کتاب واکاوی خودکشی: دیدگاه شخصی و انتقادی به مفهوم زیستن و مرگ

کتاب واکاوی خودکشی اثر آن وایت هد تلاش می‌کند ما را از یک پرسش آشنا فاصله دهد. وقتی از خودکشی حرف می‌زنیم، معمولا نخستین پرسشی که به ذهن می‌رسد این است: «چرا؟» اما آیا برای فهم خودکشی، حتما باید به دنبال یک علت مشخص بگردیم؟ نویسنده خودکشی را از زاویه‌ای متفاوت بررسی می‌کند؛ از زمان و مکان وقوع آن گرفته تا آنچه پس از مرگ فرد در زندگی بازماندگان باقی می‌ماند.

درباره‌ی کتاب واکاوی خودکشی

خودکشی اغلب با تمرکز بر دلایل روان‌شناختی و شرایطی که فرد را به این تصمیم رسانده است بررسی می‌شود؛ گویی برای فهم این پدیده کافی است بدانیم چرا چنین اتفاقی افتاده است. اما آن وایت هد (Anne Whitehead) در کتاب واکاوی خودکشی (Relating Suicide: A Personal and Critical Perspective) روایت متفاوتی ارائه می‌دهد. او به جای تمرکز صرف بر چرایی خودکشی، پرسش‌هایی درباره‌ی زمان، چگونگی و مکان آن مطرح می‌کند و توجه خود را به جنبه‌های ملموس و مادی این اتفاق معطوف می‌سازد.

آن وایت هد در کتاب واکاوی خودکشی، خودکشی را از نقطه‌ی مرگ به بعد دنبال می‌کند. از نظر او، خودکشی با مرگ فرد پایان نمی‌یابد؛ بلکه در زندگی کسانی که پس از او باقی مانده‌اند، ادامه پیدا می‌کند. خاطرات، اشیا، مکان‌ها و حتی اتفاقات روزمره می‌توانند به یادآور این اتفاق تبدیل شوند و تجربه خودکشی برای بازماندگان را به حضوری همیشگی در زندگی‌شان بدل کنند. به همین دلیل، نویسنده تلاش می‌کند به جای نگاه کردن به خودکشی به عنوان یک رویداد منفرد، مسیر آن را در زندگی و تجربه‌ی کسانی که با پیامدهایش روبه‌رو می‌شوند دنبال کند.

خودکشی؛ رویدادی که با مرگ پایان نمی‌یابد

تجربه‌ی شخصی نویسنده نیز بخش مهمی از کتاب واکاوی خودکشی را شکل می‌دهد. آن وایت هد خواهر خود را بر اثر خودکشی از دست داده است؛ همین تجربه او را به تامل درباره‌ی معنای این فقدان واداشته است. نویسنده در کنار تحلیل‌های انتقادی و اجتماعی، از تجربه‌ی سوگ خود نیز سخن می‌گوید و به فرایندی می‌پردازد که از لحظه‌ی مواجهه با مرگ آغاز می‌شود و در سال‌های پس از آن ادامه پیدا می‌کند. به این ترتیب، کتاب ترکیبی از پژوهش، تحلیل انتقادی و روایت شخصی است.

کتاب واکاوی خودکشی برای کسانی که می‌خواهند این پدیده را فراتر از روایت‌های معمول درباره‌ی علل و عوامل آن بشناسند، اثری متفاوت است. آن وایت هد با تغییر زاویه‌ی نگاه، ما را با پرسش‌هایی مواجه می‌کند که معمولا کمتر درباره‌ی خودکشی مطرح می‌شوند و نشان می‌دهد این اتفاق چگونه می‌تواند پس از مرگ فرد، در روابط، خاطرات و زندگی بازماندگان همچنان حضور داشته باشد.

کتاب واکاوی خودکشی: دیدگاه شخصی و انتقادی به مفهوم زیستن و مرگ از آن وایت هد توسط مائده اشرفی و گروهی از مترجمان ترجمه شده و به همت انتشارات برگ و باد در اختیار مخاطبان قرار گرفته است.

نکوداشت‌های کتاب واکاوی خودکشی

• تابوهای پیرامون خودکشی بسیار ریشه‌دار و عمیق‌اند. من بیش از یک دهه نتوانستم درباره مرگ برادرم صحبت کنم. این کتاب تاثیرگذار فضایی فراهم می‌کند تا بتوانیم برداشت‌ها و باورهای خود را درباره خودکشی و سلامت روان، هم در سطح فردی و هم به‌عنوان یک جامعه، به چالش بکشیم و از نو درباره آن‌ها بیندیشیم. (اورلاندو فون آینزیدل، فیلم‌ساز)
• کتاب واکاوی خودکشی با پیوند دادن تجربه‌های شخصی نویسنده به پژوهش‌های گسترده، تصویری روشن از معنای زندگی در کنار خودکشی و مواجهه نزدیک با آن ارائه می‌دهد. این کتاب تاکید می‌کند که لازم است نه‌تنها بیشتر درباره خودکشی صحبت کنیم، بلکه به صداها و تجربه‌های گوناگون نیز بیشتر گوش دهیم و بپذیریم که درباره خودکشی چیزهایی هست که می‌دانیم و چیزهایی که نمی‌دانیم؛ و باید برای این فاصله میان دانسته‌ها و نادانسته‌ها نیز جا و مجال قائل شویم. این کتاب برای دانشجویان و پژوهشگرانی که درباره خودکشی مطالعه می‌کنند، اثری ضروری و بسیار خواندنی است. همچنین برای کسانی که در زمینه پیشگیری از خودکشی فعالیت می‌کنند و می‌خواهند این موضوع را از زاویه‌ای گسترده‌تر و عمیق‌تر درک کنند، مطالعه آن بسیار ارزشمند است. (کاترینا جاورسکی، استاد ارشد مطالعات فرهنگی دانشگاه استرالیای جنوبی)

کتاب واکاوی خودکشی برای شما مناسب است اگر

• به کتاب‌هایی درباره خودکشی، سوگ و تجربه بازماندگان خودکشی علاقه‌مندید.
• از مطالعه کتاب‌هایی لذت می‌برید که پژوهش و تحلیل روان‌شناختی را با تجربه شخصی نویسنده پیوند می‌دهند.
• به دنبال کتابی در زمینه روانشناسی خودکشی هستید که فراتر از روایت‌های معمول، ابعاد انسانی، اجتماعی و روانی این موضوع را بررسی کند.
• می‌خواهید درباره تجربه بازماندگان، سوگ پس از خودکشی و پیامدهای روانی آن عمیق‌تر بخوانید.
• به کتاب‌های تحلیلی و انتقادی درباره خودکشی علاقه دارید و ترجیح می‌دهید موضوع را از زاویه‌ای متفاوت و چندلایه دنبال کنید.

در بخشی از کتاب واکاوی خودکشی: دیدگاه شخصی و انتقادی به مفهوم زیستن و مرگ می‌خوانیم

گواهی فوت خواهرم علت مرگ او را غرق شدن با رأی باز ثبت کرده است. در بازجویی پزشکی قانونی، زمان غیردقیق مرگش، بین اواخر بعدازظهر و اوایل عصر، به این معنی بود که نمی‌توان یک خط بدون وقفه بین نقطه الف و نقطه ب کشید: ترک خانه و مرگش. زمان حساب‌نشده‌ای وجود داشت، به این معنی بود که امکان مرگ بر اثر تصادف یا حادثه‌ای ناگوار را نمی‌توانستند رد کنند. خواهرم با طمانینه پیش رفته بود. یا زمان مدنظر قرار نگرفته و ثبت نشده بود. به هر حال، هیچ پیوستار خطی وجود نداشت. خلاهایی در روایت وجود داشت، که نمی‌توانست پر شود. مرگ خواهرم تا حدی به دلیل این ابهام زمانی، خودکشی نامیده نمی‌شود. رأی باز برای من منبع ناراحتی مستمر باقی مانده است. مرگ خواهرم خودکشی به حساب نیامد؛ در آمار حساب نشد. کاترینا جاوروسکی خاطرنشان کرده است که ما باید «نه تنها به آنچه از خودکشی می‌دانیم، بلکه به اینکه چگونه آنچه از خودکشی می‌دانیم را می‌دانیم» توجه جدی نشان دهیم (2014). خودکشی بدیهی نیست، بلکه مستلزم تولید شواهد است. عینیت یافتن خودکشی یا شکست آن در عینیت یافتن به عنوان رأی پزشکی قانونی، می‌تواند بر شاهدی کوچک یا بزرگ، مانند اینکه آیا یک ساعت وقتی در آب غوطه‌ور می‌شود متوقف می‌شود یا نه استوار باشد.

باز کردن و بررسی مسیر خودکشی از منظر غیرقابل پیش‌بینی بودن، عدم قطعیت و تردید اهمیت دارد زیرا تاثیرات بیرونی دارد. آنچه فکر می‌کنیم درباره خودکشی می‌دانیم این است که از یک مسیر یا رهگذر منفرد پیروی می‌کند. ما به این دانش رسیده‌ایم زیرا این گونه است که خودکشی در گفتمان قانونی نامگذاری و مشخص می‌شود. من پیشنهاد کرده‌ام که این تعریفی بسیار محدود یا ناقص از مسیر خودکشی است. مرگ‌های خودخواسته‌ای را که در پارامترهایش نمی‌گنجند، مرگ‌هایی که در مسیر نوسان دارند یا دچار لغزش می‌شوند به عنوان خودکشی ثبت نمی‌کند. همچنین آن مسیرهای خودکشی را که به مرگ ختم نمی‌شوند مشخص نمی‌کند. نیاز مبرمی به بازگو کردن و گوش دادن به داستان‌های مختلف خودکشی وجود دارد؛ داستان‌هایی که ما را به تأمل در چگونگی شکل گرفتن درک ما از خودکشی و نوع تاثیرات آن به چالش می‌کشد. در درک و شناخت خودکشی، آیا ممکن است با نگریستن فراتر از دیدگاه عطف به عقب، که روی مرگ به قبل از آن کار می‌کند، بهتر عمل کنیم و خود را در عوض مسرمان را به سوی نابه‌هنگام، به سوی بی‌زمانی، ناپیوستگی و پایان باز تغییر دهیم؟