بله
کتاب لوتر سلیری تلاشی است از جانب مصطفی بلالی مقدم برای زنده نگه داشتن زبانی رمزگونه در بین مسگرهای ساکن استان مازندران و منطقه‌ی قَزمچا؛ این زبان قراردادی لوتَر سِلیَری نام گرفته است. در این اثر با محدوده‌ی جغرافیایی، ریشه‌ی تاریخی و تاثیر فرهنگی، دستور زبان و واژگان این میراث زبانی آشنا خواهیم شد.
درباره‌ی کتاب لوتر سلیری
زبان‌های لوتر یا کریول آن دسته از زبان‌ها هستند که به شکلی آگاهانه توسط یک گروه از افراد برای ارتباطات رمزگونه ساخته شده‌اند. هدف کتاب لوتر سلیری معرفی کردن لوتر سلیری است که در حاشیه‌ی فیروزکوه و در منطقه‌ی قزمچا در استان مازندران، بین کشاورزان و دامپرورانی که برای مسگری به آن خطه کوچ کرده بودند رایج شد. سلیر به معنای مسگر است و از سوی دیگر سل به‌تنهایی در این زبان به عشق نیز معنا می‌شود که در هم تنیدگی عشق و کار در زندگی این مردم را نشان می‌دهد.
مصطفی بلالی مقدم برای از بین نرفتن این میراث ارزشمند از فرهنگ گویش‌های ایرانی، دست به نگاشتن کتاب لوتر سلیری زده است. او پس از آنکه نتایج پژوهش‌هایش را درباره‌ی پراکندگی جغرافیایی این گویش در حال انقراض به اشتراک می‌گذارد، به بحث زبان‌شناختی آن وارد می‌شود. ساختار نحوی این زبان تفاوت چندانی با زبان طبری ندارد اما آنچه تمایز دارد، ساختار آوایی و واژگانی آن است. همچنین در ادامه‌ی مباحث دستوری، با نمونه‌های آوانویسی شده میراث این زبان آشنا می‌شویم که اشعار عامیانه و ترجمه‌ی اشعار سهراب سپهری و نیما یوشیج را دربرمی‌گیرد.
لوتر سلیری اما امروزه تنها میان کهنسالان قابل‌فهم و رایج است و گذر زمان باعث شده تا شاهد محو شدن این زبان تاریخی از صفحه‌ی میراث معنوی ایران باشیم. زبانی که اسرار مردم را در قلب خود نگه داشته، با آن‌ها هم‌نوا شده و اندیشه‌های آنان را شکل داده است. آثاری مانند این کتاب پژوهشی، تلاش‌هایی ستودنی هستند برای جلوگیری از مرگ فراگیر هویتی که مدت‌هاست آن را فراموش کرده‌ایم و در پستوی ناخودآگاهمان به دنبالش می‌گردیم.
کتاب لوتر سلیری به همت انتشارات علمی و فرهنگی وارد بازار شده است.
کتاب لوتر سلیری برای چه کسانی مناسب است؟
این کتاب برای کسانی که به مطالعات گویش‌شناختی، فرهنگ عامه‌ی مردم مازندران و مطالعات صرفی زبان‌های تاتی و زبان‌های کریول علاقه‌مند هستند، مناسب است.
در بخشی از کتاب لوتر سلیری: گنجینه قزمچا می‌خوانیم
به نظر می‌رسد که رمز ماندگاری این زبان تا دوره‌های اخیر این بوده است که با اسرار داخل خانۀ این مردم رابطۀ تنگاتنگی داشته است. به دیگر سخن، این زبان و واژگانش مانند کالای باارزش در گنجینه‌های خانه‌ها جای داشت تا دست غریبه‌ها و یا مهمانان ناخوانده بدان نرسد. از دل واژگان این زبان می‌توان اسرار بسیاری از جمله صدای چکّش، قال و قیل مسگرها و رویگرها، کار و زندگانی و عشق و نفرت را مشاهده کرد. به نظر می‌رسد که کاربرد این زبان در طول تاریخ تغییر می‌کرد. شاید بتوان کاربرد آن را در سه مرحله طبقه‌بندی کرد:
الف) با توجه به تحولات تاریخی و فرهنگی و مکانی و زمانی که در این منطقه رخ داده است، زبان بومی مردم قدیمی این منطقه بوده است.
ب) هنگامی که مهاجمان، بر این مردم و سرزمینشان می‌تاختند، به نظر می‌رسد که این مردم کوه‌نشین به کمک لوتر «سلیری» از منافع و حیات و فرهنگ و ناموس خود دفاع می‌کردند.
پ) به نظر می‌رسد که سلیری در سده‌های اخیر بیشتر رنگ و بوی شغلی و کاری پیدا کرد. بار فرهنگی این زبان با کار و امرار معاش و حیات مادّی و معنوی و روانی و جنسی و حفظ میراث فرهنگی چنان به هم تنیده است که باز کردن این کلاف پر رمز و راز دانش خاص خود را می‌طلبد. گرچه زمان شکل‌گیری این زبان را دقیقاً نمی‌دانیم و آنچه گفته شد همه حدس و گمان و نظریه است، ولی زمان از رواج افتادن آن را می‌دانیم و دربارۀ آن سخن گفته آمد.
گرچه گفته می‌شود بخش دوم واژه یعنی «یَر» صورت تغییر یافتۀ پسوند «گر» فارسی است و به واژۀ «سْل» به معنی «مس» افزوده شده و واژه «سلیَر» به معنی «مسگر» را ساخته است، ولی به اعتقاد من معنای واژۀ «سلیر» را از راه شاخصه‌های جغرافیایی باید دریافت. منطقۀ قزمچا بین دو رشته‌کوه موازی شرقی و غربی که یکی در شمال و دیگری در جنوب قرار دارد واقع شده است. رودخانه‌ای هم بین این دو رشته‌کوه به سمت شرق جریان دارد که در نهایت به حبله‌رود می‌پیوندد.
