معرفی و دانلود کتاب هایکو: پیدایش هایکو؛ شیوه‌های مشترک سرایش شعر ژاپنی و فارسی

معرفی کتاب هایکو: پیدایش هایکو؛ شیوه‌های مشترک سرایش شعر ژاپنی و فارسی

شعر ژاپن و به‌ویژه هایکو در میان ایرانیان طرف‌داران بسیاری دارد؛ با این‌حال برداشت‌های نادرست و گاه ساده‌انگارانه از این قالب شعری، ناهوکو تاواراتانی را بر آن داشته تا کتابی روشنگرانه در این زمینه تألیف کند. این استاد زبان و ادبیات ژاپنی دانشگاه تهران، در کتاب هایکو، به چگونگی پیدایش این شعر کوتاه اما عمیق می‌پردازد؛ شعری که در عین ایجاز، جهانی از معنا را در خود جای می‌دهد.

درباره‌ی کتاب هایکو

ناهوکو تاواراتانی در کتاب هایکو، جایگاه شعر در فرهنگ ژاپن و کارکردهای آن را بررسی کرده و حتی با نگاهی تطبیقی، به ادبیات کلاسیک ایران و غزلیات حافظ نقب می‌زند تا از این رهگذر، شیوه‌های مشترک سرایش در شعر ژاپنی و فارسی را روشن کند. هایکو، همچون لحظه‌ای ناب از مکاشفه، مخاطب را به دیدن دوباره‌ی جهان فرامی‌خواند؛ جهانی که در سکوت، طبیعت و لحظه، معنا می‌یابد.

هایکو کوتاه‌ترین قالب شعر کلاسیک ژاپنی است که با زبانی ساده و تصویری، به موضوعاتی گسترده چون طبیعت، عشق، گذر زمان و تجربه‌ی زیسته‌ی انسان می‌پردازد. این شعر، زمزمه‌ای آرام در گوش لحظه‌ها است؛ شعری که به جای توضیح، نشان می‌دهد و به جای فریاد، نجوا می‌کند. ناهوکو تاواراتانی با معرفی دقیق و علمی این قالب به خوانندگان ایرانی، می‌کوشد سوءتفاهم‌ها را از میان برداشته و تاریخچه‌ی معتبر و ارزشمندی از هایکو ارائه داد.

ایجاز شرقی؛ پیوند هایکو و شعر فارسی

انواع شعر کلاسیک ژاپنی، چگونگی پیدایش هایکو و رابطه‌ی آن با ذن، از جمله مباحثی است که ناهوکو تاواراتانی در کتاب هایکو: پیدایش هایکو؛ شیوه‌های مشترک سرایش شعر ژاپنی و فارسی به آن‌ها می‌پردازد. در این میان، هایکو نه صرفاً یک قالب شعری، بلکه شیوه‌ای از نگریستن به هستی معرفی می‌شود؛ نگاهی که در آن، لحظه‌ای کوتاه می‌تواند حامل معنایی بی‌انتها باشد.

در فصل دوم کتاب هایکو، با عنوان تفسیر غزلیات حافظ به روش رنکو، نویسنده رویکردی بدیع اتخاذ می‌کند. او با ارائه‌ی توضیحاتی خواندنی درباره‌ی شعر هجایی ژاپنی، غزلیات حافظ را از زاویه‌ای نو بررسی می‌کند؛ زاویه‌ای که برای خواننده‌ی ایرانی هم تازگی دارد و هم جذابیت. پس از آن، مبحث هایکو و شعر سبک هندی مطرح می‌شود که می‌توان آن را نوعی نقد تطبیقی و تاریخی میان شعر دو ملت ایران و ژاپن دانست.

در فصل سوم کتاب هایکو: شیوه‌های مشترک سرایش شعر ژاپنی و فارسی، شاعران هایکوسرای ایرانی معرفی می‌شوند؛ از جمله منجیک، آغاجی و کسرایی مروزی. ناهوکو تاواراتانی بیش از آن‌که بر مضمون شعر تمرکز کند، فرم و ساختار را زیر ذره‌بین قرار می‌دهد. او پس از بررسی انواع شعر کوتاه کلاسیک فارسی مانند رباعی، دوبیتی، تک‌بیتی و ترانه، به شاعران معاصری می‌پردازد که شعرهای کوتاه خود را با نام‌هایی چون طرح، خسروانی و نوخسروانی معرفی کرده‌اند. این بخش نشان می‌دهد که روح ایجاز و لحظه‌نگری، از دیرباز در شعر فارسی نیز حضور داشته است.

ناهوکو تاواراتانی با تسلط بر هر دو زبان و غرق شدن در دنیای شعر و ادب ایران و ژاپن، اثری پژوهشی، دقیق و قابل اعتماد در اختیار علاقه‌مندان قرار داده است. باید از انتشارات بهجت برای چاپ و انتشار کتاب هایکو سپاسگزار باشیم.

کتاب هایکو برای شما مناسب است اگر

• به مطالعه‌ی انواع سبک‌های شعر کوتاه و بلند در فرهنگ‌ها و ملیت‌های مختلف علاقه‌مندید.
• شعر هایکو همواره برایتان جذاب بوده و می‌خواهید درک عمیق‌تر و درست‌تری از آن به دست آورید.
• شیفته‌ی ادبیات ژاپن هستید و دوست دارید اثری بخوانید که ریشه‌های مشترک ادبی میان ایران و ژاپن را با نگاهی پژوهشی و شاعرانه بررسی می‌کند.

در بخشی از کتاب هایکو: پیدایش هایکو؛ شیوه‌های مشترک سرایش شعر ژاپنی و فارسی می‌خوانیم

در ژاپن نیز در دوران باستان و وسطا، شاعران مانند ایرانیان شعر می‌سرودند. «مان یوشو» (تدوین در قرن هشتم میلادی) را باز کنید خواهید دید یک شاعر با استفاده از چند نوع قالب شعر گفته است. رفته‌رفته گرایش ژاپنی‌ها به یکی از قالب‌ها به نامِ «تانکا» بیشتر شد و سایر قالب‌ها منسوخ گردیدند، و در نتیجه مدت مدیدی تانکا یگانه قالب شعر ژاپنی بود. اما با به وجود آمدن «رنگا»، شاعر به این قالب هم شعر می‌گفت. پس از پدید آمدن شاعران حرفه‌ای که از طریق شرکت در مسابقات رنگاسرایی و تدریس رنگا به مردم امرار معاش می‌کردند، انتخاب قالب توسط شعرا تخصصی شد؛ شاعرانی بودند که فقط تانکا می‌سرودند و شاعرانی دیگر بودند که صرفاً رنگا و یا هایکایی می‌سرودند. باشو، استادِ هایکایی بود و از او مجموعۀ شعری با قالب تانکا به جای نمانده است. پس از دوران تجددگرایی در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم هم، این وضع باقی ماند. گرچه شیکی، نظریه‌پرداز ادبیاتِ آن دوران، هم به تانکا و هم به هایکو شعر می‌گفت، شاگردانش به دو دسته تقسیم شدند؛ یا تانکا می‌سرودند، یا هایکو می‌ساختند. در ضمن در اوایل قرن بیستم با ورود و معرفی شعر کشورهای غربی، شعر آزاد در ژاپن به وجود آمد و شعرای آزادسرا هم پا به عرصۀ حیات نهادند. اکثرشان هم به‌تدریج کار خود را در محدودۀ شعر آزاد محدود کردند. شاعران ژاپنی در دوران معاصر به سه دستۀ تانکاسرا، هایکوسرا و شعرِ آزادسرا تقسیم شده‌اند، و یا اگر شاعری به وسیلۀ سه نوع قالب فوق شعر بگوید، فقط به بهترین و فراوان‌ترین قالب مورد استفادۀ او توجه و ارزیابی می‌شود. پس نتیجه می‌گیریم در ژاپن حریم و مرز فرم‌های شعر تک‌تک شاعران مشخص است. وقتی که می‌گویند: «او شاعر است.»، همیشه این سؤال در پی آن می‌آید: «او چه نوع شعر می‌گوید؟ تانکا، هایکو و یا شعر آزاد؟»

فهرست مطالب کتاب

پیشگفتار
فصل اول: هایکو چیست؟
سوء تفاهم دربارۀ هایکو
جایگاه شعر در ژاپن و کاربرد آن
انواع شعر کلاسیک ژاپنی
پیدایش هایکو
فصل دوم: تفسیر غزلیات حافظ به‌روش رنکو
تفسیر رنکووار از غزلیات حافظ
فصل سوم: چند نکته دربارۀ هایکو
هایکو و شعر سبک هندی
از دربار تا کوچه تأثیر تحولات سیاسی و اجتماعی بر ادبیات
ذن و هایکو
شعرای هایکوسرا
کلام آخر
منابع