کتاب نواندیشان ادبی اثر کامیار عابدی از نشر مروارید

کتاب نواندیشان ادبی نوشته‌ی کامیار عابدی فرصتی برای یک ملاقات ادبی با بیست‌وپنج چهره‌ی سرشناس در ادبیات معاصر ایران است. در این سیر و سیاحت ادبی و مجموعه چهره‌پژوهی‌ها به سراغ نام‌هایی خواهیم رفت که در پی‌ریزی تجدد ادبی در ایران نقش داشته‌اند، و به نوعی سنگ‌بنای ادبیات مدرن ایران را یکی پس از دیگری مستحکم کرده‌اند: از قالب‌شکنی‌های نیما یوشیج تا شعرهای هنجارشکن فروغ تا اشعار عرفانی سهراب سپهری.

درباره‌ی کتاب نواندیشان ادبی

اگر به تاریخ پرقدمت ادبیات فارسی گذری داشته باشیم، می‌فهمیم که هم‌اکنون در یکی از گلوگاه‌های مهم و تحول‌آفرین تاریخ ادبیات قرار داریم، دورانی که نام آن با نواندیشی ادبی و تلاش برای شکستن قالب‌ها گره خورده است. شاید در هیچ دوره‌ی دیگری ما شاهد این حجم از قالب‌های شعری تازه و نوگرا، حضور درخشان زنان ادیب و پرداختن به سوژه‌های شعری جدید نبوده‌ایم. اما سرآغاز جدی برای شکل‌گیری روند ادبیات نوگرا کجاست؟ کامیار عابدی، پژوهشگر خوش‌ذوق ادبیات در کتاب نواندیشان ادبی به سراغ پاسخ همین سؤال خواهد رفت.

پژوهش ادبی پیش روی شمارا نه نقدی تیز و سخت‌گیرانه بر آثار ادبی مدرن فارسی است و نه طرف‌داری جانب‌دارانه از آثار نویسندگان نوگرای ایرانی. در حقیقت کتاب نواندیشان ادبی کامیار عابدی را باید ترکیبی هنرمندانه از این دو رویکرد دانست، تلفیقی که تلاش می‌کند شما را به نگرشی گسترده از تاریخ ادبیات معاصر فارسی برساند. نویسنده برای نمایش جهان فکری این ادیبان، گذری کوتاه بر آثار آن‌ها داشته دارد و به بیوگرافی ساده‌ی زندگی‌شان بسنده نمی‌کند.

از نقد شعر تا واکاوی تاریخ در کتاب نواندیشان ادبی

شما با خواندن کتاب نواندیشان ادبی انتشارات مروارید نه تنها خواننده‌ی یک پژوهش مفصل در تاریخ ادبیات هستید بلکه نمونه‌های جذابی از نقد آثار ادبی شاعران و نویسندگان معاصر ایرانی را نیز مرور می‌کنید. کامیار عابدی به عنوان مؤلف این مطالعات ادبی نام «چهره‌پژوهی» را برای این پژوهش‌ها انتخاب می‌کند و برای سرآغاز واکاوی‌های ادبی خود به دوره‌ی بیداری تاریخ ایران گذر می‌کند.

منظور از دوره‌ی بیداری، سال‌های پایانی حکومت قاجار و سرآغاز مشروطه است، همان سال‌هایی که در موازات تغییر و تحولات سیاسی، دگرگونی‌های بسیاری در زمینه‌ی فرهنگی و اجتماعی را به چشم دید، از ظهور اولین روزنامه‌ها تا تولد نخستین اشعار انتقادی و سیاسی. به این ترتیب کتاب نواندیشان ادبی را باید هم پژوهشی ادبی دانست و گشت‌وگذاری تاریخی.

چهره‌پژوهی‌های کامیار عابدی: از شاعران سرشناس تا گمنام

وقتی به سلسله اسامی تاریخ‌ساز ادبیات معاصر نگاه می‌کنیم نام‌های آشنای زیادی به چشممان می‌خورد، از فروغ فرخزاد و نیما یوشیج گرفته تا سهراب سپهری و صادق هدایت. کامیار عابدی در این چهره‌پژوهی خواندنی قطعاً به سراغ این ادیبان سرشناس نیز می‌رود و آن‌ها را در رشته مقالات ادبی و تاریخی خود می‌گنجاند اما کار خود را به همین جا ختم نمی‌کند.

در حقیقت با خرید کتاب نواندیشان ادبی نه تنها با چهره‌های صاحب‌نام ادبیات مدرن دیدار خواهید داشت بلکه به سراغ نام‌های کمتر شناخته شده‌ای مثل مفتون امینی نیز می‌روید و با تأثیر آن‌ها بر روند رشد و تحول شعر فارسی آشنا می‌شوید و به این ترتیب یکی از بهترین تجربه‌های مطالعات ادبی خود را با مرور این کتاب رقم می‌زنید.

کتاب نواندیشان ادبی برای شما مناسب است اگر

• به مقاله‌نویسی ادبی علاقه دارید و می‌خواهید نمونه‌های خوبی از پژوهش‌های ادبی فارسی سال‌های اخیر به ویژه نوشته‌های مرتبط با جریان‌شناسی ادبیات را بخوانید.
• می‌خواهید گشت و گذاری میان نویسندگان برتر مکتب مدرنیسم ادبی در ایران داشته باشید و با آثار برتر ادبیات مدرن ایران بیشتر آشنا شوید.

در بخشی از کتاب نواندیشان ادبی: از اسماعیل شاهرودی تا حسن عالیزاده (بیست و پنج چهره پژوهی ادبی - تاریخی) می‌خوانیم

بخشی از حضور سنت‌ها در آثار و آرای فرّخزاد، کمابیش از نوع انتقادی محسوب می‌شود. در دورۀ نخست شعرگویی، شاعر/ راوی خود را در «جدال» با گروه «زاهد ظاهرساز» می‌داند (عصیان، ص 60). در همین دوره، «گنبد آشنای مسجد پیر» از نظر وی، شبیه «کاسه‌های شکسته است» (عصیان، ص 98). در نامه‌ای چنین مؤکد می‌کند: «من از آن مردم زاهدنمایی که همه‌کار می‌کنند و باز هم دم از تهذیب اخلاق می‌زنند، بیزارم» (در غروبی ابدی، ص 57). در سفرنامۀ ایتالیای خود نیز چنین گفته است: «خرافات با مبتذل‌ترین فرمش در میان مردم ایتالیا حکومت می‌کند [...] در آن‌جا من به جوانانی برخوردم که داروی همۀ دردهایشان را در شبکلاهی که پاپ یک بار به سرش گذاشته بود و به همین دلیل، در نظر آن‌ها متبرک شده بود، جست‌وجو می‌کردند» (در غروبی ابدی، ص 94). در دورۀ دوم شاعری هم گاه از «سری افکنده در پای ضریحی سرد» (تولدی دیگر، ص 73) یاد می‌کند. در همین دوره، با «سراب» نامیدن «آسمان» تأکید می‌ورزد که نمی‌خواهد مانند «روح برگزیدگان» با «فرشتگان همنشین» شود (تولدی دیگر، ص 24). همچنین با انکار «آشنایی‌اش با ستاره» می‌گوید که «روی خاک ایستاده» است (تولدی دیگر، صص 25-24). حتی در گفت‌وگویی، با انکار وجود «روح»، «ابدیت» را «عبارت از تداوم انسان در گیاه، گل و حیوان» دانسته است (جاودانه فروغ، صص 116-115).

با این‌همه بر اساس شواهد زندگینامه‌ای، باید اشاره کرد که فرخزاد در نیمۀ دوم دهۀ 1330 رغبتی به مطالعه و مرور متن‌های دینی از عهد عتیق و عهد جدید و قرآن یافت. م آزاد (1384-1312)، که در سال‌های پایانی زندگی گویندۀ تولدی دیگر با او دوستی و مراوده داشت، در این زمینه اشاره‌ای دارد از این قرار: فرخزاد در نزد شخصی که «ظاهراً مسلّط بر ادبیات اسلامی» بود، حتی «قرآن می‌خواند» (جاودانه فروغ، ص 259). صاحب این قلم در سال 1375 در این زمینه با م. آزاد به گفت‌وگو پرداخت. وی نام این شخص را عبدالحسین احسانی (1386-1303) ذکر کرد. م. آزاد از جمله گفت که احسانی ضمن راهنمایی فرخزاد، منابع لازم را هم در اختیار او قرار می‌داد. احسانی کیست؟ احسانی درس‌خواندۀ هنرستان صنعتی آلمانی‌ها در دهۀ 1310 و شاگرد نیما یوشیج در این هنرستان بود. او در دهۀ 1330-1320 ضمن تکاپوهای محدود در زمینۀ شعر و ترجمۀ شعر، مجله‌ای ادبی به نام موج را منتشر کرد (تاریخ تحلیلی، ج 1، صص 526-524، 498). وی در دانشگاه تهران در چهار رشتۀ فلسفه و علوم تربیتی، زبان آلمانی، الهیات و معارف اسلامی، و جامعه‌شناسی درس خواند. احسانی انسانی بود عجیب و با علایق گسترده («تجربه‌ای کوتاه»، صص 21-19). در سال 1375 از م، آزاد، و در سال 1377 از بیژن جلالی (1378-1306) شنیدم که احسانی نامه‌های درخور توجهی از فرخزاد محفوظ دارد. از سرنوشت این نامه‌ها بی‌اطلاعم.