کتاب چگونه کل دنیا را مرتب کنیم

اِم به جای اینکه به مدرسه برود،‌ همراه پدرش در سفر کاری است و می‌خواهد با افکار خلاق و کودکانه‌اش دنیای نه‌چندان خوشایند اطرافش را درک کند. کتاب چگونه کل دنیا را مرتب کنیم نوشته‌ی ماریا خوزه فرادا نویسنده‌ی اهل شیلی است که در سال 2018 برنده‌ی جایزه‌ی بهترین رمان از سوی وزارت فرهنگ و هنر شیلی شده است. این اثر نوعی داستان شرح‌حال‌گونه هم هست و به روزهایی در سایه‌ی حکومت دیکتاتوری در شیلی اختصاص دارد که کودکی برای بقا با نگاهی ملتمسانه به فروشندگان ابزارآلات چشم می‌دوزد و می‌خواهد دنیا را با کاتالوگ‌های ابزارفروشی درک کند.

درباره‌ی کتاب چگونه کل دنیا را مرتب کنیم

برای یک کودک هفت ساله، بیرون آمدن از مدرسه به شکلی مخفیانه و همراه شدن با پدر در سفرهای کاری تجربه‌ای هیجان‌انگیز به نظر می‌رسد. هیجان‌انگیز هم هست اما لزوما «عادی» نیست. اِم دختری است که به اندازه‌ی کودکان دیگر دلش می‌خواهد دنیا را کشف کند اما روزگار راهی متفاوت برای رسیدن به این خواسته پیش پایش گذاشته است. او با پدرش که یک ابزارفروش بین‌شهری است کل طول کشور شیلی را طی می‌کند، کشوری باریک که از یک سو به مرز می‌رسد و از سوی دیگر رویش به سمت اقیانوس است. ام از لابلای این سفرها به جهانش معنایی دیگر می‌بخشد.

کتاب چگونه کل دنیا را مرتب کنیم (Kramp)‌ اثری است از ماریا خوزه فرادا (María José Ferrada) که به نوعی روایتگر بخشی از زندگی کودکی نویسنده است؛ بچه‌ای که آدم‌ها، دروغ‌ها، غیبت‌ها و اشیای گمشده را می‌بیند و آن‌ها را طوری با لحنی کنجکاوانه و کودکانه تعریف می‌کند انگار که دنیا فقط همین است. دنیایی که او ناخواسته خیلی زودتر از آنچه که باید با تیرگی‌هایش روبه‌رو شده است و او راهی بامزه را برای درک کردن آن برگزیده؛ مثلا چیزها یا در شب اتفاق می‌افتند یا در روز یا ساختمان‌ها با پیچ و مهره تشکیل شده‌اند و پیچ و مهره مکمل همدیگرند و اگر از هم بپاشند، کل یک ساختمان و ساختمان‌های اطراف خودشان را ویران می‌کنند. او این راه را پیدا کرده که بتواند جهانی بی‌نظم و پرابهام را درک کند. در دل این روایت کودکانه با ردی از اندوه و خشونتی آرام مواجه می‌شویم؛ خشونتی بی‌نام که در همه چیز رخنه کرده است؛ در پچ‌پچ‌کردن‌های مبهم بزرگ‌ترها، در سکوت کش‌دار مادر و در ناپدید شدن یک دوست.

ماریا خوزه فرادا نثری موجز و تا حدی شاعرانه را برای نوشتن این رمان برگزیده است. نثر او سرشار از مکث‌ها و سکوت‌های نهفته‌ای است که ما را به عمق ذهن کودکی می‌برد که عاجزانه در تلاش است تکه‌های خردشده‌ی جهان را با رشته‌ی خیال به یکدیگر پیوند دهد. او در کتاب چگونه کل دنیا را مرتب کنیم (How to Order the Universe )، نه تنها تجربه‌ای منحصر به فرد از رابطه‌ی پدر و دختری را ارائه داده، بلکه عواطف و اندیشه‌ی خوانندگان را نیز به لرزه انداخته است؛ مواجهه‌ی کودکی با حقیقت‌های بزرگ‌سالانه که حتی هنوز کلمات آن را هم به خوبی نمی‌شناسد.

کتاب چگونه کل دنیا را مرتب کنیم را عطیه الحسینی از زبان اسپانیایی به فارسی برگردانده و انتشارات کتاب دوک نیز آن را به چاپ رسانده است.

جوایز و افتخارات کتاب چگونه کل دنیا را مرتب کنیم

• جایزه‌ی حلقه‌ی منتقدان ادبی (Círculo de Críticos de Arte) در سال 2017؛
• کتاب برگزیده‌ی وزارت فرهنگ و هنر شیلی در بخش رمان (Premio Mejores Obras Literarias) در سال 2018؛
• جایزه‌ی ادبی شهرداری سانتیاگو (Premio Municipal de Literatura de Santiago) در سال 2018؛
• یکی از 100 رمان ترجمه‌شده‌ی قابل توجه از نظر World Literature Today در سال 2021

نکوداشت‌های کتاب چگونه کل دنیا را مرتب کنیم

• کتاب چگونه کل دنیا را مرتب کنیم، اثری سرشار از لطافت، شگفتی و عشق است. کتابی ارزشمند، کوتاه و درخشان؛ همچون شهابی که آرزو می‌کنیم در دستانمان نگهش داریم، اما، مثل هر آرزوی محال دیگری، نمی‌توانیم. (The Common)
• ماریا خوزه فرادا اثر موجز و شاعرانه‌اش را در فصل‌هایی کوتاه و نفسگیر چیده است؛ هر فصل مانند یک شعر است، بی‌آنکه ذره‌ای تصنع یا تظاهر در آن باشد. (Rain Taxi)‌
• کتاب چگونه کل دنیا را مرتب کنیم، سرشار از خرد و آرزوهاست و ماریا خوزه فرادا، شگفتی و غرابت سال‌های کودکی اِم را با نثری شاعرانه و ساده گره‌گشایی می‌کند. (Bookreporter)
• ادای احترامی تکان‌دهنده به دوران کودکی؛ رمان ماریا خوزه فرادا روایتی پرکشش از تاب‌آوری، فریب و زخم‌های روحی در یکی از تاریک‌ترین‌ دوره‌های تاریخ شیلی است. (هفته نامه ناشران)
• کتاب چگونه کل دنیا را مرتب کنیم داستانی است که دیدگاه یک کودک را در دنیایی که توسط بزرگسالان خلق و مختل شده است، به تصویر می‌کشد. (The Christian Science Monitor)

کتاب چگونه کل دنیا را مرتب کنیم برای چه کسانی مناسب است؟

این کتاب برای نوجوانان و علاقه‌مندان به ادبیات آمریکای لاتین و کسانی که به خواندن رمان‌هایی با زبان کودکانه، شاعرانه و مضمون اجتماعی علاقه‌مند هستند، مناسب است.

در بخشی از کتاب چگونه کل دنیا را مرتب کنیم می‌خوانیم

از آن جا که قایم کردن‌ ای غیرممکن بود، ما هم تلاشی نکردیم. هیچ‌کدام از آن ترفندهای نمایشی‌ام را هم امتحان نکردم چون همان تجربۀ کمی که داشتم کافی بود تا متوجه شوم این‌بار وسط یک نمایش واقعی گیر افتاده‌ام.

اعتمادکردن به استعداد خودمان و به نظریۀ رحم و شفقت ساده‌لوحی بود، برای همین بهترین کاری که می‌توانستم انجام دهم و انجام هم دادم این بود که از جایم جنب نخورم.

دی و‌ای پیاده شدند و آن دو مرد آن‌ها را همراهی کردند.

چند دقیقه گذشت و آن‌ها برنگشتند. من هم از ماشین پیاده شدم و به میدان شهر برگشتم.

شهر شبیه یک بیابان بود برای همین زیر یک درخت توت نشستم و از کیفم سیگار درآوردم.

حلقه‌های دود بلند شد و داشتم محو شدن آن‌ها را تماشا می‌کردم که دومین کشف و شهود زندگی‌ام را تجربه کردم: کوچک شدم و نشستم روی یکی از حلقه‌های دود.

در وسعت آن‌جهانی شب مشاهده کردم که چطور ستاره‌ها گرما جمع می‌کنند و بعد: بوم! ظاهر می‌شوند و بوم! هزاران سال می‌گذرد و ستاره‌ها آخرین ذخیرۀ هیدروژن خود را مصرف می‌کنند و بوم! محو می‌شوند.

منظرۀ ستارگان قاطی شد با پونزهایی که علی‌رغم ضدزنگ بودن از چرخۀ انحلال در امان نبودند. (بوم! بوم! بوم! بوم!)

روی حلقه‌های دود تاب می‌خوردم و منظره‌ای آن‌جهانی از چیزها پیش رویم بود.

هم‌زمان که داشتم این مکاشفه را تجربه می‌کردم صدایی خشن را شنیدم که فریاد زد:

«بیا ببینیم توی جهنم هم هنوز دلت می‌خواد استخون مُرده از خاک بکشی بیرون یا نه سگ لعنتی!»