معرفی و دانلود کتاب به رنگ عشق: دلبری و دلدادگی در شاهنامه

معرفی کتاب به رنگ عشق: دلبری و دلدادگی در شاهنامه

کتاب به رنگ عشق نوشته‌ی محمد آخوندی، تلاشی برای بازخوانی یکی از جنبه‌های کمتر دیده‌شده‌ی شاهنامه است؛ جایی که عشق، دلدادگی و روابط عاطفی شخصیت‌ها، در کنار حماسه و پهلوانی معنا پیدا می‌کند. این کتاب با نگاهی تحلیلی و در عین حال روایت‌محور، نشان می‌دهد که شاهنامه فقط میدان نبرد و قدرت نیست، بلکه جهانی سرشار از احساس و پیوندهای انسانی هم در دل خود دارد.

درباره‌ی کتاب به رنگ عشق

کتاب به رنگ عشق سراغ داستان‌ها و شخصیت‌هایی از شاهنامه می‌رود که عشق در سرنوشت آن‌ها نقشی تعیین‌کننده دارد. محمد آخوندی با نگاه به روایت‌های عاشقانه‌ای چون زال و رودابه، بیژن و منیژه و دیگر نمونه‌های برجسته، تلاش می‌کند مفهوم دلبری و دلدادگی را در بستر زبان، فرهنگ و جهان‌بینی فردوسی بررسی کند. نگاه این کتاب بیشتر بر تحلیل معنا و کارکرد عشق در پیشبرد داستان‌ها متمرکز است، نه صرفاً بازگویی روایت‌ها.

محمد آخوندی نشان می‌دهد که عشق در شاهنامه اغلب نیرویی است که قهرمانان را به انتخاب، خطر و حتی تغییر مسیر زندگی سوق می‌دهد. این دلدادگی‌ها گاهی در تضاد با قدرت، سیاست یا سنت قرار می‌گیرند و همین تضادها به غنای روایت می‌افزایند. کتاب به رنگ عشق تلاش می‌کند این لایه‌ی احساسی را از دل متن شاهنامه بیرون بکشد و آن را با زبانی امروزی و قابل فهم توضیح دهد.

عشق در دل حماسه

یکی از نقاط قوت کتاب به رنگ عشق، توجه به پیوند میان عشق و حماسه است. محمد آخوندی نشان می‌دهد که دلدادگی در شاهنامه نه یک عنصر حاشیه‌ای، بلکه بخشی از منطق روایت است؛ عنصری که به شخصیت‌ها عمق می‌دهد و آن‌ها را از تیپ‌های صرفاً قهرمانانه فراتر می‌برد. این رویکرد باعث می‌شود خواننده با شاهنامه نه فقط به‌عنوان اثری حماسی، بلکه به‌عنوان متنی سرشار از تجربه‌های انسانی مواجه شود.

کتاب به رنگ عشق توسط انتشارات شمع آوید منتشر شده و در دسته‌ی کتاب‌های نقد و بررسی شعر قرار می‌گیرد.

در بخشی از کتاب به رنگ عشق: دلبری و دلدادگی در شاهنامه می‌خوانیم

همان‌گونه که گفته شد چند عامل باعث گردیده که متانت عاشق و معشوق در داستان‌های عاشقانۀ اسطوره‌ای و پهلوانی مدّ نظر باشد اول برای حفظ ارزش پهلوانان و رعایت اصول حماسه، دوم پاکی عشق و نیالودن ساحت این عرصه به خواهش‌های پست است.

«در داستان تهمینه دختر پادشاه سمنگان تعادل عاشق و معشوق به هم می‌خورد. یک‌طرف رستم است و طرف دیگر دختری از مردم توران که با وجود پادشاه‌زادگی فردوسی او را در برابر رستم چنان کوچک می‌بیند که حتی پهلوان بزرگ را یک‌بار هم این‌قدر تنزّل نمی‌دهد که او را قبلاً ببیند و طَرْفِ عشقی بیندازد. خضوع تام و عجز کامل از جانب دختر است. رستم با وجود مَستی خود و حُسن بی‌مانند تهمینه و نژاد عالی دختر پادشاه سمنگان، متانت را از دست نداده مراسم زناشویی را کاملاً رعایت می‌کند. (البته به گمان برخی از پژوهندگان، پیمان ­بستن رستم و تهمینه برساختۀ زمان­های پسین­تر است؛ که به خدای‌نامه‌ نیز راه یافته و در شاهنامه هم بیان شده است).

همچنین در عشق منیژه و بیژن با اینکه عاشق پهلوانی جوان از دلیران درجۀ دوم ایران است و معشوقه دختر پادشاهی بزرگ و نامدار چون افراسیاب که چند سال بر ایران هم فرمانروایی کرده است باز عجز و نیاز از جانب منیژه است؛ زیرا که در چشم فردوسی هرچند عشق مراتب و طبقات و نژادها را یکسان می‌کند؛ لکن باز یک پهلوان ایرانی را در برابر دختری تورانی خوار نمی‌سازد.

فهرست مطالب کتاب

پیشگفتار
پردۀ نخست: دلبری و دلدادگی
دلدادگی
عشق در ادب فارسی
عشق و داستان
عشق و حماسه
کاربرد واژه‌های عاشقانه در شاهنامه
انواع عشق در شاهنامه
سلحشورانه یا شهسوارانه
رُمانْس در شاهنامه
عشق پهلوانان
سفر اکتشافی عاشق به کشور بیگانه
عشق پادشاهان
تراژدی عشق در شاهنامه
روی دادن فاجعه در تراژدی عشق
اهریمنی بودنِ زن و زمین در اساطیرِ کهن
گونه‌های دل باختن در شاهنامه
با دیدن و نخستین نگاه
از راه خواب دیدن
پیشگامی در ابراز عشق
متانت پهلوان در برابر معشوق
زیبایی‌شناسی دلبر و دلداده در شاهنامه
ویژگی‌های دلبران (دختران)
ویژگی‌های اخلاقی زنان
توصیف دلدادگان (پسران)
بهار و عاشقی
عشق و موسیقی
نقش نجوم در ایجاد عشق
نمونه‌های نقش نجوم در ایجاد عشق
نقش افراد واسطه در ایجاد عشق
نقش دایه
کنیزک
مادر
ریدَک یا پسرک غلام
مردان مشاور
افراد ناشناس
ارتباط دختران و پسران در عشق
دست دادن
وفاداری در عشق
شرم‌آگینی فردوسی در بیان مطالب عاشقانه و زبان اروتیک
بُن‌مایۀ عشق و کهن‌الگوی آنیما و آنیموس در عاشقانه‌های شاهنامه
پردۀ دوم: داستان‌های دلبری و دلدادگی در شاهنامه
جمشید و سَمَن‌ناز یا پریچهره
کَیکاووس و سودابه
رستم و تهمینه
نگاهی به این داستان
سهراب و گُردآفرید
نگاهی به این داستان
سیاوش و جَریره
‏سیاوش و فَرنگیس
نکته این داستان
فریبرز و فرنگیس
بیژن و منیژه
گشتاسب و کتایون
اردشیر و گُلنار
خسرو و شیرین
پرده سوم
فرهنگ و آئین‌های ازدواج در شاهنامه
نکوهش چندهمسری
فرق ازدواج و عشق
ازدواج با کنیزکان
ازدواج با نگاه سیاسی
ازدواج با محارم
ازدواج پدر با دختر
ازدواج با دختر برادر (ازدواج اسکندر با روشنک)
ازدواج با نامادری
ازدواج با زن برادر
عقد مطابق با کیش و آیین
ازدواج با هم‌طبقه
ازدواج درون‌همسری
ازدواج برون‌همسری
منحصر بودن برون‌همسری به مردان
تصاحب کردن دختر دیگران بدون ازدواج
اراده برای ازدواج از سوی مرد یا زن و اجازه گرفتن از پدر و مادر برای ازدواج
خواستن نظر دختر در ازدواج
اغوای مردان ایرانی توسط زنان اَنیرانی
مخالفت پدر دختر
وفاداری زن
زن سروری در ازدواج
خواستگاری در ازدواج
دیدن روی عروس و گرفتن هدیه
جشن نامزدی
آزمودن داماد
داماد گُزینی
داماد سِتیزی
دادن جهاز عروس
نمونه‌ای از جهیزیه عروس
نوشتن فهرست جهیزیه عروس: سیاهه یا رونوشت جهیزیه
جشن عروسی
پدرمکانی و مادرمکانی: «تولد فرزند پسر و پرورش او نزد مادر»
پردۀ چهارم: داستان‌های ازدواج در شاهنامه
ازدواج پسران فریدون و دختران پادشاه یمن
ازدواج پَشَنگ و دختر ایرج
ازدواج کیکاووس و دختر تورانی، مادر سیاوش
گیو و بانوگشسپ
میرین و دختر دوم قیصر روم
اَهرَن و دختر قیصر روم
داراب و ناهید دختر فیلقوس
اسکندر و روشنک
اسکندر و فَغِستان
ساسان و دختر بابک
شاپور اول و دختر مِهرکِ نوشزاد
طایر شاهِ غسّانیان و نوشه
شاپورِ ذوالاکتاف و مالکه دختر نوشه(دختر عمّۀ شاپورِ ذوالاکتاف)
شاپورِ ذوالاکتاف و کنیزک ایرانیِ اسیر رومیان
ازدواج‌های بهرامِگور
بهرام و آرزو دختر ماهیار
بهرام و سِپِیْنْوَد دختر شَنگُل پادشاه هند
قباد و دختر دهقانِ خوزستانی
انوشیروان و مادر نوشزاد
انوشیروان و دختر خاقانِ چین
مای و زنِ جَمهور
بهرامِ چوبینه و دختر خاقان چین
گُسْتْهَم و خسروپرویز و گُردُیه خواهر بهرامِ چوبین
سخن پایانی
منابع
فهرست نمایه