کتاب جهت‌ یابی در اندیشه و عمل

تمام نوشته‌های فیلسوف بزرگ، ایمانوئل کانت در مورد دین و فلسفه‌ی الهیات برای اولین‌بار در کتاب جهت‌ یابی در اندیشه و عمل گردآوری شده‌اند. این آثار در دوران درگیری بین کانت و مقامات پروس بر سر آموزه‌های دینی او به رشته‌ی تحریر درآمده‌اند و بیانیه‌ی نهایی او درباره‌ی دین، پس از مرگ فردریک ویلیام دوم در سال 1797 نیز در این مجلد ذکر شده است.

درباره‌ی کتاب جهت‌‌یابی در اندیشه و عمل

با اطمینان می‌توان ادعا کرد که فلسفه و مطالعه در علوم مربوط به آن به هیچ وجه با اطمینان قلبی عمیق همراه نبوده و نیست و شاید علاقه‌مندان و محققان در این زمینه نتوانند به سادگی به حقیقت برسند. پهنه‌ی فلسفه پهنه‌ی شک و تردید، تاریکی‌ها و راه‌گم‌کردن‌های بسیاری‌ست که رهروانش دائماً در پی یافتن نشانه‌های راه‌اند. اندیشه‌ی فلسفی ناگزیر از جهت‌یابی در همین جغرافیای پیچیده و نامعلوم است، به‌ویژه در فواصل سرنوشت‌سازی از تاریخ که نقشه‌های کهنه و پوسیده دیگر در حکم راهنما و راه‌گشا عمل نمی‌کنند. از این برهه‌های تاریخی می‌توان به لحظه‌ای در تاریخ غرب اشاره کرد که نقشه‌ی الهی دیگر نمی‌توانست راه رستگاری را به مردم نشان دهد. به همین جهت است که دوران روشنگری همان لحظه‌ای‌ست که فیلسوف، نیازمند جهت‌یابی و نقشه‌ی راه تازه‌ای برای اندیشیدن باشد و مرد بزرگی چون ایمانوئل کانت (Immanuel Kant) که فیلسوف سرشناسی در عصر روشنگری و کارساز در فلسفه‌ی جدید بود، پا به عرصه گذاشت.

شاید بسیاری بر این عقیده باشند که هر محقق جدی در حوزه‌ی فلسفه‌ی ایمانوئل کانت یا الهیات، باید این شانس را داشته باشد که چکیده‌ای مفید و کاربردی از نوشته‌های این فیلسوف بزرگ را مطالعه کند. کتاب جهت‌ یابی در اندیشه و عمل (Religion and Rational Theology) دقیقاً چنین منبعی را در اختیار خوانندگان قرار می‌دهد. این کتاب شامل بسیاری از آثار ناشناخته و مهم کانت است که مطالعه‌شان برای دستیابی به بینشی کامل و دقیق از نظریات اخلاقی او، فلسفه‌ی دینی‌اش و همچنین کل نظام فلسفی او الزامی‌ست. کانت پروژه‌ی فلسفی خود را در بر اساس پاسخ‌دهی به این سه سؤال مهم و بنیادین پایه‌ریزی کرده است: «چه می‌توانم بدانم؟»، «چه کاری باید انجام دهم؟» و «چه انتظاری دارم؟» (CPR A 804/ B 832). مطابق با ادعای فیلسوف، آخرین سؤال، یک سؤال الهیاتی است که باید در حوزه‌ی «دین در حدود عقل صرف» پاسخ داده شود.

ایمانوئل کانت (1724-1804) که بی‌شک یکی از تأثیرگذارترین فیلسوفان تمام دوران بود در کونیگسبرگ آلمان متولد شد. تفکر جامع و عمیق او در زیبایی‌شناسی، اخلاق و دانش، تأثیر شگرفی بر تمام فلسفه‌های بعدی داشته است. کتاب جهت‌‌یابی در اندیشه و عمل کانت در عین کوتاه بودن، اثری ارزشمند است که چندین موضوع را روشن می کند، موضوعاتی که شاید به نوعی برای علاقه‌مندان این حوزه هنوز مبهم باشند. از آن جمله می‌توان به مبانی و نقد عقل ناب، مانند ارزش ایمان، زمینه‌های معقول اختیار و رابطه‌ی اخلاقیات و دین سنتی اشاره کرد.

کتاب جهت‌یابی در اندیشه و عمل در پنج بخش اصلی به رشته‌ی تحریر درآمده که در ادامه به عناوین آن اشاره خواهد شد: «مقدمه به‌قلم آلن وود»، «جهت‌یابی در اندیشه به چه معناست؟»، «جهت‌یابی در اندیشه، مسائل جغرافیایی، راه‌حل‌های سیاسی ‌به‌قلم اُنارا اُنیل»، «ساختارها وجود دارند…، اما تنها به‌شکل ویرانه‌ها: در باب تاریخ عقل و دانشگاه در آرای کانت به‌قلم پیتر گیلگن» و «یادداشت‌ها». در پایان کتاب نیز بخش نمایه ذکر شده که به تسلط خوانندگان بر لغات و اصطلاحات تخصصی دانش فلسفه کمک قابل توجهی خواهد کرد. ضمن اینکه به ادعای مترجم اثر، در این کتاب تلاش شده وفاداری و نزدیکی به متن اصلی حفظ شده و دقت و اصالت فدای سهولت و روانی در خواندن نشود. بنابراین شاید خواندن این متن فلسفی نیازمند میزان صبوری بیشتری باشد که البته خوانندگان فلسفه‌ی کانت با این روش بیگانه نیستند.

گردآوری و ترجمه‌ی کتاب جهت‌یابی در اندیشه و عمل بر عهده‌ی پریسا شکورزاده بوده و نشر چرخ آن را منتشر و روانه‌ی بازار کتاب کرده است.

در نکوداشت کتاب جهت‌یابی در اندیشه و عمل

• کتاب جهت‌یابی در اندیشه و عمل به یک منبع اصلی برای مطالعه‌ی جدی فلسفه‌ی کانت توسط فیلسوفان و محققان در سراسر جهان تبدیل خواهد شد. (فیلیپ جی. روسی، مطالعات الهیات)

کتاب جهت‌یابی در اندیشه و عمل برای چه کسانی مناسب است؟

اگر به فلسفه و مطالعات الهیاتی علاقه‌مند هستید، این کتاب منبع بسیار معتبر و کاملی برای شما خواهد بود.

در بخشی از کتاب جهت‌ یابی در اندیشه و عمل می‌خوانیم

اکنون می‌توانم این مفهوم جغرافیایی فرایند جهت‌یابی کردن خود را بسط دهم و آن را این‌گونه بفهمم: جهت‌یابی در فضایی معین به‌ طور کلی، بنابراین جهت‌یابی ریاضیاتی محض. من در تاریکی می‌توانم خودم را در اتاقی که برایم آشناست جهت‌یابی کنم، اگر بتوانم فقط یک شی‌ء را که مکانش را به یاد می‌آورم لمس کنم. اما روشن است که تنها چیزی که در این‌جا به من کمک می‌کند توانایی تعیین موقعیت اشیا براساس تمایزگذاری‌ سوبژکتیو است: چون من به‌هیچ‌وجه نمی‌توانم ابژه‌هایی را ببینم که قرار است موقعیت‌شان را بیابم؛ و اگر کسی برای شوخی ترتیب اشیا را بر هم زند، چیزی را که قبلاً سمت راست بود سمت چپ بگذارد، به‌هیچ‌وجه نمی‌توانم در چنین اتاقی که دیوارهایش شبیه به هم هستند اشیا را بیابم. اما می‌توانم به‌سرعت خودم را با احساس محض تفاوت بین دو طرفم، یعنی راست و چپ، جهت‌یابی کنم. این اتفاقی است که وقتی در شب در خیابان‌هایی آشنا که اکنون هیچ‌یک از خانه‌های آن را نمی‌شناسم راه می‌روم و باید مسیرم را بیابم رخ می‌دهد.

سرانجام می‌توانیم این مفهوم را بیش‌تر هم بسط دهیم، چرا که قوه‌ی جهت‌یابی‌ نه‌فقط در فضا، یعنی جهت‌یابی ریاضیاتی، بلکه در اندیشه به‌ طور کلی یعنی جهت‌یابی منطقی هم وجود دارد. به مدد تمثیل به‌سادگی می‌توان حدس زد که این کار عقل محض برای تنظیم کاربردش است، زمانی‌ که عقل محض بخواهد از سپهر ابژه‌های معلومش (تجربه) خارج شود و ورای مرزهای تجربه گسترش یابد دیگر به‌هیچ‌وجه ابژه‌های شهود را درنمی‌یابد، بلکه صرفاً فضای محض شهود را درمی‌یابد. چرا که عقل محض دیگر قادر نیست براساس مبانی شناخت ابژکتیو حکمش را تحت قاعده‌ای معین دربیاورد، بلکه صرفاً براساس تمایزگذاری سوبژکتیو در تعیین قوه‌ی حکم خودش عمل می‌کند. این ابزار سوبژکتیو که همچنان در دسترس است چیزی غیر از حس نیاز خود عقل نیست. هنگامی که معرفت لازم برای صدور حکمی قطعی وجود ندارد، اگر مبادرت به صدور حکم نشود، می‌توان از تمام خطاها مصون ماند. در نتیجه، با این‌که جهلْ فی‌نفسه علت محدودیت معرفت ماست، دلیل خطاهای معرفتی ما نیست. اما اگر تمایل به صدور حکمی معین در باب چیزیْ دل‌بخواهی نباشد، بلکه نیازی واقعی که ذاتی خود عقل است صدور حکم را ضروری ‌کند و اگر هم‌زمان به سبب فقدان معرفت در باب اجزای ضروری حکم محدود باشیم، وجود قاعده‌ای که براساس آن حکم کنیم ضروری است؛ چون عقل می‌خواهد رضایت داشته باشد.