کتاب صوتی دید در تاریکی: از سایه‌های درونمان نترسیم

پایان شب سیه سپید است؟! ماریانا الساندری در کتاب صوتی دید در تاریکی، مفهوم «رنج» را از گلوگاه تاریخ فلسفه گذر می‌دهد و نظر اندیشمندان قرون مختلف، به‌ویژه اهالی فلسفه‌ی اگزیستانسیالیسم را درباره‌ی معنای درد و تیره‌روزی زندگی انسان می‌پرسد. او همچنین به فرهنگ‌های مختلف گریزی می‌زند و از دانشمندان علم روانشناسی مدد می‌جوید تا بتواند دلیلی برای استعاره‌ی تاریکی و روشنایی و جهان‌شمول بودن این تشبیه با دو مفهوم غم و شادی پیدا کند.

درباره‌ی کتاب صوتی دید در تاریکی

آیا نور و روشنایی همیشه به معنای آگاهی و حقیقت و امید است؟ چرا غم و اندوه و حتی ترس و تنهایی به تاریکی شب تشبیه می‌شود؟ اگرچه که این مقوله در تار و پود زبان و فرهنگ جمعی ما حل شده است، اما همچنان می‌تواند موضوع کنجکاوی‌برانگیزی باشد؛ مخصوصاً برای فیلسوف دغدغه‌مندی مثل ماریانا الساندری (Mariana Alessandri). او در کتاب صوتی دید در تاریکی (Night Vision) به‌عنوان پژوهشی فلسفی و روانشناختی به سراغ این سوژه‌ی جذاب و متفاوت رفته است.

نور امید و روشنایی، یک خودفریبی تاریخی!

وقتی ردپای تاریکی و روشنایی را در متون فلسفی دنبال می‌کنیم به تمثیل معروف غار از افلاطون می‌رسیم؛ نظریه‌ای که طبق آن نور و خورشید نمادی از آگاهی و حقیقت است و تاریکی نشانه‌ای از جهل و غفلت. از آن روز تا به حال، همه در حال فراری دسته‌جمعی هستیم، فرار از تاریکی. همه‌ی ما تلاش می‌کنیم تا جای ممکن خود را از احساس غم و خشم و افسردگی دور کنیم و به جای آن بذر امید و انگیزه و لبخند در دل بکاریم. ذهن خود را با پیام‌های انگیزشی پر می‌کنیم و حالات تاریک روان خود را از یکدیگر پنهان می‌سازیم. اما مگر نه اینکه زندگی ترکیبی از تاریک و روشنایی است؟

نویسنده‌ی کتاب صوتی دید در تاریکی برای نقد بر نظرات افراطی درباره‌ی نور و تاریکی، دست به دامان فلاسفه‌ی رواقی و وجودگرا می‌شود. او تأکید می‌کند که انکار «نیمه‌ی تاریک درون» یک دروغ مهلک است که در نهایت چیزی جز حس شرم و سرافکندگی برای انسان باقی نمی‌گذارد. او به جای تلاش بی‌فایده برای کنار گذاشتن حالات و احساسات بد، پیشنهاد تازه و بهتری دارد: پذیرش تاریکی!

بینایی در تاریکی: زمانی که تاریکی، حقایق زندگی را آشکار می‌کند

ماریانا الساندری به جای ترسیم جهانی که در آن نور بر تاریکی غلبه می‌کند، جهانی می‌سازد که در آن تاریکی و روشنایی کنار یکدیگر معنا پیدا می‌کنند و سایه‌های درونی، نه یک نشانه‌ی بد و منفی، بلکه بخشی از راه کشف حقیقت هستند. او نام این فرایند را دیدن در تاریکی می‌گذارد و در کتاب خود به طور مفصل دراین‌باره حرف می‌زند. از شما دعوت می‌کنیم برای تماشای موهبت‌های پنهان زندگی خود و درک بهتر معنای احساسات تیره و روشن به این راهنمای فلسفی گوش بسپارید.

این کتاب با تلاش نشر صوتی نیک و همکاری انتشارات بذر خرد تهیه شده است و با صدای نسترن نجاران و ترجمه‌ای از لیلا خادم الحسینی به گوش شما می‌رسد.

کتاب صوتی دید در تاریکی برای شما مناسب است اگر

• می‌خواهید نظر فلاسفه‌ی اگزیستانسیالیست درمورد اندوه و رنج انسان را بدانید.
• به دنبال یک راهنمای فلسفی الهام‌بخش برای درک بهتر زندگی و نقاط تاریک و روشن آن هستید.

در بخشی از کتاب صوتی دید در تاریکی: از سایه‌های درونمان نترسیم می‌شنویم

همه‌ی ما لحظاتی در زندگی داریم که در اعماق تاریکی -‌روزهای طولانی سرشار از ابهام و اندوه، ساعت‌های شک و تردیدی که آسمان ذهن را ابری می‌کنند، افسردگی عمیقی که به نظر می‌رسد با وجود آن دیدن راهی به جلو ناممکن است‌- سقوط می‌کنیم و اغلب اوقات این لحظات را همچون راز پیش خود نگه می‌داریم و از آن‌ها صحبت نمی‌کنیم. تمام چیزی که ما می‌خواهیم کمی نور، کمی وضوح و کمی آفتاب است. ما مشتاق طلوع یک روز جدید هستیم. حتی زمانی که احساس خوبی داریم پیوسته به نور متوسل می‌شویم. ما «نور را می‌بینیم»، لحظات «درخشانی» داریم و به‌دنبال «نور انتهای تونل» می‌گردیم. ما جذب افرادی می‌شویم که «می‌درخشند» یا لبخندی «درخشان» دارند. حداقل در ایالات‌ متحده که از دیرباز سرزمین چنگ‌زدن به فرصت‌ها، خوش‌بینی و قدرت تفکر مثبت بوده است، ما با نور تغذیه شده‌ایم. ما آن را با همه‌چیز، از امنیت تا هوش، آرامش، امید، پاکی، خوش‌بینی، عشق، شادی، تفریح تا سبکسری مرتبط می‌دانیم. با تمام چیزهای خوب. این معادلات کوچک در کنار هم استعاره‌ی نور را تشکیل می‌دهند که می‌گوید روشنایی بر تاریکی مقدم است، زمان‌های آفتابی شادتر از اوقات ابری هستند و حالات روحیِ سرزنده بر حالات دلگیر و اندوهناک برتری دارند.

این کتاب درمورد تمایل ما به جفت‌کردن نور با خوبی و تاریکی با بدی است. ما به ریشه‌های زیربنایی این جفت‌شدگی، وعده‌هایش و درنهایت اثرات مخرب آن می‌پردازیم. قابل درک است که می‌خواهیم از تاریکی دوری کنیم، اما با تعقیب نور به خودمان آسیب می‌زنیم. آنچه در آینده به آن نیاز داریم این است که دست از تلاش برای روشن‌کردن تاریکی با نور برداریم و درعوض یاد بگیریم که در تاریکی ببینیم.

فلاسفه‌ای مثل من نزدیک به 2500 سال است که در‌مورد نور و تاریکی به‌مثابه‌ی استعاره‌هایی برای دانش و نادانی و خیروشر فکر می‌کنند. افلاطون در کتاب جمهور از طریق شخصیت سقراط این جفت‌شدگی را پیشنهاد کرد. سقراط برای دوستانش داستانی از زندانیانی تعریف می‌کرد که به‌زور در غاری نگه داشته شده‌ بودند و از وجود خورشید در بیرون از غار ‌خبر نداشتند. بسیاری از فلاسفه، ترم به ترم، دانشجویان بیچاره را با تمثیل غار افلاطون شکنجه می‌دهند. من هم همین کار را در اولین جلسه‌ی درس «مقدمه‌ای بر فلسفه» انجام می‌دهم.