کتاب نظام حقوقی وضعیت استثنایی بنیان‌های نظری و رهیافت‌های عملی

کتاب نظام حقوقی وضعیت استثنایی بنیان‌های نظری و رهیافت‌های عملی نوشته‌ی محمدرضا حسینی و داوود فیاضی، به بررسی مواردی مانند وضعیت‌های اضطراری در اسناد بین‌المللی حقوق بشر، اعلامیه جهانی حقوق بشر، شورش و اغتشاشات داخلی، اصل تبعیض آمیز نبودن وضعیت اضطراری و... می‌پردازد.

قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز همچون بسیاری دیگر از نظام‌­های حقوقی به صلاحدید قوه مؤسس نخستین، چنین وضعیتی را مورد شناسایی قرار داده است. از این ­رو، قانون­‌گذار اساسی در اصل 79 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران تأکید داشته که برقراری حکومت نظامی ممنوع است.

در زمان جنگ و شرایط اضطراری مانند آن، دولت این اجازه را دارد با به تصویب رساندن مجلس شورای اسلامی به ‌طور موقت محدودیت‌های ضروری اعمال کند، ولی مدت آن هرگز نباید بیشتر از 30 روز باشد. ولی اگر این ضرورت همچنان باید ادامه داشته باشد دولت وظیفه دارد که دوباره از مجلس کسب مجوز کند.

در بخشی از کتاب نظام حقوقی وضعیت استثنایی بنیان‌های نظری و رهیافت‌های عملی می‌خوانیم:

در کشوری که امور آن بر اساس قانون اساسی و شناسایی حقوق و آزادی‌های فردی اداره می‌شود، زمانی وضعیت اضطراری مطرح است که به جهات گوناگون امنیتی، نظامی، سیاسی، اقتصادی، حوادث طبیعی و... اداره امور بر اساس قانون اساسی یا با رعایت تمام یا قسمتی از آزادی‌های شناخته‌ شده ممکن نباشد. در این صورت، دولت برای بقای کشور و نظام سیاسی و همچنین امکان حفظ پایدار حقوق و آزادی‌های شناخته‌شده، مجبور به تعطیلی یا محدودسازی برخی حقوق و آزادی‌ها، ضمن تجمیع قوا می‌شود تا بتواند با حل معضلی که از طریق عادی و حقیقی و در چارچوب نهادهای تعریف‌ شده قابل رفع نیست، نظام حقوقی را حفظ کند.

به ‌یقین، مفهوم شرایط اضطراری امری بسیار مبهم، سیال و کش‌دار است، از این‌رو، تعریف یا مصادیق معین و روشنی از آن وجود ندارد که این مسئله واکاوی آن را با دشواری جدی مواجه کرده است.