بله
برای این‌که برخی از مهم‌ترین و البته ماندگارترین آثار عاشقانه و کلاسیک ادبیات فارسی را بیشتر بشناسید، خواندن کتاب منظومه‌های کهن عاشقانه، به قلم سید مرتضی میرهاشمی انتخاب هوشمندانه‌ای خواهد بود. نویسنده در این اثر، ضمن معرفی برخی از منظومه‌ها و داستان‌های منظوم عاشقانه‌ی فارسی، شخصیت‌های کلیدی، مشخصات زبانی و ارزش‌های ادبی آن‌ها را نیز برایتان توضیح می‌دهد. سادگی زبان از ویژگی‌های قابل‌توجه این کتاب به‌شمار می‌رود.
درباره‌ی کتاب منظومه‌های کهن عاشقانه
از همان نخستین ادوار شعر فارسی، سخن‌سرایان ایرانی در تلاش بوده‌اند تا در آثار خود به مضامین متنوعی نظر داشته باشند و در زمینه‌ی درون‌مایه‌های گوناگون طبع‌آزمایی کنند. در این میان، عشق از مضامین پرطرفدار میان شاعران پارسی‌گوی بوده که به صورت‌های مختلف در کلام آن‌ها جلوه‌گری کرده است. جالب اینجاست که حتی توانسته با انواع گوناگون ادبی از جمله، ادبیات حماسی هم دم‌خور شود و آثار درخشانی را به ادب فارسی عرضه کند. برای آشنایی بیشتر با این مضمون و نحوه‌ی حضور و بروز آن در آثار ادبی، پیشنهاد می‌کنیم با کتاب منظومه‌های کهن عاشقانه، اثر سید مرتضی میرهاشمی همراه شوید تا تصویری کلی اما دقیق از شعر عاشقانه در دوران قرون سوم تا ششم هجری به دست بیاورید.
مطالب کتاب پیش‌رو در هفت بخش تنظیم شده‌اند و هر کدام به گوشه‌ای از مضامین عاشقانه در آثار ادبی اشاره دارند. نویسنده پس از پیشگفتاری که در ابتدای کتاب به مخاطبان عرضه کرده، در بخش اول به سراغ شاهنامه‌ی فردوسی رفته و داستان‌های غنایی آن را بررسی کرده است. داستان‌های زال و رودابه، بیژن و منیژه، همچنین گشتاسب و کتایون در این بخش بررسی شده‌اند. نویسنده در عین حال که چکیده‌ای از ماجرای عاشقانه‌ی این شخصیت‌ها ارائه کرده، برخی از اتفاقات محوری این داستان‌ها را نیز زیر ذره‌بین برده تا تحلیل جامعی را از چنین داستان‌هایی به مخاطبان عرضه کند. سید مرتضی میرهاشمی در همین بخش، مشخصه‌های زبانی و بلاغی این اثر را برشمرده و برخی از وقایع مطرح‌شده در آن را برای مخاطبان تشریح کرده است.
در بخش دوم کتاب، منظومه‌ی وامق و عذرا معرفی و بررسی شده است. خلاصه‌ای از متن داستان، شخصیت‌های محوری آن و چند نکته‌ی مهم در مورد این منظومه در همین بخش مطرح شده‌اند. در بخش سوم کتاب منظومه‌های کهن عاشقانه، داستان ورقه و گلشاه، همچنین شیوه‌ی داستان‌سرایی عیوقی در این اثر موشکافی شده‌اند. سید مرتضی میرهاشمی علاوه‌بر معرفی پیرنگ داستان و شخصیت‌های آن، ویژگی‌های زبانی و ادبی آن را نیز برای خوانندگان تحلیل کرده است. همچنین به‌طور موردی برخی از مهم‌ترین ماجراهایی را که در این منظومه شرح داده شده‌اند، به‌دقت تشریح کرده. لازم است همین‌جا به یک نکته اشاره کنیم. خواندن کتاب حاضر افزون‌بر این‌که اطلاعات سودمندی را در زمینه‌ی ادبیات غنایی در اختیارتان قرار می‌دهد، موجب می‌شود با برخی از مهم‌ترین آثار ادب کلاسیک ایران نیز آشنا شوید و نکات فراوانی را در رابطه با محتوا و ارزش ادبی آن‌ها فرابگیرید.
بخش چهارم کتاب به منظومه‌ی ویس و رامین اشاره دارد. همچنین طرح کلی داستان، مشخصه‌های بارز آن و شخصیت‌هایش را واکاوی کرده است. در ادامه، به بخش‌هایی از داستان، از جمله ماجرای زاده شدن ویس، عاشق شدن ویس و رامین، برپایی جشن عروسی، نامه‌های ویس به رامین، به پادشاهی رسیدن رامین و زندگی‌اش با ویس و... پرداخته شده است.
شاید هیچ داستان عاشقانه‌ای به اندازه‌ی شیرین و خسرو برای فارسی‌زبانان شناخته‌شده نباشد. بخش پنجم کتاب فرصتی را در اختیار مخاطبان قرار خواهد داد تا این منظومه را به روش متفاوتی بررسی کنند و با نگاه دیگری مورد حلاجی قرار دهند. مؤلف بعد از این‌که ماجرای کلی این داستان و شخصیت‌های اصلی آن را معرفی کرده، سعی داشته تا شخصیت شیرین را از نظر نظامی، سراینده‌ی این اثر، نشان بدهد. در ادامه، ویژگی‌های زبانی این داستان را بررسی کرده و بخش‌هایی از داستان را به‌طور جزئی تجزیه و تحلیل کرده است. افرادی که پیش از این، منظومه‌ی خسرو و شیرین را مطالعه کرده باشند می‌دانند این داستان، درون خود داستان عاشقانه‌ی دیگری نیز دارد که حاصل دلدادگی فرهاد به شیرین است. نویسنده نیز از این نکته غافل نبوده و قسمت‌هایی از بخش پنجم را به این موضوع اختصاص داده است.
لیلی و مجنون و عشق آن‌ها در ششمین بخش کتاب مورد بررسی قرار گرفته‌اند. نویسنده این بار هم به سراغ شخصیت‌های داستان رفته و اطلاعات مهمی را در مورد آن‌ها بیان کرده است. ماجراهایی از دلدادگی مجنون به لیلی و مسیر پرپیچ‌وخمی که سرنوشت برای این دو عاشق در نظر گرفته بود، در همین بخش مورد کنکاش قرار گرفته‌اند. منظومه‌ی هفت پیکر، در بخش هفتم کتاب منظومه‌های کهن عاشقانه مورد توجه بوده است. به کمک مطالب این بخش، داستان‌های فرعی هفت پیکر را خواهید شناخت. همچنین با داستان اصلی آن که درباره‌ی قهرمانی به نام بهرام گور است بیشتر آشنا خواهید شد. سایر شخصیت‌های داستان اصلی و شخصیت‌های داستان‌های فرعی این منظومه نیز تک‌به‌تک بررسی شده‌اند.
در کل، اگر اهل ادبیات هستید و می‌خواهید منظومه‌های عاشقانه‌ی کلاسیک را به‌طور ویژه مورد بحث و بررسی قرار دهید یا این‌که صرفاً به‌عنوان مخاطب عام می‌خواهید با گوشه‌ای از مشهورترین آثار ادب غنایی فارسی بیشتر آشنا شوید، خواندن کتاب منظومه‌های کهن عاشقانه و همراه شدن با توضیحات دقیق و مبسوط سید مرتضی میرهاشمی را از دست ندهید. انتشارات چشمه، چاپ و نشر این کتاب حوزه‌ی نقد ادبی را به عهده داشته است.
کتاب منظومه‌های کهن عاشقانه برای چه کسانی مناسب است؟
علاقه‌مندانِ ادبیات فارسی، پژوهشگران حوزه‌ی ادبیات کهن و تمامی مخاطبانی که به مطالعه در زمینه‌ی ادبیات کلاسیک فارسی علاقه‌مندند، حتماً خواندن کتاب منظومه‌های کهن عاشقانه را در اسرع وقت آغاز کنند.
در بخشی از کتاب منظومه‌های کهن عاشقانه: از آغاز تا قرن ششم می‌خوانیم
عروسى دید چون ماهى مهیّا
که باشد جاى آن مه بر ثریا
نه ماه آیینه سیماب داده
چو ماه نخشب از سیماب زاده
در آب نیلگون چون گل نشسته
پرندى نیلگون تا ناف بسته
همه چشمه ز جسم آن گل‌اندام
گل بادام و در گل مغز بادام
ز هر سو شاخ گیسو شانه مى‌کرد
بنفشه بر سر گل دانه مى‌کرد
چو گنجى بود گنجش کیمیاسنج
به بازى زلف او چون مار بر گنج
