کتاب صوتی فراق بهشت اثر لوسی جونز؛ کتاب سال نشریه‌ی تایمز

کتاب صوتی فراق بهشت نوشته‌ی لوسی جونز و کتاب سال نشریه‌ی تایمز، جستاری درباره‌ی رابطه‌ی انسان و طبیعت است. البته نویسنده‌ی این پژوهش کار خود را به تعریف و تمجیدکردن از طبیعت خلاصه نمی‌کند بلکه به دنبال پرسش‌های کنجکاوانه‌تری می‌رود. او درباره‌ی چرایی و چگونگی نقش طبیعت در کیفیت زندگی انسان می‌پرسد و در نهایت مسئله‌ی چالش‌برانگیزتری روی میز می‌گذارد: در آینده‌ای که در آن طبیعت جایی ندارد، زندگی انسان چه شکلی خواهد بود؟

درباره‌ی کتاب صوتی فراق بهشت

چرا طبیعت را همیشه به مادر تشبیه کرده‌اند؟ آغوش مادرِ طبیعت چه آورده‌ای برای فرزند بازیگوش خود یعنی انسان دارد؟ در وصف ارتباط گسست‌ناپذیر میان انسان و طبیعت می‌توان به اندازه‌ی یک کتابخانه شعر سرود و ستایش‌نامه نوشت اما لوسی جونز (Lucy Jones) در حرکتی متفاوت تصمیم گرفته است تا علم و دانش بشر را به عنوان شاهد این محکمه دعوت کند و از آن درباره‌ی رابطه‌ی واقعی انسان و طبیعت بپرسد. شاید آن‌قدرها هم که می‌اندیشیدیم، طبیعت مادر بخشنده‌ای نباشد! در هر صورت باید جواب این سوال را در کتاب صوتی فراق بهشت (Losing Eden) دنبال کرد.

زمان زیادی از آن دوره که انسان‌ها روز را با روشنایی خورشید و شب را با نور ملایم مهتاب سر می‌کردند نگذشته است. حتی بین خاطرات دو نسل قبل از خود هم می‌توانیم به مواردی مثل خوابیدن در خنکای حیاط یا لذت آب‌تنی در قنات برخورد کنیم. بشر قرن‌ها و هزاره‌های بسیاری را در دامان طبیعت رشد و نمو کرده اما گویی تا نوبت به ما رسید، داستان انسان و عشقش به طبیعت به سر آمد.

کتاب صوتی فراق بهشت: یادآوری یک آشنای قدیمی

ما فرزندان طردشده‌ی مادر طبیعت حالا در ساختمان‌هایی شبیه به قوطی روز را به شب می‌رسانیم و عوض نور خورشید از لامپ‌های مصنوعی تغذیه می‌کنیم. کتاب صوتی فراق بهشت لوسی جونز با یادآوری این حقیقت نه چندان شیرین آغاز می‌شود: ما اولین نسل انسان‌های دورافتاده از طبیعت هستیم.

اما حتما گذر شما هم در بین بدو بدوهای روزانه به فضای سبز و پارک خورده است، باغچه‌هایی هرچند کوچک که وقتی از بین آن‌ها می‌گذرید ناخودآگاه ریه‌ی خود را از هوای خنک پر می‌کنید. شاید شما هم از آن دسته افرادی باشید که به محض برخورد به یک آبنمای شهری بی‌اختیار جایی کنار آن پیدا می‌کنید و وقفه‌ی کوتاه و دلنشینی برای خود می‌سازید.

سررشته‌ی رابطه‌ی انسان و طبیعت در پژوهش لوسی جونز

نویسنده‌ی کتاب فراق بهشت اولین سوال هوشمندانه‌ی خود را مقابل ما قرار می‌دهد: چرا با وجود تمام شکاف‌های زندگی مدرن با طبیعت، ما انسان‌های شهری همچنان شیفته و دلباخته‌ی ملاقات دوباره با محیط زیست هستیم؟ وصله‌ای که همچنان ما را به درختان و جویبار پیوند داده و عطش بوییدن گل‌ها را در وجودمان بیدار نگه داشته کجاست؟

آیا برای پیدا کردن ریشه‌های پیوند انسان و طبیعت باید به شهود و ناخودآگاه جمعی انسان رجوع کنیم؟ باید سرمنشأ آن را در عوامل فرهنگی و اجتماعی بجوییم یا جایی میان جهان شگفت‌انگیز روان به دنبال نخ نامرئی میان این موجود هوشمند و سرکش و خاستگاه زیستی او باشیم؟ لوسی جونز تمامی راه‌ها را امتحان می‌کند اما در نهایت، سوژه‌ی پژوهش خود را از مسیر علم روان‌شناسی پیش می‌برد. در ادامه‌ی کتاب صوتی فراق بهشت، فواید طبیعت در زندگی انسان را با وسواس بیشتری موشکافی خواهیم کرد.

حفاظت از محیط زیست؛ یک کلیشه یا مسئله‌ی مرگ و زندگی؟

شواهد علمی و تجربی‌ای که نقش طبیعت در سلامت روان را ثابت می‌کنند کم نیستند اما لوسی جونز در پی پرسش ریزبینانه‌تری می‌گردد: «وقتی طبیعت را از انسان بگیرید، چه بلایی به سر این موجود دوپا خواهد آمد؟» جهانی فرضی را تصور کنید که در آن بشر به هیچ جلوه‌ای از طبیعت دسترسی نداشته باشد؛ آن‌گاه ساختار روان انسان به چه شکلی در می‌آید و اصلا آیا چنین سیستمی همچنان می‌تواند سرپا بماند و به زیست خود ادامه دهد؟

در نهایت، بین تمامی این پرسش‌ها پرسش جنجالی‌تری وجود دارد: زمانی که پیوند انسان با طبیعت به پایان برسد، آیا ممکن است شاهد تولد موجود دوپایی باشیم که به انسان امروز شباهتی ندارد؟ شما می‌توانید با خرید کتاب صوتی فراق بهشت سرنخ هر یک از این پرسش‌ها را دنبال کنید. تا در نهایت به حقیقت مهم‌تری برسید: اهمیت پیوند با طبیعت یک کلیشه‌ی فرهنگی نیست، حقیقتی است که حیات بشر بر زمین را در آینده‌ای نه‌چندان دور تضمین می‌کند.

این کتاب با تلاش انتشارات توسعه محتوای لحن دیگر و همکاری نشر بیدگل به ثمر رسیده است و با ترجمه‌ی مریم خدادادی و صدای فروغ حداد برای شما روایت می‌شود.

جوایز و افتخارات کتاب فراق بهشت

• برنده‌ی جایزه‌ی K Blundell Trust از انجمن نویسندگان
• پرفروش‌ترین کتاب نشریه‌ی تایمز
• کتاب سال نشریه‌ی تایمز و نشریه‌ی تلگراف
• از نامزدهای فهرست جوایز وین‌رایت

نکوداشت‌های کتاب فراق بهشت

• کتابی روراست و پژوهشی با دقتی ریزبینانه، ستایشی عمیق و عاشقانه بر زیبایی‌های طبیعت. (نشریه‌ی دیلی میل)
• همه‌ی ما درباره‌ی فایده‌های پیاده‌روی در پارک شنیده‌ایم اما شاید عقیده‌مان در این باره ریشه در باورهای عامیانه داشته و نه حقیقتی تجربی. لوسی جونز پیوند میان ما و طبیعت را با دلیل و مدرک ثابت می‌کند. پژوهش‌ها می‌گویند ساکنین شهرهای سرسبز انسان‌های خوشحال‌تری هستند و کمتر به سراغ خشونت می‌روند. کتاب فراق بهشت معجونی آمیخته به تجربیات شخصی و شواهد علمی است، همچنین نویسنده آشکار می‌کند که چطور توانسته به کمک پیوستگی با طبیعت معنای زندگی‌اش را پس از یک دوره‌ی بحران روحی از نو بازیابی کند. (نشریه‌ی تایمز)
• اثری گیرا و شورانگیز! لوسی جونز با دقتی مثال‌زدنی به دنبال پاسخی برای این پرسش می‌گردد: «آیا هم‌سویی با طبیعت می‌تواند به شکل ملموس بر ذهن ما تاثیر بگذارد؟» و این اتفاق چرا و چگونه رخ می‌دهد. (نشریه‌ی آیریش تایمز)

کتاب صوتی فراق بهشت برای شما مناسب است اگر

• می‌خواهید پیوند فراموش‌شده‌ی خود را با طبیعت بازسازی کنید و به دنبال بهانه‌ی خوبی برای شروع دوباره‌ی طبیعت‌گردی هستید.
• درباره‌ی موضوع طبیعت‌درمانی یا درمان سبز کنجکاوید و دوست دارید بدانید علم روان‌شناسی تا چه اندازه این موضوع را تایید می‌کند.
• درباره‌ی اهمیت محیط زیست در سلامت انسان مطالعه می‌کنید.

در بخشی از کتاب صوتی فراق بهشت: چرا ذهنمان به آغوش طبیعت نیاز دارد؟ می‌شنویم

ویلسون در کتاب بیوفیلیا یا زیست‌دوستی شواهد را به‌شکل رسمی و تجربی ارائه نمی‌دهد. این ایده در حد یک فرضیه بوده و هنوز هم همین‌طور است. او استدلال می‌کند که تمایل زیست‌دوستانه «به‌وضوح در زندگی روزمره دیده می‌شود و در همه‌جا وجود دارد» و بنابراین سزاوار توجه جدی است. اینکه آدم‌ها همیشه طبیعت و حیوانات را دوست داشته‌اند، پرستش کرده‌اند و برایشان جشن گرفته‌اند نمی‌تواند تصادفی باشد. او می‌گوید: «تمایل زیست‌دوستانه... با الگوهای فرهنگی تکراری در اکثر جوامع یا در همه‌شان جاری است... این الگوها آن‌قدر پایدار و هماهنگ هستند که نمی‌شود نادیده‌شان گرفت و آنها را صرفاً نتیجۀ رویدادهای تاریخی یا عوامل محیطیِ تأثیرگذار بر ذهنی خالی و فاقد پیشینه دانست.»

ویلسون اولین بخش استدلالش را با این پرسش شروع می‌کند: ما کجا تکامل یافته‌ایم؟ او از منطق تکاملی شروع می‌کند و به محیط اولیۀ انسان‌ها نگاه می‌کند، جایی که مغز ما طی هزاران سال در تماس نزدیک با طبیعت شکل گرفته است. او می‌گوید: «مارها مهم بوده‌اند. بوی آب، صدای زنبورها، یا حتی جهت خم شدن ساقۀ یک گیاه هم اهمیت داشته است.» به نظر ویلسون از آنجایی که 99 درصد تاریخ بشر در گروه‌های شکارگر ‌‌‌ ‌گردآورنده سپری شده است، همان گروه‌هایی که با موجودات زنده، شکارچیان، طعمه‌ها و زیستگاه‌های طبیعی رابطه‌ای نزدیک داشته‌اند ‌‌‌‌‌‌‌ ‌یعنی جهانی زیست‌محور، نه جهانی تنظیم‌شده با ماشین‌ها ‌‌‌‌‌‌‌ ‌احتمالا ژن‌هایی که باعث می‌شوند به یادگیری رفتارهایی تمایل داشته باشیم که شانس زنده ماندن، پیدا کردن غذا یا موفقیت در تولیدمثل را در ما تقویت می‌کنند، از طریق انتخاب طبیعی در جمعیت پخش شده‌اند. او توضیح می‌دهد: «یک نوع ژن خاص احتمال یک رفتار خاص را افزایش می‌دهد. اگر این رفتار به بقا و تولیدمثل کمک کند، آن ژن در جمعیت پخش می‌شود و آن رفتار هم شایع‌تر می‌شود.»