کتاب الگوی مدیریت غافلگیری راهبردی

کتاب الگوی مدیریت غافلگیری راهبردی نوشته سید فردین زارع، به موضوع غافلگیری نظامی، فریب تاکتیکی، برنامه‌ریزی راهبردی و مدیریت علوم نظامی می‌پردازد و مفهوم و اصطلاحات غافلگیری راهبردی را توضیح می‌دهد.

امروزه، اغلب کشورها، نهادها و سازمان­‌ها به این نکته واقفند که محیط آن­‌ها محیطی آشفته و دستخوش تغییرات است. از این رو، عدم قطعیت­‌ها و ناپیوستگی‌­ها بیش از پیش موجب کاهش پیش­‌بینی آینده می‌شوند. در چنین محیطی، شوک­‌های راهبردی (که برهم‌زننده­‌ی بازی محسوب می­‌شوند)، از طریق سرعت تهاجم و همچنین به واسطه­‌ی وسعت و عمق تأثیرات خویش، نهادهای دفاعی و امنیت ملی را غافلگیر می­‌سازند. این ناپیوستگی­‌ها و شوک‌­های راهبردی آن­چنان وضعیت متعارف را برهم می‌­زنند که نهادها و سازمان­‌های مزبور را به تغییر جهت راهبردی و اعمال تغییرات در سرمایه­‌گذاری­‌های کلان و مأموریت­‌ها وادار می­‌نمایند.

از سوی دیگر، در حوزه­‌ی نظامی، بهره‌گیری از اصل غافلگیری و فریب دشمن از دیرباز متداول بوده است. غافلگیری، از منظر طرح­‌ریزی دفاعی، از آنجایی که، حتی به صورت موقت، از توان بالقوه­‌ی تغییر در موازنه­‌ی نظامی میان دو کشور متخاصم برخوردار است، مسئله‌ای نگرا‌ کننده محسوب می‌شود. از این منظر، افزایش نیروها موجب برتری عددی و حسابی می‌گردد، اما تأثیرات غافلگیری موفقیت‌­آمیز را می‌­توان به تصاعدی هندسی تشبیه کرد. در عملیات­‌های نظامی غافلگیری یک عامل فزاینده­‌ی نیرو محسوب می­‌شود. استفاده از اصل غافلگیری توان رزمی یک نیروی مهاجم را افزایش خواهد داد. بدین ترتیب، به واسطه‌ی امکان غافلگیری، هم‌بستگی معمولاً مثبت میان توانمندی‌ها و امنیت کاهش می‌یابد.

در بخشی از کتاب الگوی مدیریت غافلگیری راهبردی می‌خوانیم:

اصل غافلگیری همانند سایر اصول پذیرفته شده جنگ، ریشه‌ای کهن در تاریخ جنگ‌های دنیا دارد. «سون‌تزو» طراح شیوه‌های ماندنی نبرد در چین باستان، استفاده از اصل غافلگیری را به عنوان اساسی‌ترین شیوه‌های یک حمله‌ی پیروزی آفرین توصیه کرده و می‌گوید: «با حمله‌های ناگهانی، دشمن را در جاهایی که آماده نیست، غافلگیر و با گروه‌های ضربت به وی هجوم ببرید... سرعت و چالاکی، جوهره‌ی جنگ است. از فقدان آمادگی دشمن استفاده کنید و مسیرهای پیش‌بینی نشده را برگزینید و در جایی که برای خود مصونیت ایجاد نکرده است او را بکوبید».

مفهوم غافلگیری ریشه در امور نظامی دارد و بر حیله‌های جنگی زیرکانه‌ای که علیه دشمنان خویش به کار می‌بندیم یا آن‌ها علیه ما به کار می‌بندند، دلالت می‌کند. غافلگیری از عهد باستان کانون توجه نظریه‌پردازان و پژوهشگران نظامی بوده است. سون‌تزو با تشریح دقیق مانور، فریب، یا آنچه باسیل لیدل هارت، راهبرد اندیش قرن بیستم آن را «رویکرد غیرمستقیم» می‌نامد، نقش محوری برای غافلگیری قائل است. ماکیاولی غافلگیری را «اساسی‌ترین مؤلفه‌ی پیروزی» می‌داند. کلازویتس معتقد است کاربرد غافلگیری، به عنوان ابزاری در زرادخانه‌ی راهبردی، بیش از اندازه مورد ارزیابی قرار گرفته است. او چنین اظهارنظر می‌کند: «اشتباه خواهد بود اگر... غافلگیری را به عنوان عنصری کلیدی در موفقیت در جنگ به شمار آوریم»، ابداً نه به این خاطر که غافلگیری به رغم جذابیت از نظر تئوریک، «در عمل، به واسطه‌ی فرسایش کل ماشین، با مانع مواجه می‌شود».