کتاب صوتی دشت سوزان

خوان رولفو در کتاب صوتی دشت سوزان، ما را به دل دشت‌های سوزان مکزیک و مردمانی می‌برد که برای ادامه‌ی زندگی، دست از هیچ تلاشی نمی‌کشند. در این کتاب که شامل مجموعه‌ای از داستان‌های کوتاه است، بیم‌ و امید، خشم و عطوفت و از دست رفتن آرزوها را به تماشا می‌نشینیم. شایان ذکر است که این کتاب موفق شده در فهرست بلند جایزه معتبر جمهوری آگاهی نامزد شود.

درباره‌ی کتاب صوتی دشت سوزان

بعد از انتشار کتاب دشت سوزان (The Burning Plain and Other Stories)، خوان رولفو (Juan Rulfo) به یکی از مهره‌های کلیدی ادبیات مکزیک بدل شد و آثارش به نمایندگان ادبیات مدرن مکزیک بدل شدند. کتاب صوتی دشت سوزان برای اولین بار در سال 1953 منتشر شد و مجموعه‌ای از 15 داستان کوتاه را در اختیار مخاطبان می‌گذاشت که همگی در چند نقطه،‌ با هم اشتراک داشتند. این داستان‌ها به نقاط خاصی از تاریخ مکزیک اشاره داشتند؛ انقلاب مکزیک (1917-1910) و شورش کریسترو (1929-1926) بستری هستند که داستان‌های این کتاب در آن‌ اتفاق می‌افتند.

خوان رولفو این دو نقطه از تاریخ مکزیک را به دلیلی هوشمندانه انتخاب کرده؛ هماهنگ کردن طبیعت سرزمینی خشک و بیابانی و سوزان، با برهه‌ای از تاریخش که همین‌قدر آشفته و بی‌ثمر به نظر می‌رسد. او در خلال داستان‌هایش توضیح می‌دهد که گرچه این آشوب‌ها با دلایلی امیدبخش به وجود آمدند و وعده دادند که زندگی مردم را بهتر می‌کنند، اما این وعده‌ها مثل هر وعده‌ی دیگری که از زمین سیاست بروید، پوچ و توخالی بودند.

البته خوان رولفو با وجود تمام این تفاسیر، رمان صوتی دشت سوزان را به صحنه‌ی اعتراض سیاسی و اجتماعی بدل نکرده است. در این کتاب اثری از سرزنش مولدان وضع موجود یا شعارهای سیاسی بر علیه این دسته دیده نمی‌شود. بلکه نویسنده به سادگی توصیفی از وضع زندگی مردم و آنچه آن‌ها برایشان رقم زدند ارائه می‌دهد تا قضاوت در این رابطه را به مخاطب بسپارد.

در یکی از داستان‌های کتاب، یعنی «عاقبت زمین‌دار شدیم»، قصه‌ی چهار کشاورز خسته را می‌شنویم که پس از سفری دشوار و طولانی در بیابانی بی‌پایان، به زمینی می‌رسند که از سوی دولت به آن‌ها واگذار شده است. آن‌ها هزار امید و آرزو برای زمین اهدایی دارند، اما این زمین، چیزی جز خشکی و بی‌آبی و بی‌ثمری نیست؛ منطقه‌ای که نه توانایی پرورش محصول دارد و نه امیدی به رونق.

این اثر ادبی، تصویری از وعده‌های توخالی مسئولان برای اصلاحات ارضی ارائه می‌دهد؛ وعده‌ای که قرار بود زندگی دهقانان را متحول کند، اما در واقعیت، آن‌ها را با زمین‌هایی بی‌ثمر و شرایطی دشوار تنها می‌گذارد. نویسنده با زبانی گزنده اما واقع‌گرایانه، حس سرخوردگی و ناامیدی شخصیت‌ها را به خوبی بازتاب می‌دهد و مخاطب را با حقیقت تلخ این وضعیت اجتماعی روبه‌رو می‌کند.

یکی دیگر از ویژگی‌های برجسته‌ی قلم خوان رولفو که باعث می‌شود تا او را با نویسندگانی همچون آنتون چخوف و ویلیام فاکنر قیاس کنند، سبک روایی و داستان‌گویی خاص اوست. او برای روایت داستانش دست به دامن عبارات ثقیل و کلمات دهان‌پرکن نمی‌شود، برعکس تمام داستان در ساده‌ترین شکل ممکن پیش می‌رود. اما آنچه این داستان‌های ساده را جذاب و شنیدنی می‌کند، تنوع گفتار و لایه‌به‌لایه بودن مفاهیم در آن‌هاست. جملات این قصه‌ها چنان مفهوم عمیقی دارند که می‌توانید از دل هر کدام هزاران معنی و حرف نگفته را بیرون بکشید. نویسنده گاهی داستان را در قالب تک‌گویی و مونولوگ شخصیت اصلی پیش می‌برد،‌ و گاهی نیز گویی که در حال روایت اخباری ساده باشد،‌ شوکه‌کننده‌ترین اتفاقات را به صورت یک روایت ساده و خبری بیان می‌کند. این تنوع همان‌ چیزی است که باعث می‌شود مخاطب تا انتها پای داستان بماند و از شنیدن خسته نشود.

کتاب صوتی دشت سوزان کاری از نشر صوتی آوانامه و انتشارات ققنوس است. این کتاب را با ترجمه‌ی فرشته مولوی و روایت مهدی خلیلی می‌شنوید.

نکوداشت‌های کتاب دشت سوزان

• رولفو دیدگاهی به جهان ارائه می‌دهد که آن‌قدر تاریک است که کورمک مک‌کارتی در مقایسه با او شبیه پی. جی. وودهوس به نظر می‌رسد؛ داستان‌هایی شبح‌وار، آغشته به خشونت و اندوه، و بااین‌حال، زیبا. (Kirkus)
• در میان نویسندگان معاصر مکزیک در سال 1959، انتظار می‌رود که خوان رولفو در زمره‌ی جاودانگان قرار گیرد. (نیویورک تایمز)
• آنچه این طرح‌ها را برجسته می‌کند، صداقت عمیق در به تصویر کشیدن شخصیت‌ها است؛ نقایص آن‌ها نه‌تنها برجسته شده، بلکه به شیوه‌ای ستایش‌آمیز نمایش داده شده‌اند، به گونه‌ای که یادآور دهقانان چخوف است. (پابلیشرز ویکلی)
• خواندن داستان‌های رولفو به معنای زندگی در مکزیک است، و در این مسیر، مکزیک نیز در وجود شما جای می‌گیرد. (NPR)

کتاب صوتی دشت سوزان برای چه کسانی مناسب است؟

اگر به داستان‌های کوتاه و اجتماعی خارجی از ادبیات مکزیک علاقه داشته باشید، این کتاب برایتان جذاب و شنیدنی خواهد بود.

در بخشی از کتاب صوتی دشت سوزان می‌شنویم

هنوز دستگیرم نشده چرا لاسرپنتینا به سرش زد از رود رد بشود، چون مى‌دانست که این رود همان رود هر روزى نیست. لاسرپنتینا هیچ‌وقت این قدر خل و رموک نبود. حتماً خواب‌آلود بوده که این طور خودش را به کشتن داده. آخر خیلى وقت‌ها وقتى در آغل را باز مى‌کردم، ناچار مى‌شدم از خواب بیدارش کنم، وگرنه تمام روز با چشم‌هاى بسته ساکت و آرام آن‌جا مى‌ماند و نفیر مى‌کشید، همان طور که همه گاوها در خواب نفیر مى‌کشند.

پس حتماً چرتش گرفته بوده. شاید وقتى ضربه سنگین آب را بر کفل‌هایش حس کرده، از خواب پریده. شاید بعد ترسیده و خواسته برگردد، اما هول شده و در آن آب سیاه و سفت گل‌آلود، پایش گرفته. شاید ماغ کشیده و کمک خواسته. فقط خدا مى‌داند چه ماغ‌هایى کشیده.

از مردى که دیده بود سیل گاو را با خودش مى‌برد، پرسیدم گوساله‌اش هم همراهش بوده یا نه. گفت که یادش نمى‌آید اما دیده که آب گاوى خال‌خالى را با خودش مى‌برد. گاو پاهایش به هوا رفته بوده و بعد برگشته و مرد دیگر اثرى از آثار گاو را ندیده. گفت که آن قدر تنه درخت و ریشه و شاخ و برگ روى آب شناور بوده و او هم آن قدر گرم کار هیزم گرفتن از آب بوده، که مطمئن نیست روى آب دام دیده یا تنه درخت.

این است که نمى‌دانیم گوساله زنده است یا به همراه مادرش رفته. اگر دنبال مادرش بوده که خدا به داد هردوشان برسد.