کتاب از باب قرائت اطفال: کودکان و کودکی در مطبوعات پیش از مشروطه ایران

معرفی کتاب از باب قرائت اطفال: کودکان و کودکی در مطبوعات پیش از مشروطه ایران

کتاب از باب قرائت اطفال نوشته‌ی سید علی کاشفی خوانساری دریچه‌ای به یکی از کمتر شناخته‌شده‌ترین فصل‌های تاریخ فرهنگی ایران می‌گشاید؛ دورانی که نخستین نشانه‌های توجه به کودکان در مطبوعات فارسی‌زبان شکل گرفت. این اثر با تکیه بر اسناد و نشریات تاریخی، نشان می‌دهد که چگونه آموزش، تربیت و آگاهی‌بخشی به نسل نو در آستانه‌ی تحولات بزرگ اجتماعی و سیاسی ایران به تدریج جایگاهی مستقل در رسانه‌ها پیدا کرد.

درباره‌ی کتاب از باب قرائت اطفال

کتاب از باب قرائت اطفال نوشته‌ی سید علی کاشفی خوانساری، مخاطب را به سفری در صفحات مطبوعات کهن فارسی می‌برد؛ جایی که در لابه‌لای ستون‌های روزنامه‌ها و نشریات عصر قاجار، نخستین نشانه‌های توجه به کودکان آرام‌آرام پدیدار می‌شود. نویسنده با کاوش در این منابع تاریخی نشان می‌دهد که چگونه در سال‌هایی که جامعه‌ی ایران در آستانه‌ی دگرگونی‌های بزرگ قرار داشت، نوشته‌ها و مطالبی با هدف آموزش، تربیت و آگاهی‌بخشی به نسل نو در مطبوعات شکل گرفت و کم‌کم راه خود را به فضای رسانه‌ای آن دوره باز کرد.

نویسنده در کتاب از باب قرائت اطفال با رجوع به اسناد، روزنامه‌ها و نشریات دوره قاجار، نخستین مطالب، اشعار، مقالات و نوشته‌هایی را که با هدف آموزش، تربیت و آگاهی‌بخشی به کودکان منتشر شده‌اند، گردآوری و تحلیل کرده است. حاصل این پژوهش نشان می‌دهد که توجه به کودک به‌عنوان مخاطبی مستقل در مطبوعات ایران، سابقه‌ای طولانی‌تر از آنچه معمولا تصور می‌شود دارد و نشانه‌های آن را می‌توان سال‌ها پیش از صدور فرمان مشروطیت مشاهده کرد.

کودکان و کودکی در مطبوعات پیش از مشروطه ایران

ساختار کتاب از باب قرائت اطفال سید علی کاشفی خوانساری در هفت فصل تنظیم شده و از ترسیم بستر اجتماعی، فرهنگی و آموزشی ایران در دوره‌های محمدشاه، ناصرالدین‌شاه و مظفرالدین‌شاه قاجار آغاز می‌شود. خوانساری سپس روند پیدایش نخستین نشریات فارسی‌زبان، نشریات مدرسه‌ای و مطالب مرتبط با دانش‌آموزان و کودکان را بررسی می‌کند. نویسنده همچنین به معرفی و تحلیل نخستین نشریات ویژه‌ی نوجوانان پرداخته و ارتباط میان گسترش آموزش نوین، تاسیس مدارس جدید و شکل‌گیری مطبوعات کودک و نوجوان را مورد توجه قرار داده است.

سید علی کاشفی خوانساری در کتاب از باب قرائت اطفال انتشارات فراهم علاوه بر معرفی نشریات و محتوای آن‌ها، شرایط اجتماعی و سیاسی موثر بر شکل‌گیری این جریان فرهنگی را نیز واکاوی می‌کند. وجود کتابنامه‌ها و منابع مستقل در پایان هر فصل نیز امکان پیگیری و پژوهش بیشتر را برای علاقه‌مندان فراهم ساخته است.

این اثر پژوهشی تاریخی درباره‌ی مطبوعات و روایتی از چگونگی شکل‌گیری نگاه جامعه‌ی ایرانی به کودک، آموزش و فرهنگ‌سازی در آستانه‌ی دوران مدرن به شمار می‌آید. ازاین‌رو خرید کتاب از باب قرائت اطفال برای پژوهشگران تاریخ، روزنامه‌نگاری، ادبیات کودک و نوجوان، علوم تربیتی و همه‌ی علاقه‌مندان به تحولات فرهنگی ایران، فرصتی ارزشمند برای شناخت یکی از بخش‌های کمتر شناخته‌شده‌ی تاریخ مطبوعات فراهم می‌کند.

کتاب از باب قرائت اطفال برای شما مناسب است اگر

• به تاریخ مطبوعات کودک و نوجوان در دوره‌ی پیش از مشروطه، علاقه دارید.
• در حوزه‌ی ادبیات کودک و نوجوان پژوهش می‌کنید یا به ریشه‌های شکل‌گیری آن در ایران کنجکاو هستید.
• معلم، دانشجو یا پژوهشگر رشته‌های تاریخ، علوم تربیتی، ارتباطات و مطالعات فرهنگی هستید.
• به دنبال یک اثر مستند و مبتنی بر اسناد تاریخی برای شناخت جایگاه کودک در تحولات فرهنگی و اجتماعی ایران هستید.

در بخشی از کتاب از باب قرائت اطفال: کودکان و کودکی در مطبوعات پیش از مشروطه ایران می‌خوانیم

انتشار مطبوعات کودک و نوجوان ازسوی‌دیگر، پیامد عمومیت یافتن آموزش و رواج مدارس جدید است. تا زمانی که تعداد کودکانی که توانایی مطالعه دارند قابل‌ملاحظه نباشد، انتشار مطبوعات کودک و نوجوان بی‌معنی خواهد بود. از این‌رو، می‌بینیم که شکل‌گیری ادبیات کودک در معنای جدید و انتشار نشریاتی برای بچه‌ها به دنبال نهضت عمومی آموزش بروز می‌یابد.

آموزش سنتی در ایران بر مبنای مکتبخانه بود و در کنار آن برخی اعیان برای آموزش فرزندان خود از «معلم سرِخانه» استفاده می‌کردند. بچه‌ها عموماً از حدود پنج‌سالگی پا به مکتبخانه می‌گذاشتند. در مکتبخانه آموزش روخوانی قرآن، الفبا، خواندن و نوشتن فارسی، حساب، مقدمات صرف و نحو، برخی احکام و شرعیات و برخی حکایت‌ها و نکات اخلاقی شرح داده می‌شد. بچه‌ها پس از ورود به نوجوانی و طی مقدمات در مکتبخانه، در صورت نیاز به ادامه تحصیل، وارد حوزه‌های علمیه می‌شدند و در آن جا به تحصیل صرف و نحو عربی، منطق، احکام فقهی و... می‌پرداختند. تقریباً تمام مشاغل و دروس موردنیاز جامعه، اعم از ادبیات، فلسفه، طبّ، ریاضیات، هیئت، نجوم، تفسیر، فقه، تاریخ، قضا و... در حوزه‌ها آموخته می‌شد. این نظام آموزشی تقریباً از دوره صفوی متداول شده بود، هرچند که پیش‌از آن در طی سال‌های پس از اسلام تقریباً همین قاعده جاری بود. پیش‌از اسلام نیز گرچه آموزش عمومیت نداشت و خاص طبقات بالای نظام اجتماعی بود، آموزش مقدماتی و عالی به شکلی روشمند جریان داشت.

فهرست مطالب کتاب

پیشگفتار ویراست دوم
پیشگفتار ویراست اول
مقدمه
فصل اول: بستر اجتماعی فرهنگی برای شکل‌گیری مطبوعات کودک
فصل دوم: کودکان در نشریات فارسی پیش از دوره ناصری
فصل سوم: زاهریرادی باهرا، نشریه‌ای مدرسه‌ای
فصل چهارم: کودکان در روزنامه وقایع اتفاقیه
فصل پنجم: چند نخستین دیگر مرتبط با کودکان
فصل ششم: چند نشریه مرتبط با دانش‌آموزان در دوره ناصری
فصل هفتم: نشریات مرتبط در دوره مظفری
جمع‌بندی
نمایه