کتاب روانکاوی و ایمان: مکاتبات زیگموند فروید و اسکار فیستر

کتاب روانکاوی و ایمان، مجموعه‌ای از مکاتبه‌های زیگموند فروید و اسکار فیستر را در خود گنجانده است. ارنست ال فروید و هاینریش منگ، گردآورنده‌های اثر، مجموعه‌ی کاملی از نامه‌های این شخصیت‌های مطرح را در این اثر پیش روی خواننده قرار داده‌اند. مطالعه‌ی این نامه‌نگاری‌ها، خواننده را با آرای زیگموند فروید و اسکار فیستر درباره‌ی روانکاوی و ایمان آشنا می‌کند.

درباره‌ی کتاب روانکاوی و ایمان

کتاب روانکاوی و ایمان (Psychoanalysis and Faith: The Letters of Sigmund Freud and Oskar Pfister)، مجموعه‌ای از مکاتبه‌های زیگموند فروید و اسکار فیستر را پیش روی خواننده قرار می‌دهد. هاینریش منگ (Heinrich Meng) و ارنست ال فروید (Ernst Freud)، نویسنده‌های کتاب، گلچینی کامل از نامه‌های فروید و فیستر را برای انتشار در این کتاب انتخاب کرده‌اند. این مکاتبه‌ها از 1909 آغاز شده و در 1937، حدود 2 سال قبل از مرگ فروید خاتمه یافته است. بیشتر نامه‌های این اثر، نوشته‌هایی است که فروید برای فیستر نگاشته. نویسنده‌ها بر این باور هستند که فروید، برخی از نامه‌های فیستر را به درخواست خودِ او، از بین برده است. با این حال، مکاتبه‌هایی که در این کتاب قرار دارد، به اندازه‌ای است که خواننده را با آرای فیستر درباره‌ی روانکاوی و ایمان آشنا کند. بنابر مقدمه‌ی کتاب از مجموع 134 نامه، تنها 100تای آن‌ها به طور کامل در کتاب قرار گرفته‌اند.

مطالب کتاب روانکاوی و ایمان با شرح حالی کوتاه از اسکار فیستر آغاز می‌شود. فیستر کشیش و یکی از پیشگامان روانکاوی مدرنِ سوئیس شناخته می‌شود. وی یکی از نزدیک‌ترین همکاران زیگموند فروید بود. باورمندی فیستر به الهیات و کتمان الهیات از جانب فروید، همواره باعث شده بود تا گفت‌وگوهای مهمی میان این دو اندیشمند ایجاد شود. به گفته‌ی ارنست فروید و هاینریش منگ، به رغم اختلاف نظرهای عمیق میان فروید و فیستر، این دو روانکاو برجسته، همواره به یکدیگر احترام می‌گذاشتند. لحن حاوی قدرشناسی، غرور و لذتِ اسکار فیستر در نامه‌هایی که به فروید نوشته کاملاً هویدا است. فروید، طرف دیگرِ این نامه‌ها، بنیان‌گذار روانکاوی است. این شخصیت برجسته، با معرفی مفاهیمی مانند ناخودآگاه و اهمیت انگیزه‌های جنسی، دیدگاه بشر را درباره‌ی ذهن و رفتار انسانی متحول کرد.

تاریخچه‌ی یک دوستی عالمانه

ارنست ال فروید و هاینریش منگ، در ادامه‌ی کتاب روانکاوی و ایمان، مقدمه‌ای از آنا فروید درباره‌ی فیستر را گنجانده‌اند. آنا فروید، تنها فرزند زیگموند فروید بود که راه پدر را ادامه داد و در رشته‌ی روانکاوی مشغول به کار شد. انجمن‌های روانپزشکی، آنا فروید را به‌عنوان مادر روانکاوی کودک می‌شناسند. در این مکاتبات، آنا فروید از فیستر با لباس روحانیت در خانه‌ی فرویدِ غیرمذهبی، به‌عنوان مسافری از سیاره‌ای دیگر یاد کرده است.

ارنست فروید و هاینریش منگ، نامه‌های فروید و فیستر را در بخش بعدی کتاب روانکاوی و ایمان آورده‌اند. نام نویسنده، مکان ارسال نامه و تاریخ آن نیز ذکر شده تا خواننده اطلاعات دقیقی کسب کند. فیستر به‌عنوان کشیشی معتقد، در نامه‌های خود همواره دیدگاه‌های فروید را درباره‌ی ارتباط میان مذهب و رویکردهای روان‌درمانی به چالش کشیده است. فروید از طرف دیگر، با دیدگاه‌های علمی به فیستر پاسخ داده و به رغم اختلاف نظر، در برخی از نامه‌ها، آرای فیستر درباره‌ی نقش دین در روان انسان و عملکرد جامعه را پذیرفته است.

مطالعه‌ی کتاب روانکاوی و ایمان خواننده را به این نکته می‌رساند که که الهیات را نمی‌توان از روانکاوی جدا کرد. درنهایت می‌توان چنین نتیجه گرفت که ارتباط میان دیدگاه‌های متضاد مذهبی و علمی می‌تواند به درک پیچیدگی‌های وجودیِ انسان کمک کند.

کتاب روانکاوی و ایمان را انتشارات قطره با ترجمه‌ی رضا عمران و احمد مروارید، چاپ و روانه‌ی بازار کرده است.

کتاب روانکاوی و ایمان برای شما مناسب است اگر

• در رشته‌های مرتبط با روانشناسی تحصیل می‌کنید و می‌خواهید اطلاعات بیشتری درباره‌ی آرای فروید به دست بیاورید.
• درباره‌ی اسکار فیستر شنیده‌اید و می‌خواهید بیشتر با دیدگاه این روانکاو آشنا شوید.
• قصد مطالعه‌ی مکاتبه‌های دو متفکر بزرگ حوزه‌ی روانشناسی را دارید.
• به ارتباط میان روانکاوی و دین علاقه دارید و می‌خواهید گفت‌وگوهای دو شخصیت برجسته را مطالعه کنید.

در بخشی از کتاب روانکاوی و ایمان: مکاتبات زیگموند فروید و اسکار فیستر می‌خوانیم

امید داشتم بتوانم با ارسال کتابی جدید اندک لذتی را به شما ارزانی کنم، اما اکنون اندوهی عمیق بر این لذت سایه افکنده است.

ما دیروز توانمندترین تحلیلگرمان، دکتر رورشاخ، را از دست دادیم. وی بر اثر بیماری پریتونیت درگذشت و همسر بیوه - که خود پزشکی حاذق است - و نیز دو فرزند بر جای گذاشت، بی‌هیچ اندوخته‌ای!

وی ذهنی فوق‌العاده شفاف و اصیل داشت. قلب و روح او وقف تحلیلگری شده بود. تست تشخیصی‌اش - که شاید بهتر باشد آن را فُرمی از تحلیل بنامیم - به‌طرز خارق‌العاده‌ای کارآمد بود. در طول سه هفته‌ی گذشته، من سه سری از تست‌هایی را که با لکه‌های او انجام شده بود فقط همراه با سن و جنس پاسخ‌دهندگان برایش فرستادم و باآنکه موردها بسیار پیچیده بودند، تشخیص‌های او فوق‌العاده بود.

یکی از بیماران دختری جوان بود که چندین سال‌ مدام گریه می‌کرد. وی آرزوی مرگ داشت و به‌کلی از کار کردن ناتوان شده بود. با استفاده از تست‌های رورشاخ، بلافاصله درباره‌ی او تشخیصِ روان‌رنجوری وسواسی همراه با گرایش‌هایی به دگرآزاری و افسانه‌پردازی داده شد. این مورد همچون بسیاری از ویژگی‌های دیگری که او شناسایی کرد کاملاً تأیید شد.

همین یک هفته پیش بود که او درباره‌ی کاربرد روش‌هایش در روانکاوی سخنرانی کرد که امیدوارم متن سخنرنی‌اش به چاپ برسد. وی قصد داشت استاد دانشگاه شود. او در تمام زندگی‌اش مردی فقیر اما مغرور بود، انسانی بزرگوار و مهربان که از دست دادنش برای ما ضایعه‌ای است بس بزرگ.

پروفسور اشنایدِر اخیراً از ریگا نامه‌ای به من نوشته و درباره‌ی موفقیت بزرگی که با تست رورشاخ به دست آورده سخن گفته است. آیا برایتان ممکن نیست اعتبار این تست را که مطمئناً خدمت بزرگی به روانکاوی خواهد کرد بررسی کنید؟