کتاب رولان بارت

مایکل موریارتی در کتاب رولان بارت، معرفی جامعی از آثار این فیلسوف ارائه می‌کند. در این کتاب با تمام نوشته‌های رولان بارت، اعم از نظریه‌ی ادبی، ارتباط جمعی، تئاتر و سیاست آشنا خواهیم شد. نویسنده‌ی کتاب استدلال می‌آورد که نوشته‌های رولان بارت را نباید به دیده‌ی یک چارچوب فکری تغییرناپذیر نگریست. او اذعان می‌دارد که باید ببینیم ایده‌های رولان بارت در چه شرایط خاص و جریان‌های فکری شکل و معنا گرفته‌اند و بعد به سراغ مطالعه‌ی آن‌ها برویم.

درباره‌ی کتاب رولان بارت

رولان بارت، یکی از مهم‌ترین نظریه پردازان ادبی در قرن بیستم، نظریه‌های مارکسیستی و روانکاوانه را زیر سؤال برده و مرزهای نشانه‌شناسی را به زمینه‌های فراتر از ادبیات گسترش داده است. حال، مایکل موریارتی (Michael Moriarty) در کتاب رولان بارت (Roland Barthes) به نظریه‌های این فیلسوف تأثیرگذار می‌پردازد.

مایکل موریارتی به کتاب درجه‌ی صفر نوشتار اثر رولان بارت اشاره می‌کند و می‌نویسد، فرم‌های ادبی به چه صورت می‌توانند وابستگی‌های اجتماعی را تأیید کنند یا به چالش بکشند. او در کتاب اسطوره‌شناسی بارت نیز این موضوع را مورد بررسی قرار می‌دهد. یکی دیگر از نکاتی که رولان بارت به آن پرداخته و مایکل موریارتی در این کتاب مورد بررسی قرار داده، تأکید مؤکد رولان بارت بر این بحث است که نظریه‌ی گفتمان، امری رهایی بخش نیست و بیشتر به‌مثابه‌ی سرکوبگر عمل می‌کند. این بدان معناست که نظریه پردازی خصوصاً در جامعه‌شناسی به جای اینکه فضا را برای تفکر آزاد و فردی باز کند، چارچوب‌هایی سفت و سخت به وجود می‌آورد و افراد را در شرایط دشوار از پیش تعیین شده قرار می‌دهد. نظریه‌ی گفتمان از یک سو می‌تواند رهایی بخش باشد زیرا به افراد امکان می‌دهد تا ساختارهای قدرت، ایدئولوژی‌های پنهان و مکانیزم‌های سلطه را بشناسند و آن‌ها را به چالش بکشند. مایکل موریارتی با تکیه بر کتاب اسطوره‌شناسی‌های رولان بارت نشان می‌دهد که چگونه زبان و تصاویر می‌توانند به طور ناخودآگاه دیدگاه‌های خاصی را تحت عنوان دیدگاه‌های طبیعی جا بیندازند، درحالی‌که در واقع از نظام‌های قدرت حمایت می‌کنند.

ولی از سوی دیگر، نظریه‌ی گفتمان چنان‌که گفته شد می‌تواند در قامت ابزاری برای سرکوب مورد استفاده قرار بگیرد، زیرا این توانایی را دارد تا فردیت و تجربه‌های فردی را تحت‌الشعاع قرار دهد. مایکل موریارتی در بخشی از کتاب رولان بارت تحت عنوان بارتِ متأخر، این مسئله را بررسی می‌کند که دیدگاه جامعه‌شناختی به چه شکلی ارزش‌های فردی و بینافردی را نادیده گرفته و به افراد به چشم یک ساختار اجتماعی صرف می‌نگرد و هیچ اهمیتی به احساسات و تجربیات شخصی نمی‌دهد.

مایکل موریارتی در نهایت، در بخش آخر کتاب رولان بارت، مختصری از زندگی‌نامه‌ی این فیلسوف برجسته ارائه کرده است که به آشنایی بیشتر خواننده با این فرد کمک می‌کند. سجاد غلامی، مترجم کتاب، و انتشارات آوند دانش به چاپ و انتشار کتاب رولان بارت، این فرصت را برای شما علاقه‌مندان به حوزه‌ی فلسفی فراهم کرده‌اند تا با دیدگاه‌های این فیلسوف بیشتر آشنا شوید.

نکوداشت‌های کتاب رولان بارت

• دستاورد چشمگیر مایکل موریارتی در کتاب رولان بارت این است که تمرکزی معطوف روی فرم و عملکرد سیاست بارت در نوشته‌هایش، ارائه دهد. (آن جفرسون، استاد دانشگاه)
• کتابی شفاف و پر از جزئیات از آثار گسترده‌ی رولان بارت. (مجله‌ی فرنچ استادیز)
• بنده معتقدم که مطالعه‌ی مایکل موریارتی روی رولان بارت، می‌تواند برای دانشجویانی که علاقه‌مند به بارت هستند، خبر خوبی باشد. گرچه این کتاب مشخصاً راجع‌به نظریه‌ی ادبی نیست، ولی شرح جامعی از اهمیت رولان بارت برای این حوزه است. (مجله‌ی فرانسه‌ی مدرن و معاصر)

کتاب رولان بارت برای چه کسانی مناسب است؟

اگر از علاقه‌مندان به آثار و نظریات رولان بارت هستید و می‌خواهید سطح دانش خودتان را از نظریه‌ها و اندیشه‌های او بالا ببرید، این کتاب منبع خوبی برای شماست. همچنین دنبال کنندگان کتب فلسفی، نقد ادبی و نشانه شناسی از خواندن این کتاب لذت خواهند برد.

در بخشی از کتاب رولان بارت می‌خوانیم

بارت عمده‌ی شهرتش را مدیون کتاب در باب راسین بوده است. طرفه آنکه اکنون تعیین جایگاه این کتاب در میان آثار او دشوار است (بارت در رولان بارت به‌روایت رولان بارت از سیر تحول اندیشه‌هایش با عنوان «مرحله‌ها» یاد می‌کند) (148/145). بارت در تصویری که خطوط کلی تطور اندیشه‌هایش را نشان می‌دهد، نامی از این اثر به میان نمی‌آورد. وی چند سال پس از چاپ کتاب، در مصاحبه‌ای بسیار صریح و بی‌پرده اعلام کرد هرگز از راسین خوشش نمی‌آمده است. او در ادامه وضعیتی را تشریح می‌کند که این کتاب از دلش برآمد (R, 97). این نفرت چندان هم جای تعجب‌ ندارد. [1] ظاهراً راسین نماینده و نقطه‌ی اوج آن سنت هم‌ذات‌پندارانه‌ی ارسطویی است که برشت نقد می‌کرد. راسین مانند همه‌ی نمونه‌های کلیشه‌ایِ این ژانر، با «روان‌شناسی» سروکار دارد؛ همان شور و احساس‌های فردی‌ای که بخشی از حقیقت تغییرناپذیر وضعیت انسان است (حال آنکه کورنی با درکی که از فرایندهای تاریخی داشت و با تعهدش به آفرینشِ تجربه‌ای اندیشمندانه و نه تجربه‌ای صرفاً عاطفی، به‌نوعی سلف برشت محسوب می‌شد). جز بخش «راسین سخن می‌گوید» که به فنون عملی اجرای نمایشنامه‌ها می‌پردازد، در باب راسین گویا با دیگر نقدهای تئاتری بارت فاصله‌ی بسیاری دارد. کلیتِ کتاب کاربستِ گونه‌ای مشخص از روش انتقادی ساختارگرایانه را نشان می‌دهد. اما بارت در پاسخ به منتقدانش (در نقد و حقیقت)، دیگر آن نوع نگاه به ساختارگرایی را کنار گذاشته بود. بارت فرایند خوانشی را که در در باب راسین ارائه کرد، هفت سال بعد با تمهیدات رادیکال‌تری در اس/زد پی گرفت.

اما بازهم باید مراقب بود و نظم غایت‌نگرانه‌ی ارزش‌ها را دربست نپذیرفت؛ یعنی آن دیدگاهی که طرد موضعی خاص از سوی بارت و تمایل او به موضعی دیگر را نشانه‌ای از کیفیت نازل موضع متقدم نسبت‌به موضع متأخر می‌داند. مضافاً اینکه نمی‌توان اهمیت در باب راسین را برای خط‌مشی نقد ادبی و نظریه‌ی ادبی انکار کرد و لذا کنارگذاشتنش از این پژوهش نادرست است.