. کتاب اثری ضروری است برای هر کسی که به نیچه می‌پردازد. (ژاک ماریتن)
کتاب نیچه؛ فیلسوف، روانشناس و دجال برای شما مناسب است اگر
- می‌خواهید اندیشه‌های نیچه را در پیوند با یکدیگر بفهمید.
- درباره‌ی نسبت نیچه با نازیسم و یهودستیزی پرسش دارید.
- به فلسفه‌ی اخلاق، روانشناسی و اگزیستانسیالیسم علاقه‌مندید.
- برای خواندن مستقیم آثار نیچه به یک راهنمای جدی نیاز دارید.
در بخشی از کتاب نیچه؛ فیلسوف، روانشناس و دجال می‌خوانیم
افلاطون به همین نحو از سقراط سود جست... در مقاله‌ی «شوپنهاور به مثابه‌ی یک آموزگار»، باطنی‌ترین تاریخ من... به شرح آمده است... آنچه امروز من هستم، جایی که امروز من هستم... سرزمینی که دیده‌ام... در عمل نه «شوپنهاور به مثابه‌ی آموزگار»... بلکه نیچه به مثابه‌ی آموزگار وصف شده است... (اینک تأملات /3)
این تفسیر، به‌دشواری، برخلاف سومین مقاله از کتاب تأملات عمل می‌کند، و ارجاع به سقراط و افلاطون نیز ظاهراً به قدر کافی ساده‌لوحانه می‌نماید. نیچه از «فرهنگ» مفهومی را مراد داشت که از آنان وام گرفته بود و نیز اهمیتی که وی به عشق به آموزگارِ افراد نسبت می‌دهد، نکاتی را مطابق با همین قاعده، منضم می‌سازد، که برگرفته از رساله‌ی میهمانی یا سمپوزیوم، اثر موردعلاقه‌ی این جوان، است. نه‌تنها اولین مجموعه‌ی بزرگ نیچه، بلکه ارجاعات دقیق و مکررش به گفت‌وگوهای رساله‌ی میهمانی، در یادداشت‌هایش، (مج 2/ 377، مج 393/4) گواه‌اند بر تأثیر عظیمی که این رساله بر او گذاشته بود؛ همچنین نیازی نداریم بر تصویری تکیه کنیم که او از سقراط، به عنوان یک «مرتد حقیقی»، ارائه داده است: (زایش/13؛ غروب 8/2) کل تفکر نیچه عمیقاً متأثر از این رساله‌ی افلاطون [یعنی میهمانی] بود و از آن طرح‌های بسیار درخشانی را برای بیان مفاهیم متأخر خود درباره‌ی اراده‌ی معطوف به قدرت اقتباس کرده بود.
با این وصف، نیچه همچنین در اینک انسان می‌گوید: «برای آن‌که شخص همانی گردد که هست، نباید بزدلانه‌ترین مفهوم را از آنچه هست داشته باشد.» (اینک 9/2) در این‌جا، او تقلای قاطعانه را برای رسیدن به هدف سرزنش می‌کند و به طرح برخی از انحرافات ما می‌پردازد که در نهایت بی‌ارزش بوده‌اند. می‌توانیم بگوییم که از جمله‌ی این انحرافات همانا ستایشی بود که نثار شوپنهاور کرد و این‌که مؤلف کتابِ تأملات نابهنگام هنوز هیچ مفهوم روشنی از آنچه او خود بود در ذهنش نداشت.
