کتاب دوزبانگی و کنترل شناختی

کتاب دوزبانگی و کنترل شناختی، پژوهشی میان‌رشته‌ای به قلم رامش کومار میشرا است که دوزبانگی را عاملی تقویت‌کننده در زمینه‌ی کنترل شناختی می‌داند. نویسنده توانسته است با دیدگاهی انتقادی، منسجم و جامع رابطه‌ی میان دوزبانگی و کنترل شناختی را تشریح کند و با نشان دادن پیچیدگی‌های پژوهشی این حوزه، تصویری مستند و به دور از کلیشه‌های رایج از مفهوم دوزبانگی ارائه دهد.

درباره‌ی کتاب دوزبانگی و کنترل شناختی

کتاب دوزبانگی و کنترل شناختی (Bilingualism and Cognitive Control) اثری از رامش کومار میشرا (Ramesh Kumar Mishra)، دانشمند حوزه‌ی علوم شناختی است و به بررسی پیوند میان دوزبانگی و کنترل شناختی پرداخته است. از نظر میشرا، کنترل شناختی مجموعه‌ای از فرایندهای عالی ذهنی است که امکان انتخاب کردن، بازداری و تغییر را در رفتار و تمرکز انسان فراهم می‌کنند. برای مثال توانایی حفظ تمرکز در حضور عوامل حواس‌پرتی، جابه‌جایی انعطاف‌پذیر بین تکالیف مختلف و به‌روز کردن مداوم اطلاعات در حافظه‌ی کاری از مصداق‌های کنترل شناختی محسوب می‌شوند.

در این اثر پژوهشیِ بینارشته‌ای، شواهد نشان می‌دهند که اثر نوروپلاستیسیتی شناختی در مغز افراد دوزبانه، باعث افزایش طول عمر عملکرد مغز آنان شده است. در واقع فرد دوزبانه، به دلیل فعال بودن هم‌زمان دو نظام زبانی در ذهنش، ناگزیر است به‌طور مداوم واکنش‌های خودکار را مهار کند و دست به انتخاب بزند؛ درست همان چیزی که در قلب مفهوم کنترل شناختی قرار دارد.

دوزبانگی و کنترل شناختی: از نظریه تا شواهد تجربی

رامش کومار میشرا با مرور دقیق پیشینه‌ی پژوهش‌ها، از مطالعات رفتاری کلاسیک تا یافته‌های تصویربرداری مغزی، نشان می‌دهد که چگونه استفاده‌ی مکرر از دو زبان می‌تواند ساختار و کارکرد شبکه‌های عصبی مرتبط با توجه و بازداری پاسخ را تحت تأثیر قرار دهد. نویسنده به‌جای بسنده کردن به گزاره‌ی ساده‌ی «دوزبانگی مفید است»، به‌طور نظام‌مند به این پرسش می‌پردازد که دوزبانگی در چه سطحی، در چه سنی، و در چه شرایطی می‌تواند با مزیت یا حتی بدون مزیت چشمگیر در کنترل شناختی همراه باشد. از این منظر، کتاب دوزبانگی و کنترل شناختی فراتر از ارائه‌ی یک روایت خطی از «مزیت دوزبانگی» حرکت می‌کند و به ظرایف طراحی پژوهش، نقش متغیرهای زمینه‌ای و اهمیت تفسیر محتاطانه‌ی داده‌ها توجه نشان می‌دهد.

در فصل‌های مختلف، مباحثی چون بازداری و مهار پاسخ، جابه‌جایی ذهنی بین تکالیف، انعطاف‌پذیری شناختی، و نقش حافظه‌ی کاری در عملکرد دوزبانه‌ها به تفصیل بررسی می‌شود. میشرا با معرفی آزمون‌های رایج مانند استروپ، فلانکر، سوئیچینگ تکلیف و پارادایم‌های حافظه‌ی کاری، به خواننده کمک می‌کند تا نه‌تنها نتایج مطالعات، بلکه سازوکارهای زیربنایی آن‌ها را نیز درک کند.

از نکات جالب کتاب دوزبانگی و کنترل شناختی آن است که صرفاً به گواهی مطالعات مثبت بسنده نمی‌کند، بلکه به پژوهش‌هایی هم می‌پردازد که نتوانسته‌اند تفاوت معناداری بین دوزبانه‌ها و تک‌زبانه‌ها نشان دهند و با طرح این یافته‌ها، تصویر واقع‌بینانه‌تری از پیچیدگی موضوع ارائه می‌کند. بحث درباره‌ی نقش نوع دوزبانگی (هم‌زمان در کودکی یا متوالی در بزرگسالی)، میزان استفاده‌ی روزمره از هر زبان، و تأثیر زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی نیز از دیگر محورهای جذاب اثر است که خواننده را از کلی‌گویی‌های رایج فراتر می‌برد.

یکی دیگر از جنبه‌های خواندنی این اثر پژوهشی، توجه آن به پیامدهای کاربردی پژوهش‌های دوزبانگی و کنترل شناختی است. رامش کومار میشرا نشان می‌دهد که چرا نتایج این حوزه فقط برای روان‌شناسان زبان یا زبان‌شناسان جالب نیست، بلکه برای آموزش، توان‌بخشی شناختی و حتی سیاست‌گذاری‌های زبانی در سطح جامعه اهمیت دارد. به‌عنوان نمونه، این پرسش مطرح می‌شود که آیا می‌توان از تجربه‌ی دوزبانگی به‌عنوان نوعی «تمرین شناختی» بهره گرفت، یا اینکه این اثرات بیش از آنکه تعمیم‌پذیر و قابل نسخه‌پیچی باشند، به ظرافت‌های زیستی جهان هر فرد وابسته‌اند. همین نگاه انتقادی، کتاب دوزبانگی و کنترل شناختی را از تبدیل شدن به یک متن صرفاً تبلیغی درباره‌ی مزایای دوزبانگی دور نگه می‌دارد.

دوزبانگی به‌مثابه‌ی تمرین ذهنی: واقعیت‌های علمی و افسانه‌های رایج

در مجموع، رامش کومار میشرا در این اثر توانسته است تصویری منسجم، مستند و درعین‌حال انتقادی از رابطه‌ی دوزبانگی و کنترل شناختی ترسیم کند. او با ترکیب مرور نظام‌مند پژوهش‌ها، توضیح روشن مفاهیم بنیادی و طرح پرسش‌های باز برای تحقیقات آینده، کاری می‌کند که خواننده نه‌فقط با نتایج چند مطالعه‌ی شناخته‌شده، بلکه با منطق و روش‌شناسی کل حوزه آشنا شود.

مزیت اصلی کتاب در این است که از دو دام افراط و تفریط می‌گریزد: نه دوزبانگی را به‌عنوان نسخه‌ای معجزه‌آسا برای ارتقای توانایی‌های ذهنی معرفی می‌کند و نه آن را بی‌اثر و کم‌اهمیت جلوه می‌دهد، بلکه با تکیه بر شواهد، پیچیدگی‌ها و شرط و شروط این رابطه را آشکار می‌سازد. مهناز کربلائی صادق، ایمان قوامیان و افسانه محمدی شاهرخ آبادی وظیفه‌ی ترجمه‌ی کتاب دوزبانگی و کنترل شناختی را برعهده گرفته و نشر نویسه‌ی پارسی آن را به چاپ رسانده است.

کتاب دوزبانگی و کنترل شناختی برای شما مناسب است اگر

• دانشجو و پژوهشگر حوزه‌های عصب‌شناسی، روان‌شناسی، علوم شناختی و زبان‌شناسی هستید و به حوزه‌ی روان‌شناسی زبان علاقه‌مندید.
• می‌خواهید پژوهشی مستدل و جامع درباره‌ی کارکردهای ذهن انسان در یادگیری زبان دوم بخوانید.

در بخشی از کتاب دوزبانگی و کنترل شناختی می‌خوانیم

یک انسان دیرینه‌شناس مشهور به نام ایان تاترسال هنگام نقد و بررسی کتاب چامسکی (برویک و چامسکی، 2017) مشاهده کرد که با حذف سیستم‌های نوشتاری، صحبت کردن درباره تکامل زبان انسان به هر صورت عینی دشوار است (تاترسال، 2016). حقیقتاً هیچ شواهدی مبنی بر اینکه یک دوره زمانی خاص که انسان‌ها با استفاده از نحو شروع به صحبت کرده‌اند وجود ندارد‌. تاترسال (2014). هم‌چنین یافته‌های مختلفی رد می‌کند ‌مانند مصنوعات باستان‌شناسی و سلاح‌های سنگی دست‌ساز که باستان شناسان برای بحث در این زمینه از آن استفاده می‌کنند که انسان خردمند سیستم‌های شناختی پیچیده برای تکامل زبان داشتند. بنابراین، این طرح «ادغام» حاصل یک جهش ژنتیکی است که باید بدون شواهد عینی مربوطه پذیرفته شود‌. هیچ مدرکی از سایز افزایش یافته مغز و ابعاد رشد در انسان امروزی برای تأیید این واقعیت که این افزایش سایز باعث افزایش ظرفیت و توانایی مغز شده باشد، نیست‌. بولهویس و همکاران (2015) نوشت «موضوعات تکامل یا عملکرد اساساً متفاوت با موارد مرتبط با مکانیسم است، بنابراین تکامل هرگز نمی‌تواند مکانیسم‌ها را "توضیح" دهد‌. در ابتدا ممکن است سایر تکاملی یک خصیصه انسانی از روش‌های متفاوتی از جمله تبار مشترک، همگرایی یا پیش سازگاری آغاز شده باشد‌. و این قضیه که بتوانیم بگوییم کدامیک از این احتمالات (یا ترکیب آن‌ها) منطقی است، آسان نیست‌. مهم‌تر از همه تکامل به وسیله انتخاب طبیعی، عامل سببی هیچ یک از مکانیسم‌های شناختی یا عصبی نیست‌. انتخاب طبیعی را می‌توان یکی از عوامل ایجادکننده برای تغییر تکاملی روند تاریخی دانست، اما این صرفاً بیانگر ماهیت نظریه تکامل است که آیا برای افراد دیگری که هنوز به دنبال شواهد قدیمی برای تبیین تکامل زبان هستند قابل قبول است؟

توصیف یک جهش تصادفی که به سرعت یک مکانیسم محاسباتی قدرتمندی مثل «ادغام» ایجاد کرده ممکن است از لحاظ تکاملی پیچیده به نظر برسد‌. لیبرمن (2016) حامی دیدگاه تکاملی-توسعه نوشت: «انسان‌ها تنها گونه زنده‌ای هستند که دارای زبانند، اما به نظر نمی‌رسد که مکانیسم تکاملی آن منحصربه فرد و مختص انسان باشد‌. تکامل زبان انسان به عملکرد انتخاب طبیعی بر روی تنوع بیولوژیکی ارثی بستگی دارد‌.