کتاب اهل کتاب: نحوه برخورد محمد رسول الله با مسیحیان: کاوشی محققانه و بازتعریفی از روابط مسلمانان و اهل کتاب با استناد به قرآن و سیره نبوی

معرفی کتاب اهل کتاب: نحوه برخورد محمد رسول الله با مسیحیان: کاوشی محققانه و بازتعریفی از روابط مسلمانان و اهل کتاب با استناد به قرآن و سیره نبوی

کتاب اهل کتاب: نحوه برخورد محمد رسول الله با مسیحیان نوشته‌ی کریگ کانسیداین اثری پژوهشی و تاریخی است که با رویکردی تحلیلی، روابط پیامبر اسلام را با مسیحیان بررسی می‌کند. این کتاب تصویری منسجم از تعاملات دینی، اجتماعی و سیاسی میان پیامبر و مسیحیان ارائه داده و نشان می‌دهد مفهوم اهل کتاب چگونه در شکل‌گیری روابط بین ادیان در آغاز ظهور اسلام نقش داشته است.

درباره‌ی کتاب اهل کتاب: نحوه برخورد محمد رسول الله با مسیحیان

در تاریخ صدر اسلام، جوامع مسیحی در کنار دیگر گروه‌های دینی در مناطق مختلف شبه‌جزیره‌ی عربستان زندگی و روابطی در چارچوب گفت‌وگو، پیمان، هم‌زیستی و تعامل فرهنگی با مسلمانان برقرار می‌کردند. در کتاب اهل کتاب: نحوه برخورد محمد رسول الله با مسیحیان (People of the Book: Prophet Muhammad’s Encounters with Christians) کریگ کانسیداین (Craig Considine)‌ به طور خاص به موضوع روابط مسلمانان با اهل کتاب در زمان حیات پیامبر اسلام می‌پردازد.

در کتاب اهل کتاب، کریگ کانسیداین با استفاده از نمونه‌های تاریخی، فضای چندفرهنگی شبه‌جزیره‌ی عربستان را در قرن هفتم میلادی بازسازی می‌کند و طیف گسترده‌ای از مباحث تاریخی و الهیاتی را پوشش می‌دهد؛ از تعامل پیامبر با راهبان و بازرگانان، مواجهه با شخصیت‌هایی چون بحیرا و ورقة ابن نوفل، نقش مسیحیان حبشه در حمایت از مسلمانان در نخستین هجرت تا گفت‌وگوهای مسیح‌شناسی و نسبت اسلام با امپراتوری بیزانس.

یکی از جوامع مهم مسیحی که در آن زمان در عربستان زندگی می‌کردند، مسیحیان نجران بودند که کریگ کانسیداین در بخشی از کتاب اهل کتاب: نحوه برخورد محمد رسول الله با مسیحیان به آن‌ها می‌پردازد و مسئله مباهله و رویارویی پیامبر و مسیحیان نجران را واکاوی می‌کند.

تعامل پیامبر با اهل کتاب

کریگ کانسیداین در کتاب اهل کتاب، با اتکا بر پژوهش‌های تاریخی و تطبیقی، روایتی مرحله‌به‌مرحله از شکل‌گیری نخستین جامعه‌ی اسلامی ارائه و نشان می‌دهد چگونه تعامل با اهل کتاب، بخشی جدایی‌ناپذیر از تجربه‌ی دینی و اجتماعی مسلمانان اولیه بوده است. او با تأکید بر منابع قرآنی و تاریخی، تلاش می‌کند تصویری متعادل از روابط پیامبر با مسیحیان ارائه دهد که هم جنبه‌‌ی تعامل و گفت‌وگو را مدنظر قرار می‌دهد و هم چالش و اختلاف را در بر می‌گیرد.

کریگ کانسیداین از استادان و صاحب‌نظران برجسته در حوزه گفتگوی بین ادیان است که تاکنون کتاب‌ها و مقالات متعددی در زمینه‌ی روابط اسلام و مسیحیت منتشر کرده است. او در کتاب اهل کتاب: نحوه برخورد محمد رسول الله با مسیحیان بر این نکته تأکید دارد که روابط پیامبر اسلام با مسیحیان را باید در چارچوبی گسترده‌تر از صرفا تقابل دینی فهمید؛ چارچوبی که در آن گفت‌وگو، پیمان، هم‌زیستی و حتی همکاری سیاسی و اجتماعی نقش مهمی ایفا کرده‌اند.

اعظم خرام و طاهره تیرگری با ترجمه‌ی این کتاب یکی از پژوهش‌های تاریخی و تحلیلی کریگ کانسیداین را درباره‌ی روابط مسلمانان و مسیحیان در اختیار خوانندگان فارسی‌زبان قرار داده‌اند. با خرید کتاب اهل کتاب: نحوه برخورد محمد رسول الله با مسیحیان انتشارات نقد فرهنگ اطلاعات وسیع‌تری درباره‌ی روابط اسلام و مسیحیت در زمان حیات پیامبر به دست خواهید آورد.

نکوداشت‌های کتاب اهل کتاب: نحوه برخورد محمد رسول الله با مسیحیان

• کریگ کانسیداین در این روایت روان و خواندنی از روابط مسیحیان و مسلمانان در قرن هفتم، ما را به سفری میان امتِ محمد رسول الله می‌برد؛ امتی با تنوع قومی و مذهبی که در آن، مسیحیان و یهودیان از آزادی دینی برخوردار بودند. درس‌های تاریخی این تجربه هنوز هم برای جهان امروز معنا و اهمیت دارند. اثری متفاوت و به‌موقع. (یوسف مِری، مورخ روابط بین‌ادیان در خاورمیانه، دانشگاه حمد ابن خلیفه)
• این کتاب، پژوهشی مهم درباره توحید در دوران زندگی پیامبر محمد (ص) در جامعه چندفرهنگی عربستانِ قرن هفتم است و با اشاره به پیوندها و اشتراک‌های شگفت‌انگیز میان اسلام، یهودیت و مسیحیت، بر جنبه‌هایی نور می‌افکند که سزاوار شناخت و توجه بیشتری هستند. (دایانا دارک، نویسنده‌ی کتاب تاجر سوریه)
• این کتاب تأملی تاریخی درباره‌ی پیچیدگی جذاب نظام‌های اعتقادی مسیحی در عربستان است؛ نظام‌هایی که محمد (ص) با آن‌ها مواجه شده بود. این اثر، پژوهشی ارزشمند درباره هم‌زیستی دیرینه‌ی ادیان است؛ هم‌زیستی‌ای که در عین احترام متقابل، از روشن کردن مرزهای تفاوت و بیان اختلاف‌های خود نیز پرهیز نداشت. (بارنبی راجرسون، نویسنده‌ی کتاب محمد(ص): یک زندگی‌نامه)

کتاب اهل کتاب: نحوه برخورد محمد رسول الله با مسیحیان برای شما مناسب است اگر

• پژوهشگر تاریخ اسلام یا دانشجوی مطالعات ادیان و الهیات هستید و قصد دارید درباره‌ی تعاملات پیامبر اسلام با اهل کتاب، به‌ویژه مسیحیان نجران، مطالعه کنید.
• علاقه‌مندید درباره‌ی مباهله مسیحیان نجران با پیامبر بیشتر بدانید.
• به مطالعاتی با موضوع گفتگوی بین ادیان علاقه‌ دارید.

در بخشی از کتاب اهل کتاب: نحوه برخورد محمد رسول الله با مسیحیان: کاوشی محققانه و بازتعریفی از روابط مسلمانان و اهل کتاب با استناد به قرآن و سیره نبوی می‌خوانیم

گفت‌وگوی محمد (ص) و مسیحیان نجران پس از صحبت‌های مربوط به مسیح‌شناسی، باز هم ادامه پیدا کرد. مسیحیان نجرانی درخواست کردند که مسجدالنبی را ترک کنند تا به نمازهای یومیۀ خود بپردازند. نجرانیان تصمیم گرفتند به نشانۀ احترام قائل شدن برای مکان و مسجدی که مختص نمازهای اسلامی بود، از آن مکان خارج شوند و در معابر مدینه در فضای باز نماز بخوانند.

اما محمد (ص) فکر دیگری در سر داشت. او به نشانۀ احترامی که برای میهمانان خود قائل بود به نجرانیان اطلاع داد که آن‌ها در «خانۀ خدا» حضور دارند و از آن‌ها استقبال می‌شود که نمازهایشان را همان جا در مسجدالنبی بخوانند. مسیحیان نجرانی نیز دعوت محمد (ص) را پذیرفتند.

احتمالاً محمد (ص) و سایر مؤمنان شاهد این مراسم بودند و دعاهای مسیحیان نجران را در مسجدالنبی شنیدند. در آن مقطع زمانی، مسیحیان و مسلمانان عملاً در یک فضای مشترک و برای اولین بار در تاریخ، زیر یک سقف عبادت کردند. محمد (ص) با این کار پیام روشنی را ابلاغ کرد و آن این بود که مسیحیان__ حتی تثلیثی‌ها__ در صورتی که فضای مناسب دیگری برای اقامۀ نماز نداشته باشند، می‌توانند در مسجد نماز بخوانند.

برخورد محمد (ص) با مسیحیان نجران چیزی بیش از یک نمونۀ ساده از رواداری مذهبی است که پرهیز عمدی و اصولی از مداخله با مخالفان (یا رفتار آن‌ها) در موقعیت‌های گوناگون تعریف‌ شده است، جایی که عامل معتقد است قدرت مداخله را دارند. رویارویی در مسجدالحرام بسیار شبیه به نظریۀ کثرت‌گرایی دینی است که توسط دیانا ال اِک ارائه شده است. طبق استدلال اِک، رواداری یک فضیلت عام و مهم است که مستلزم تصدیق یا شناخت دیگران نیست. ابو پتیِل265 نیز به‌طور مشابه استدلال می‌کند که گرچه رواداری مذهبی باید بر تعصب و خشونت ترجیح داده شود، اما در عین حال از خطر بازآفرینی الگوهای قدیمی تفرقه که ریشه در بی‌سوادی فرهنگی و مذهبی دارد، مصون نیست.

فهرست مطالب کتاب

مقدمه
بخش اول: راهبان و بازرگانان
بحیرا چه کسی بود؟
همسر و رهروِ بین فرهنگی
پرده‌داران کعبه
بخش دوم: ملائکه و عارفان
ورقة ابن نوفل
ورقة ابن نوفل چه کسی بود؟
یهودی_مسیحیان
حُنفا
قرآن و اسلام
رانده‌شده
مؤمنان
بخش سوم: متحدان و پیامبران
اولین هجرت
هم‌پیمانی با ابن ابجر
مسیحیان حبشه
سفر شبانه به اورشلیم
سقوط اورشلیم و امپراتور هراکلیوس بیزانسی
بخش چهارم: شهروندان و شورشیان
درگیری یثرب
مسیحیان یثرب
قانون اساسی مدینه
حمایت فرشتگان
غزوۀ خندق
حج عمره
ماریۀ قبطیه
نبرد با بیزانس
هراکلیوس و محمد (ص)
بخش پنجم: میهمانان و میزبانان
گفت‌وگو در مورد مسیح‌شناسی
نماز نجرانیان در مسجد پیامبر
عهد و پیمان با مسیحیان نجران
صحت و اعتبار عهدنامه‌ها
عصر جدیدی برای نجران
اتحاد بیزانس_حبشه_نجران
بخش ششم: نمادها و ارواح
پاکسازی کعبه
عیسی و مریم
آخرین مواجهه با مسیحیان
خطبۀ حجة الوداع
دیدار اهل کتاب در بهشت
پیوست 1: آیات قرآنی مربوط به عیسی (ع)
پیوست 2: پیمان‌نامۀ مدینه (سال 622)
پیوست 3: پیمان محمد رسول الله با مسیحیان نجران
پیوست 4: خطبۀ وداع
پی‌نوشت‌ها
تصاویر