کتاب چنین گفت بودا (ایتی‌و‌وتکه، متن کهن بودایی) ترجمه ع پاشایی از نشر چرخ

کتاب چنین گفت بودا یکی از کهن‌ترین و بنیادی‌ترین آموزه‌های بوداست که به شکل شفاهی توسط یک بانوی عامی به ملکه ساماواتی و دیگر بانوان دربار منتقل و در طول تاریخ ماندگار شده است. در این متن آموزه‌هایی برای زیستنی آگاهانه و اخلاقی و همچنین راهکارهایی برای مراقبه بیان شده است. این آموزش‌های کوتاه و فشرده، مخاطب را با مسائل بنیادین هستی‌شناسی بودایی آشنا می‌کند و راه‌های رهایی از رنج را به او می‌آموزد.

درباره‌ی کتاب چنین گفت بودا

در تاریخ ادیان شرق، متون مربوط به بودا فراوان یافت می‌شود، اما شاید آنچه کتاب چنین گفت بودا یا همان ایتی‌ووتکه (Iti-vuttaka) را از دیگر آثار متمایز می‌کند، شکل گیری آن توسط زنی به نام کوجوترا، ندیمه ملکه ساماواتی، باشد. کوجوترا نه یک راهب، که زنی عامی بود که کلام بودا را می‌شنید و برای ملکه و زنان دربار بازگو می‌کرد. این متن که در ابتدا به صورت شفاهی نقل شد، اکنون به یکی از کهن‌ترین آموزه‌های بودا بدل شده است.

این کتاب کهن بودایی شامل 112 گفتار کوتاه است که به تبیین مبانی بودایی‌شناسی می‌پردازد. مخاطب در این اثر با ریشه‌های رنج و ناپاکی همچون طمع، خشم و توهم مواجه می‌شود، اما کتاب به تحلیل نظری اکتفا نکرده و راهکارهای اجرایی برای مقابله با این چالش‌ها ارائه می‌دهد. در واقع چنین گفت بودا با تکیه بر مفاهیمی نظیر بخشندگی، مهربانی، خرد و تمرکز ذهن، خواننده را به دستیابی به بینش درونی دعوت می‌کند تا بتواند کیفیت زندگی خویش را بهبود بخشد و به آرامشی پایدار دست یابد.

ایتی‌ووتکه یا نقشه‌ی راهی برای بیداری در جریان زندگی

کتاب چنین گفت بودا که با نام ایتی‌ووتکه نیز شناخته می‌شود، تعالیم را در چند دسته‌ی اساسی بررسی می‌کند؛ از جمله رنج و راه‌های رهایی از آن، نابخردی، دلبستگی به ناپایداری‌ها و پیوند اخلاق با کنش‌های انسانی یا کارما. این اثر با واکاوی آگاهی، مراقبه و انضباط ذهن، مخاطب را به درک مفاهیمی چون رهایی و بیداری درونی فرامی‌خواند.

این اثر با زبانی مستقیم و تعلیمی، راهکارهایی کاربردی برای عبور از موانع ذهنی ارائه می‌دهد. هدف اصلی متن، نشان دادن چگونگی دستیابی به آگاهی و حکمت عملی در زندگی عادی است. کتاب چنین گفت بودا نه وعده‌های اغراق‌آمیز می‌دهد و نه درگیر پیچیدگی است؛ بلکه با سخنانی سرشار از صداقت، راه فهمیدن را نشان می‌دهد.

گفتارهای کوتاه و مستقل در چنین گفت بودا

ساختار کتاب چنین گفت بودا شامل گفتارهای کوتاه و مستقلی است که با زبانی موجز تنظیم شده‌اند. این ویژگی باعث می‌شود خواننده به جای روایت‌های طولانی، بر معنای هر بخش تمرکز کند. این متن واسطه‌ی میان زندگی روزمره و حقیقت غایی است که یادآوری می‌کند بیداری، می‌تواند در دسترس همگان قرار بگیرد. این اثر مانند دیگر کتاب‌های بودا سندی از قدرت کلام است که قرن‌های متمادی ماندگار شده و شبیه به یک همسفر، مخاطب را در مسیر رشد فردی همراهی می‌کند.

ع. پاشایی با انجام تحقیق و پژوهش این اثر را گردآوری و ترجمه کرده و باعث شده تا خواندن و درک آن برای مخاطب فارسی زبان آسان باشد. اگر می‌خواهید فارغ از کلام کلیشه‌ای و نظرات نظری صرف، یک متن آموزنده و عملی در رابطه با آموزه‌های بودا بخوانید، خرید کتاب چنین گفت بودا را در اولویت قرار دهید. این متن توسط انتشارات چرخ منتشر و به بازار کتاب راه یافته است.

کتاب چنین گفت بودا برای شما مناسب است اگر

• در حال تحقیق و پژوهش در زمینه‌ی ادیان شرق به‌ویژه آموزه‌های بودا هستید.
• به دنبال یک منبع عملی برای مراقبه‌ی روزانه هستید.
• قصد دارید بدون مواجهه با متون پیچیده، راهکارهای کاربردی برای بهبود کیفیت زندگی و دستیابی به آرامش درونی بیابید.

در بخشی از کتاب چنین گفت بودا: ایتی‌و‌وتکه، متن کهن بودایی می‌خوانیم

100 چنین گفته بود آن‌سَروَر، چنین گفته بود آن اَرهَت، من چنین شنیده‌ام.

«ای رهروان، من برهمنم، پاسخگوی خواهش‌ها، گشاده‌دست، دارنده‌ی فرجامین کالبد، و جراحی بی‌همتا. شما فرزندان من‌اید، پسران من، زاده‌ی دهان من، زاده‌ی دَمَّه، آفریده‌ی دَمَّه، وارثان دَمَّه، نه وارثان چیزهای مادی.

«ای رهروان، دوگونه دِهِش هست: دهش [چیزهای] مادی و دهش دَمَّه، و از این دو، ای رهروان، دهش دَمَّه برترین است.

«ای رهروان، دو گونه قسمت هست: قسمت مادی، و قسمت‌گری دَمَّه، و از این دو، ای رهروان، قسمت‌گری دَمَّه برترین است.

«ای رهروان، دو گونه یاری هست: یاری مادی و یاری دَمَّه، و از این دو، یاری دَمَّه برترین است.

«ای رهروان، دو گونه ایثار هست: ایثار مادی و ایثار دَمَّه، و از این دو، ایثار دَمَّه برترین است.»

این است معنای آن‌چه آن‌سَروَر گفت. سپس او در این‌باره چنین گفت:

او که به گشاده‌دستی ایثارِ دَمَّه کرده است،

[یعنی] چنین‌رفته، غم‌خواره‌ی همه‌ی هستان:

چنین کسی را که بهترین هستان است

از انسانی و خدائی

جانداران نماز می‌برند او را

که به فراسوی وجود رفته است.

این بود نیز معنای آن‌چه آن‌سَروَر گفت، من چنین شنیده‌ام.